به گفته ناظران، این انتخابات به منزله همه‌پرسی درباره تسلط سیاسی ووچیچ و نظام سیاسی حاکم تلقی شد که بیش از یک دهه در صربستان برقرار بود.
با پیروزی «فهرست دانشجویی» در انتخابات پارلمانی صربستان، این کشور وارد دوران تازه‌ای در سیاست شد؛ موفقیتی چشمگیر برای جنبشی که از دل ماه‌ها اعتراض دانشجویی بیرون آمد و به سرعت خود را به مهم‌ترین نیروی سیاسی کشور تبدیل کرد.
آگهی
آگهی
الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهوری در حال کناره‌گیری صربستان، در بیانیه‌ای کوتاه به ملت، شکست را پذیرفت و اعلام کرد که فهرست دانشجویی اکثریت را در پارلمان به‌دست آورده است.
وچیچ گفت: «بر اساس نمونه‌گیری طبقه‌بندی‌شده روشن است که ما انتخابات را باختیم» و اضافه کرد: «فهرست دانشجویی پیروز شده و بین ۱۳۵ تا ۱۴۰ کرسی خواهد داشت، در حالی که ما حدود ۱۰۵ کرسی خواهیم داشت.»
او افزود: «هیچ گروه دیگری وارد پارلمان نشده است. اتحاد مجارهای وویوودینا سه کرسی گرفته، آلبانیایی‌ها یک کرسی و فکر می‌کنم حزب اس‌دی‌آ هم یک کرسی به‌دست آورده است.»
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
ووچیچ اذعان کرد که حزب مترقی صربستان حدود یک میلیون و ۷۲۰ هزار رای گرفته است. فهرست دانشجویی دو میلیون و ۲۰۰ هزار رای به‌دست آورده و با نسبت ۵۲ درصد در برابر ۳۲٫۳ درصد، اکثریت را کسب کرده است.
هنوز برای ارزیابی نتایج نهایی و تشخیص این که آیا احزاب کوچک‌تر دیگری هم از آستانه سه‌درصدی ورود به پارلمان عبور کرده‌اند یا نه، زود است؛ اما روشن است که این مساله تاثیری بر نتیجه نهایی انتخابات یا هویت برنده نخواهد داشت.
این نتیجه فراتر از جابه‌جایی کرسی‌ها در پارلمان است. رای‌دهندگان عملا الگوی سیاسی حاکم بر صربستان در بیش از یک دهه گذشته را رد کرده‌اند.
از جنبش اعتراضی تا نیروی سیاسی
پیروزی فهرست دانشجویی از آن رو مهم است که این گروه به شکل یک حزب متعارف پا نگرفت. ریشه آن در اعتراض‌های دانشجویی است که به بیان قدرتمند نارضایتی از نهادهای سیاسی کشور، دولت، اتهام‌های فساد، وضعیت رسانه‌ها و آنچه بسیاری از معترضان «فقدان پاسخگویی» می‌خواندند تبدیل شد.
آنچه به‌عنوان یک جنبش اعتراضی آغاز شد، اکنون به‌مراتب کار دشوارتری را محقق کرده است: تبدیل بسیج خیابانی به مشروعیت انتخاباتی.
نتیجه نشان می‌دهد این جنبش توانسته رای‌دهندگانی بسیار فراتر از محوطه‌های دانشگاهی‌ای را که اعتراض‌ها از آنجا شروع شد، جذب کند. جوانان مشهودترین حامیان آن بودند، اما به نظر می‌رسد ائتلاف انتخاباتی به بخش‌هایی از طبقه متوسط شهری، رای‌دهندگان منتقد و شهروندانی که پیش‌تر از حمایت از احزاب سنتی مخالف پرهیز می‌کردند نیز گسترش یافته است.
شکستی برای حاکمیت سیاسی قدیمی
برای حاکمیت موجود، این نتیجه عقب‌نشینی جدی سیاسی است.
سال‌ها الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهوری صربستان و حزب مترقی صربستان با ترکیبی از سازماندهی انتخاباتی قدرتمند، نفوذ سیاسی گسترده، کنترل بخش بزرگی از فضای رسانه‌ای و راهبردی بسیار شخصی‌سازی‌شده که حول خود وچیچ می‌چرخید، بر سیاست این کشور مسلط بودند.
نتیجه انتخابات نشان می‌دهد این الگو به مرز بحرانی خود رسیده است.
گام بعدی چیست؟
بنابراین برای فهرست دانشجویی، گذار از جنبش اعتراضی به اداره دولت می‌تواند به‌مراتب دشوارتر از خود پیروزی در انتخابات باشد.
اداره یک کشور مستلزم تصمیم‌گیری درباره اقتصاد، سیاست خارجی، روابط با اتحادیه اروپا، کوزوو، امنیت، انرژی، مالیه عمومی و روابط صربستان با روسیه و چین است. اکنون دانشجویان باید نشان دهند که می‌توانند مشروعیت سیاسی خود را به حکمرانی کارامد دولتی تبدیل کنند.
این نتیجه برای صربستان چه معنا دارد؟
چند پیامد محتمل پیش‌رو است.
نخست، این نتیجه به معنای یک تغییر نسلی در سیاست صربستان است. جنبشی که عمدتا در اختیار جوانان است توانسته حاکمیت سیاسی‌ای را که سال‌ها چهره کشور را شکل داده به چالش بکشد.
دوم، این تحول می‌تواند به بازتنظیم گسترده نهادها بینجامد. انتظار می‌رود دولت جدید با مطالبه‌های قوی درباره استقلال نهادها، قوه قضاییه، مبارزه با فساد، رسانه‌های عمومی و شرایط برگزاری انتخابات روبه‌رو شود.
سوم، سیاست خارجی صربستان ممکن است وارد مرحله‌ای تازه شود. رهبری سیاسی جدید بلافاصله با پرسش‌هایی درباره روند پیوستن کشور به اتحادیه اروپا، روابط با بروکسل و واشینگتن و همچنین مناسبات سنتی و نزدیک با مسکو و پکن روبه‌رو خواهد شد. این که فهرست دانشجویی به سمت جهت‌گیری آشکارا اروپاگرا برود یا بکوشد سیاست خارجی متوازن‌تری را حفظ کند، به دقت زیر نظر قرار خواهد گرفت.
چهارم، آینده سیاسی الکساندر ووچیچ نامطمئن می‌شود. حتی اگر او در مقام ریاست‌جمهوری بماند، شکست انتخاباتی موازنه سیاسی در صربستان را به‌طور بنیادی تغییر خواهد داد. توان او برای تسلط بر دستور کار سیاسی به شکل قابل‌توجهی کاهش می‌یابد و حزبش ناچار خواهد شد خود را در جایگاه اپوزیسیون بازسازی کند.
آزمون سیاسی تازه
فهرست دانشجویی انتخابات را برده است، اما آزمون واقعی آن تازه از اکنون آغاز می‌شود.
پیروزی در انتخابات نیازمند بسیج نیرو، پیام قدرتمند و توان متحد کردن رای‌دهندگان حول خواست تغییر است. اما حکمرانی به چیز دیگری احتیاج دارد: نهادها، نیروهای کارآزموده، سیاست اقتصادی، سازش و توان پذیرش مسئولیت تصمیم‌های دشوار. از این رو برای صربستان، این انتخابات هم به معنای گسست سیاسی است و هم لحظه‌ای از عدم‌قطعیت.
دیگر پرسش اصلی این نیست که آیا دانشجویان می‌توانند نظم سیاسی مستقر را به چالش بکشند یا نه. آنها این کار را انجام داده‌اند. اکنون پرسش این است که آیا می‌توانند آن را جایگزین کنند و در صورت موفقیت، قصد دارند چه نوع صربستانی را به جای آن بنا کنند.