افزایش دما، کاهش کیفیت هوا و گسترش بیماریهای عفونی میتواند بار اختلالهای عصبی را بیشتر کند و آسیبپذیرترین جوامع را با بیشترین خطر روبهرو کند.
تغییرات اقلیمی به تهدیدی رو به افزایش برای سلامت مغز تبدیل شده است، زیرا بالا رفتن دما و دیگر فشارهای محیطی به بار سنگین اختلالهای مرتبط با سلامت دستگاه عصبی اضافه میکند.
بر اساس برآوردهایی که اولف کالوایت، عصبشناس و همرئیس کارگروه تاثیرات محیطی در آکادمی عصبشناسی اروپا، ارائه کرده است، اختلالهای عصبی از میگرن گرفته تا زوال عقل و بیماری پارکینسون، در طول عمر حدود یک نفر از هر سه نفر را درگیر میکند. این اختلالها همراه با مشکلات سلامت روان در سال ۲۰۱۹ مجموعا مسئول بار اقتصادی جهانی برآورد شده ۱.۵ تریلیون یورو (منبع به زبان انگلیسی) بودهاند.
کالوایت به یورونیوز هلث گفت: «تقریبا همه خودشان به نوعی درگیراند یا کسی را میشناسند که با یک اختلال عصبی زندگی میکند.»
او با هشدار نسبت به این که با بالا رفتن دما تحت تاثیر تغییرات اقلیمی، وضعیت میتواند از این هم بدتر شود، گفت این روند ممکن است شرایط موجود را تشدید و خطر ابتلا به اختلالهای عصبی را بیشتر کند.
با این حال این مسیر اجتنابناپذیر نیست. سیاستگذاران میتوانند با اقدامهایی برای کاهش مواجهه با گرما و آلودگی و بهبود محیطهای زندگی مردم، به محدود کردن این خطرها کمک کنند.
گرما مغز را تحت فشار قرار میدهد
یکی از روشنترین نگرانیها، رابطه میان دمای بالا و سکته مغزی است.
کالوایت گفت با بالا رفتن دما از ۳۰ درجه سانتیگراد، تعداد موارد سکته مغزی افزایش مییابد و هشدار داد که سکتههای مرتبط با گرما که در حال حاضر حدود ۱ درصد کل موارد سکته را تشکیل میدهند، ممکن است طی ۲۰ تا ۳۰ سال آینده به ۵ تا ۸ درصد برسند.
گرما همچنین میتواند به شکل غیرمستقیم و از طریق برهم زدن خواب بر سلامت مغز تاثیر بگذارد.
در شبهای موسوم به «شبهای استوایی»، وقتی دما شبانه بالاتر از ۲۰ درجه سانتیگراد میماند، بدن سختتر میتواند خنک شود و این وضعیت خواب عمیق را مختل و مانع بازیابی کامل بدن در طول شب میشود.
کالوایت گفت: «هر کسی که تابستان گذشته را تجربه کرده میداند که در چنین شبهای گرم، کیفیت خواب بدتر میشود.»
برهم خوردن طولانیمدت خواب میتواند پیامدهایی جدیتر از چند شب بیقرار داشته باشد.
او گفت: «اگر نه فقط یک شب، بلکه در یک دوره طولانی خوب نخوابید، خطر سکته مغزی و همچنین خطر مبتلا شدن به زوال عقل به شکل چشمگیری بالا میرود.»
افزایش دما همچنین دامنه جغرافیایی برخی بیماریهای عفونی، از جمله بیماریهایی را که از طریق کنهها و پشهها منتقل میشوند، تغییر میدهد. بعضی از این عفونتها میتوانند دستگاه عصبی را درگیر کنند. بیماری لایم یا بورلیوز لایم، برای مثال، از طریق کنههای آلوده منتقل میشود و ممکن است عوارض عصبی به همراه داشته باشد.
مالاریا نیز در بحثها درباره گسترش آینده بیماریهای منتقلشونده از طریق پشه در اروپا همچنان یک نگرانی است.
کالوایت گفت: «مالاریا هنوز به طور کامل در آنجا شیوع پیدا نکرده، اما شاید در پنج یا ده سال آینده بخشهای جنوبی اروپا را هم درگیر کند.»
محل زندگی شما اهمیت دارد
این خطرها به طور برابر میان همه تقسیم نمیشود.
کودکان، زنان باردار، سالمندان و افرادی که از قبل مشکلات سلامتی دارند، میتوانند در برابر گرمای شدید و دیگر فشارهای محیطی آسیبپذیرتر باشند.
اگر این افراد در محلههای محروم زندگی کنند، خطرهای سلامتی آنها بیشتر هم میشود. پژوهشهای اخیر نشان داده است کسانی که در محرومیت اجتماعی و اقتصادی زندگی میکنند، شاخصهای ضعیفتری از سلامت مغز دارند؛ از جمله حجم کلی کمتر مغز و نشانههای بیشتر آسیبهای عروقی.
تغییرات اقلیمی میتواند این نابرابریهای موجود را تشدید کند.
کالوایت گفت: «اگر هوا گرم باشد و شما توانایی خرید دستگاه تهویه مطبوع را نداشته باشید، ناراحتی و آسیب بیشتری احساس میکنید.» او افزود دسترسی به غذای سالم، وضعیت مسکن و محیط پیرامون نیز بر سلامت مردم تاثیر میگذارد.
محیطهای شهری بهویژه اهمیت دارند. سروصدا، آلودگی و شرایط زندگی پراسترس همگی میتوانند بر رفاه تاثیر بگذارند، در حالی که دسترسی به فضاهای سبز ممکن است تا حدی محافظتکننده باشد.
به همین دلیل، بهبود دسترسی به فضاهای سبز یکی از راههای بالقوه برای حمایت از سلامت مغز به شمار میرود.
کالوایت گفت: «اگر هر هفته یک ساعت به جنگل بروید، خطر سکته مغزی را ۳ درصد و خطر زوال عقل را ۴ درصد (منبع به زبان انگلیسی) کاهش میدهد.»
کالوایت از مردم خواست زمان بیشتری را در محیطهای سبز بگذرانند و با محدود کردن نور، سروصدا و دیگر عوامل مزاحم، از خواب خود محافظت کنند.
با این حال اقدامهای فردی تنها بخشی از پاسخ است. سیاستهای عمومی میتواند تعیین کند که مردم به خانههای خنکتر، محلههای آرامتر و هوای پاکتر دسترسی دارند یا نه.
کالوایت خواستار ایجاد سازوکارهای حفاظتی در برابر آلودگی و مواد سمی و همچنین تغییر در شیوه طراحی و ساخت ساختمانها شد.
او با اشاره به این که «شیوه ساخت ساختمانها باید مورد بازنگری قرار گیرد، چون هنوز خیلی رو به جنوب هستند و آفتاب مستقیم واردشان میشود»، افزود این نوع معماری «احتمالا در آینده تغییر خواهد کرد».