شاخص قیمت مصرفکننده تحت فشار افزایش بهای انرژی و مواد غذایی تازه شتاب گرفته و ایستات از سقوط شدید اعتماد خانوادهها و بنگاهها خبر میدهد.
تورم دوباره ترس میآفریند. موضوع فقط چند عدد خشک در بولتنهای آماری نیست، بلکه همان احساس ظریف و مداوم فرسایش که هر شهروند تجربه میکند هنگام نگاه کردن به رسید سوپرمارکت یا باز کردن صندوق پستی است.
آگهی
آگهی
بر اساس برآوردهای مقدماتی که از سوی ایستات منتشر شده، در ماه سپتامبر شاخص ملی قیمت مصرفکننده برای کل جمعیت (NIC) جهشی معادل +۰٫۷ درصد در مقیاس ماهانه و شتابگیریای را ثبت کرده که نرخ سالانه را به +۴٫۲ درصد میرساند (در برابر +۳٫۳ درصد در اوت).
برای یافتن سطحی بالاتر از این تورم باید سه سال به عقب، تا سپتامبر ۲۰۲۳، برگشت؛ زمانی که تغییر سالانه به ۵٫۳ درصد رسیده بود.
«هیولای نامرئی»؛ مالیاتی روانی و اجتماعی
اقتصاددانان تورم را اغلب به عنوان «ناعادلانهترین مالیات» توصیف میکنند، چون بدون تمایز همه را هدف میگیرد و بهطور بیصدا قدرت خرید را تهی میکند. برای حافظه جمعی ایتالیا، بازگشت فشارهای تورمی ارواح گذشتهای را زنده میکند که هرگز کاملا آرام نگرفتهاند.
آنها که دهههای ۷۰ و ۸۰ را از سر گذراندهاند، خوب به یاد دارند زندگی با تورم دورقمی چه معنایی داشت؛ تورمی که در اوج بحرانهای نفتی ۱۹۷۴ و ۱۹۸۰ حتی از ۲۰ درصد فراتر رفت؛ مسابقه دائمی میان دستمزدها و قیمتها و از میان رفتن ارزش پسانداز یک عمر که در دفترچههای پسانداز پستی نگهداری میشد.
اگرچه ارقام امروز خوشبختانه هنوز با آن اوجهای دراماتیک فاصله دارند، اثر روانی تورم بر شهروندان بر اساس همان سازوکارها عمل میکند. هر افزایش درصدی، حتی اگر روی کاغذ محدود به نظر برسد، در سطح انسانی به انتخابهای اجباری تبدیل میشود: صرفنظر از شام بیرون در شب شنبه، به تعویق انداختن خریدی کوچک برای خانه، یا با لایهای از اضطراب به نمایشگر پمپ بنزین نگاه کردن وقتی شمارنده بیش از حد سریع بالا میرود.
از دست رفتن آرامش خاطر نسبت به آینده بالاترین هزینهای است که تورم از خانوادهها میگیرد.
جهش قیمت انرژی و اثر آن بر مواد غذایی
در دادههای تازه ایستات، محرک اصلی این جهش تازه قیمتها تقریبا به طور کامل بخش انرژی است که جهشی شدید را ثبت کرده؛ رشد هزینههای کالاهای انرژیبر در مجموع از +۱۷٫۱ درصد به +۲۲٫۳ درصد رسیده است.
این شتابگیری هر دو زیربخش را در بر میگیرد:
- انرژیهای تنظیمشده: از +۱۸٫۶ درصد به +۲۵٫۹ درصد میرسند (با افزایش محسوس +۵٫۹ درصدی تنها در ماه سپتامبر).
- انرژیهای تنظیمنشده: از +۱۷٫۰ درصد به +۲۲٫۲ درصد صعود میکنند (+۴٫۴ درصد در مقیاس ماهانه).
در کنار انرژی، آنچه بر هزینه روزمره خانوادههای ایتالیایی سنگینی میکند محصولات غذایی غیرفرآوریشده مانند میوه و سبزی تازه است که آهنگ رشد سالانه آنها از +۳٫۸ درصد به +۵٫۵ درصد (+۲٫۲ درصد نسبت به اوت) افزایش یافته است. خدمات تفریحی و فرهنگی (+۲٫۹ درصد) و خدمات مرتبط با حملونقل (+۱٫۶ درصد) نیز با ریتمی تندتر رشد میکنند، هرچند دومی در مقیاس ماهانه کاهش فصلی −۲٫۵ درصدی را نشان میدهد.
پایداری تورم پایه و شکاف میان کالا و خدمات
یکی از عوامل نسبتا اطمینانبخش، تورم موسوم به «تورم پایه» (core inflation) است که با حذف کالاهای انرژیبر و مواد غذایی تازه محاسبه میشود: این شاخص رشدی محدود از ۱٫۵ درصد به ۱٫۷ درصد را ثبت کرده، در حالی که شاخص حذفشده بر پایه فقط کالاهای انرژیبر از ۱٫۷ به ۲٫۰ درصد افزایش یافته است. این دادهها تایید میکند که تنشهای فعلی تورمی فعلا عمدتا بر مواد اولیه انرژی و میوه و سبزی متمرکز است.
در عوض شکاف میان روند قیمت کالاها و خدمات بهطور محسوسی افزایش یافته است:
- قیمت کالاها: از +۴٫۱ درصد به +۵٫۴ درصد شتاب میگیرند.
- قیمت خدمات: با سرعتی ملایمتر از +۲٫۴ درصد به +۲٫۶ درصد بالا میروند.
- شکاف: فاصله میان این دو بخش به −۲٫۸ واحد درصد میرسد (در برابر −۱٫۷ واحد درصد در اوت).
همچنین، با در نظر گرفتن شاخص هماهنگ قیمت مصرفکننده (IPCA)، تغییر ماهانه این شاخص به +۲٫۰ درصد میرسد (اثری ناشی از بازگشت قیمتها پس از حراجهای تابستانی پایان فصل) و رقم سالانه را به +۴٫۱ درصد میرساند.
سوخت: کاهش در پمپ بنزین اما مسئله فهرست قیمتها همچنان باقی است
در حوزه جابهجایی، وزارت بنگاهها و ساخت ایتالیا (میمیت) گزارش میدهد که دادههای رصدخانه سوخت، کاهش خفیف قیمتها در پمپ را نشان میدهد:
- شبکه جادهای (سلفسرویس): میانگین ۲٫۱۱۱ یورو برای هر لیتر بنزین و ۲٫۳۱۶ یورو برای هر لیتر گازوئیل.
- شبکه بزرگراهی (سلفسرویس): میانگین ۲٫۱۳۸ یورو برای هر لیتر بنزین و ۲٫۳۴۵ یورو برای هر لیتر گازوئیل.
میمیت با این حال بر وجود «شکافی قابلتوجه» میان عرضهکنندگان مختلف در سراسر کشور تاکید میکند؛ اعمال یک سقف قیمت از سوی اپراتورهای بزرگ مانند انی، آیپی و کیو۸ باعث شده در این جایگاهها بتوان قیمتهایی بهمراتب پایینتر پیدا کرد؛ یعنی ۱٫۹۹ یورو برای هر لیتر بنزین و ۲٫۱۹ یورو برای هر لیتر گازوئیل.
سقوط فضای اعتماد؛ احتیاط کشور را کند میکند
ارقام اقتصاد واقعی بازتابی فوری در حالوهوای جامعه پیدا میکند و ایستات را به ثبت کاهش همزمان و گسترده شاخص اعتماد واداشته است: شاخص مربوط به مصرفکنندگان از ۹۴٫۵ به ۹۱٫۲ واحد سقوط کرده، در حالی که شاخص ترکیبی مربوط به بنگاهها از ۹۷٫۰ به ۹۵٫۹ واحد کاهش یافته است.
وقتی درک مردم از تورم، ترمزی را بر مصرفها وارد میکند، واکنش زنجیرهای تقریبا اجتنابناپذیر است و خانوادهها را به تعویق انداختن هزینههای غیرضروری و بنگاهها را به تعلیق استخدامهای تازه و سرمایهگذاریهای جدید سوق میدهد.
ترس از قبضها و هزینه زندگی به این ترتیب به احتیاط جمعیی تبدیل میشود که پاییزی نامطمئن را نوید میدهد و یادآوری میکند اقتصاد پیش از هر چیز از اعتماد مردمی تغذیه میکند که میتوانند به فردای خود امید ببندند.