بیش از ۹۰ درصد آلودگی نفتی برآورد شده در اقیانوسها در آبهای سرزمینی کشورها رخ میدهد، از جمله در مناطق حفاظتشده.
لکههای نفتی هر سال حدود یک میلیون و ۵۸۰ هزار کیلومتر مربع از اقیانوسهای جهان را میپوشانند؛ برآوردی که حاصل یک تحلیل جدید ماهوارهای است و ابعاد آلودگی در دریاها را آشکار میکند.
آگهی
آگهی
این سطح تقریبا سه برابر مساحت اسپانیا است. با این حال بر خلاف نشتهای پرسر و صدایی مانند فاجعه «دیپواتر هورایزن»، بخش زیادی از این آلودگی به صورت لکههای کوچکتر نفتی ظاهر میشود که توجه چندانی در افکار عمومی برنمیانگیزد.
تحلیل انجامشده توسط سازمان غیرانتفاعی «اسکایتروث» که در حوزه فناوریهای حفاظتی فعالیت میکند نشان میدهد کشتیها با حدود ۸۱ درصد از لکههای نفتی که منبع احتمالی آنها قابل شناسایی بوده، ارتباط داشتهاند. تانکرهای نفتکش و کشتیهای باری متهمان اصلی بودند و تاسیسات فراساحلی نفت و گاز نیز حدود ۱۸ درصد دیگر را تشکیل میدهند.
کارل وستر، مدیر فناوری اسکایتروث، میگوید: «آلودگی نفتی مشکلی دائمی و جهانی است که بسیار بیشتر از نشتهایی رخ میدهد که خبرساز میشوند.»
آلودگی نفتی اقیانوسها در کجا شدیدتر است؟
این تحلیل که ۲۳ سپتامبر و همزمان با هفته اقلیم نیویورک منتشر شد، از تصاویر ماهوارهای گردآوریشده بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ و دادههای سامانه پایش آلودگی نفتی سرولیان (منبع به زبان انگلیسی) اسکایتروث استفاده کرده است.
پژوهشگران با استفاده از این مشاهدات، میزان سالانه آلودگی ناشی از شناورها و تاسیسات فراساحلی را مدلسازی کردند و تفاوت در پوشش ماهوارهای و تراکم کشتیها را در محاسبات خود در نظر گرفتند.
آنها دریافتند بیش از ۹۰ درصد آلودگی برآوردشده در آبهای تحت حاکمیت کشورها و اغلب نزدیک سواحل رخ میدهد. بالاترین تمرکز لکههای نفتی در دریای سرخ، خلیج فارس، مدیترانه و دریای سیاه و همچنین آبهای ساحلی غرب آفریقا و پیرامون اندونزی دیده شده است.
تحلیل اسکایتروث همچنین چند آلودهکننده تکراری را شناسایی کرده است.
پژوهشگران بارها همان ۱۶ کشتی را در کنار لکههای نفتی مشاهده کردند. سه مورد از آنها – یک کشتی باری با پرچم پالائو، یک تانکر نفتکش روسی و یک تانکر نفتکش اندونزیایی – در بیش از یکپنجم تصاویر ماهوارهای در نزدیکی لکههای نفتی دیده شدهاند.
برخی از تاسیسات فراساحلی نیز بارها با آلودگی مرتبط شدهاند.
در نزدیک به ۲۹ درصد تصاویر ماهوارهای از یکی از تاسیسات واقع در سواحل اندونزی و حدود ۲۴ درصد تصاویر از تاسیساتی دیگر در سواحل نیجریه، لکههای نفتی مشاهده شده است.
آبهای حفاظتشده نیز از آلودگی نفتی در امان نیستند. هرچند حدود ۷۵ درصد مناطق حفاظتشده دریایی غلظت کمتری از لکههای نفتی نسبت به آبهای پیرامون خود دارند، آلودگی همچنان در زیستگاههای حساس، از جمله زیستگاه نهنگ بهشدت در معرض خطر «رایس» در خلیج مکزیک، ثبت شده است.
پژوهشگران هشدار میدهند تصویر واقعی همچنان مبهم است، زیرا پوشش ماهوارهای بر فراز آبهای آزاد محدود است و بخشهای وسیعی از اقیانوس را عملا بدون پایش باقی گذاشته است.
جنگ، حوادث و کشتیهای غرقشده نیز اقیانوسها را تهدید میکنند
آلودگی نفتی تنها از حملونقل دریایی و فعالیتهای فراساحلی ناشی نمیشود.
در ماه اوت، نفت نشتکرده از یک کشتی حامل که در جریان جنگ در خلیج هدف قرار گرفته بود، به سواحل جزیره قشم در ایران رسید و وارد جنگلهای حرا شد. نشت دیگری از یک تانکر ناوگان سایه روسیه در سواحل عمان، بیش از دو هزار کیلومتر مربع گسترش یافت.
در کنار درگیریهایی که اقیانوسها را درگیر کرده، حوادث نیز تهدید دیگری بهشمار میروند.
یک کشتی ناشناس که در سال ۲۰۲۴ در نزدیکی توباگو واژگون شد، سواحل را با نفت پوشاند و وضعیت اضطراری ملی اعلام شد؛ در حالیکه یک کشتی مسافربری که یک سال پیشتر در سوئد به گل نشست، لکهای پنج کیلومتری از سوخت در دریای بالتیک بر جا گذاشت که در نهایت به ساحل رسید.
حتی کشتیهایی که دههها پیش غرق شدهاند همچنان خطری برای سلامت اقیانوسها محسوب میشوند.
برآورد میشود حدود ۸۵۰۰ لاشه کشتی با پتانسیل آلودگی، که بیشتر آنها به دو جنگ جهانی بازمیگردند، در کف اقیانوسها قرار داشته باشند. برخی از آنها هماکنون با فرسایش بدنههایشان در حال نشت نفت هستند.