به گفته وزارت خارجه ایران منشا آلودگی سواحل جزیره قشم یک کشتی فلهبر خارجی بوده است. همزمان اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه این حادثه را نمونهای از آلودگیهای «چند دهه گذشته» دانست که به مناطق ساحلی ایران «خسارتهای تریلیوندلاری» وارد کرده است.
تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از لکهها و پسماندهای تیرهرنگ در آب و نوار ساحلی قشم حکایت دارد و گزارشهای محلی و رسمی نشان میدهد که آلودگی از سواحل جنوبی جزیره به مناطق دیگری از جمله شیبدراز و جنگلهای حرا در روستای نقاشه نیز گسترش یافته است.
آگهی
آگهی
در حالی که بررسیهای اولیه درباره منشا آلودگی ادامه دارد، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرد شواهد اولیه نشان میدهد که منشا این آلودگی یک کشتی فلهبر خارجی بوده است. با این حال، نام و مشخصات این شناور و جزئیات شواهدی که این نتیجه بر اساس آن اعلام شده، منتشر نشده است.
آسیبها و صدمات «تریلیوندلاری» به مناطق ساحلی ایران
سخنگوی وزارت امور خارجه، همچنین در پیامی اعلام کرد که بر اساس شواهد اولیه آلودگی به سمت ساحل آمده و در سه نقطه و بخشهایی از سطح دریا مشاهده شده است. آقای بقائی این رویداد را «تنها یک نمونه» از آلودگیهای گسترده و پنهانی دانست که به گفته او طی چند دهه گذشته آبهای خلیج فارس و دریای عمان و زیستبوم دریایی منطقه را تخریب کرده و موجب «آسیبها و صدمات تریلیوندلاری به مناطق ساحلی ایران» شده است. او گفت: «چه کسی مسئول جبران این خسارات و آسیبهاست؛ کشورهای مصرفکننده انرژی ارزان صادراتی منطقه، شرکتهای بیمه کشتیرانی یا طرفهای متجاوز و شرکای آنها.»
ورود دادستان قشم به ماجرای آلودگی در جنوب ایران
در همین راستا، عبدالرزاق نریمانی، دادستان عمومی و انقلاب قشم پس از انتشار تصاویر و ویدئوهایی از آلودگی، دستور ویژهای برای شناسایی منشا آلودگی، مهار، جمعآوری و پاکسازی نوار ساحلی صادر کرده است. او از ادارهکل بنادر و دریانوردی هرمزگان، اداره بنادر و دریانوردی قشم و دیگر دستگاههای مسئول خواست تا ضمن نمونهبرداری و مستندسازی مناطق آلوده، گستره آلودگی و منشا احتمالی نشت یا تخلیه مواد نفتی را بررسی کنند. شهرداریها و دهیاریهای قشم نیز موظف شدهاند تا ماشینآلات، نیروی انسانی و امکانات مورد نیاز عملیات پاکسازی را در اختیار گروههای مسئول قرار دهند. رئیس اداره حفاظت محیط زیست قشم نیز اعلام کرده است که لکه نفتی ابتدا در ساحل «سوزا» شناسایی و سپس به منطقه «شیبدراز» سرایت کرده است.
جنگلهای حرا از مهمترین زیستبومهای ساحلی قشم
این حادثه بار دیگر آسیبپذیری اکوسیستمهای حساس جنوب ایران را برجسته کرده است؛ چرا که جنگلهای حرا از مهمترین زیستبومهای ساحلی قشم و محل زیست و تکثیر گونههای مختلف آبزی و پرندگان هستند.
سواحل جنوبی جزیره همچنین از زیستگاههای لاکپشت پوزهعقابی، گونهای در رده «بهشدت در معرض خطر انقراض» در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت، به شمار میرود. در ماههای گذشته نیز موارد دیگری از آلودگیهای مشکوک در آبهای منطقه گزارش شده است؛ از جمله لکه نفتی مشاهدهشده در آبهای اطراف خارک در اردیبهشتماه که منشا آن بهطور قطعی مشخص نشد.
«نمیتوانیم بیتفاوت باشیم»
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران همچنین تاکید کرد که ایران به عنوان کشوری برخوردار از سواحل گسترده در خلیج فارس و دریای عمان نمیتواند نسبت به وضعیت زیستمحیطی این منطقه بیتفاوت بماند. بقائی گفت: «ترمیم زیستبوم دریایی تنگه هرمز، خلیج فارس و دریای عمان و جلوگیری از تشدید آلودگی آنها باید بخشی از ترتیبات مدیریت آتی تنگه هرمز باشد و همه طرفهای منتفع از کشتیرانی تجاری در این آبراه، در قبال ترمیم آسیبهای زیستمحیطی مسئولیت قانونی و اخلاقی دارند.»
آلودگیها به سواحل عمان رسید
هم زمان با آلودگی سواحل قشم، نشت نفت از نفتکش «کارولین بزنگی» نیز به سواحل عمان رسیده است. این نفتکش که حامل نفت روسیه و مرتبط با ناوگان سایه روسیه است، از ژوئن در نزدیکی جزایر «حلانیات» گرفتار شده و اکنون نفت آن به ساحل عمان رسیده است. مقامهای عمان در ۱۰ اوت وسعت لکه نفتی را حدود ۳۹۰ کیلومتر مربع اعلام کردند، اما تصاویر ماهوارهای بررسی شده توسط رویترز در ۱۲ اوت از گسترش لکه به بیش از ۲ هزار کیلومتر مربع حکایت داشت. منطقه حفاظت شده دریایی حلانیات و سواحل نزدیک راس مدرکه و جزیره مصیره در معرض خطر قرار دارند.
این نفتکش پیش از رسیدن به آبهای عمان، در هشتم ژوئن در نزدیکی سواحل یمن دچار حادثه شد؛ منابع دریایی از احتمال وقوع انفجار خبر دادهاند، اما علت حادثه و احتمال حمله همچنان مشخص نیست و تا کنون هیچ طرفی مسئولیت آن را نپذیرفته است. سازمان بینالمللی دریانوردی نیز وضعیت کشتی و آلودگی را زیر نظر دارد.
ادعای تایید نشده سایت تانکر ترکرز درباره منشا آلودگی قشم
به ادعای سایت تانکر ترکرز به نظر میرسد آلودگی جزیره قشم ناشی از حمله به کشتی فله بر «مینویان پایونیر» (Minoan Pioneer) در آبهای عمان در ۳ اوت باشد.
با این حال، مقامهای زیست محیطی ایران هنوز به صورت رسمی منشا آلودگی را مشخص نکردهاند. آلودگی اخیر همچنین در ادامه حوادث نفتی پیشین در سواحل هرمزگان رخ می دهد. پس از حمله ۸ آوریل به پالایشگاه لاوان نیز شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران از ایجاد آلودگی نفتی و نگرانی درباره گسترش آن به سواحل جنوبی ایران خبر داده بود.