تلیسون اورلین نویسنده کبکی با اصالت هائیتی که در فهرست اولیه چند جایزه مهم ادبی قرار دارد اتهامهای حساب «بالانس تون کلود» را رد کرده و در بیانیهای میگوید از زمان ورود به فرانسه هدف حملات نژادپرستانه بوده است.
آیا یک ابزار تشخیص هوش مصنوعی میتواند موفقیت یک پرفروش کتابفروشی را که در رقابت برای بزرگترین جوایز است متزلزل کند؟ در فرانسه، رمان «C'était ça ou mourir» اثر تلیسون اورلیئن که یکی از کشفیات ادبی فصل معرفی شده و تا امروز بیش از ۳۵ هزار نسخه از آن فروش رفته، اکنون متهم است که با کمک یک هوش مصنوعی نوشته شده است.
آگهی
آگهی
آغاز این جنجال یک پیام منتشرشده (منبع به زبان فرانسوی) در ایکس در دوشنبه ۲۱ سپتامبر از سوی حساب ناشناسی به نام «Balance ton Claude» بود. این حساب با استناد به ابزار آمریکایی پنجرم تاکید میکند: «به گفته پنجرم، این رمان تقریبا به طور کامل توسط یک هوش مصنوعی نوشته شده است» و میگوید چندین بخش از «دستنوشته» را آزمایش کرده و «تقریبا همیشه همان نتیجه را گرفته است: ۱۰۰ درصد هوش مصنوعی».
به گفته گردانندگان این حساب، ابزار آمریکایی پنجرم «بهمراتب قابلاعتمادترین آشکارساز هواس مصنوعی» است و تنها «نرخ مثبت کاذب ۰,۰۰۴۱ درصد» دارد.
این اتهام برای نویسنده ۳۸ ساله کوبکی با اصالت هائیتی بهویژه حساس است؛ رمانی که در بیش از بیست زبان در حال ترجمه است و در فهرست اولیه جوایز گنکور، گنکور دانشآموزان، فمینا، مدیسی و رنودو قرار دارد.
این داستان، سفر یوناس را در قارههای امریکا روایت میکند؛ معلم جوان تاریخ و جغرافیای هائیتی که به دلیل خشونت و ناامنی ناچار به ترک کشورش میشود. پیش از انتشار این رمان نخستین که زمستان گذشته در کبک منتشر شد و حقوق انتشار آن در اروپا برای زبان فرانسوی را نشر گراسه خریداری کرده است، تلیسون اورلیئن عمدتا شعر منتشر میکرد.
از «شایعات» تا «حملات نژادپرستانه»؟
نشر گراسه ابتدا اعلام کرد به این «شایعات» اعتنایی ندارد. این ناشر سهشنبه صبح در گفتوگو با BFMTV (منبع به زبان فرانسوی) گفت: «ماجرا با فیکنیوز طرف است (...). این ابزارهایی که قرار است هوش مصنوعی را تشخیص دهند خودشان هوش مصنوعی هستند که حتی ادعا میکنند انجیل هم مصنوعی نوشته شده است».
این ناشر که کتابهایش با جلد زرد شناخته میشود همچنین گفت دهها رمان نوشتهشده با هوش مصنوعی در آمازون عرضه میشود اما «هیچکدام موفق نشده» چون «هیچکدام منحصر بهفرد نیست». گراسه، که متعلق به گروه ویوندی و تحت کنترل میلیاردر فرانسوی ونسان بولوغه است، تاکید کرد: «تلیسون دقیقا برعکس اینها است».
سهشنبه اوایل شب، ابعاد ماجرا گراسه را واداشت تا بیانیهای برای چند رسانه از جمله یورونیوز بفرستد و به نویسنده حق پاسخ بدهد. تلیسون اورلیئن در این بیانیه توضیح میدهد که _«تکرارها»_یی که به عنوان نشانه متن تولیدشده توسط هوش مصنوعی به او خرده گرفته میشود، از «سنت ادبی هائیتی و کارائیب» میآید و بخشی از شاعرانگی ویژه او است.
او اضافه میکند: «میتوان درباره سبک من بحث کرد اما تبدیل کردن این شگردها به مدرک هوش مصنوعی بودن متن هیچ ربطی به نقد ادبی ندارد».
این نویسنده از فرصت استفاده کرد و از خوانندگانی که به گفته او «در زندگیشان برای این کتاب جا باز کردهاند» تشکر کرد و گفت: «در جهانی که بعضیها میخواهند همیشه پیش از شنیدن حرفمان ببینند از کجا آمدهایم، این استقبال عمیقا مرا تحت تاثیر قرار میدهد».
در همین بیانیه، تیم گراسه میگوید «اعتماد کامل خود» را به نویسنده تجدید میکند، «در برابر هر ماشینی یا هر تلاشی برای سنجش، نرمالسازی یا خاموش کردن نوشتارهایی که برای همیشه آزادند».
تلیسون اورلیئن در پاسخ به تماس یورونیوز نخواست به پرسشهای ما جواب دهد. او به روزنامه لیبراسیون (منبع به زبان فرانسوی) گفت: «از زمان ورودم به فرانسه هدف حملات نژادپرستانه زیادی بودهام».
هوش مصنوعی در برابر یک زبان «کریولیزه»
پیش از آنکه رسانههای بزرگ وارد ماجرا شوند، این بحث در ایکس شعلهور شد. پس از نخستین پست «Balance ton Claude»، شمار زیادی از کاربران اینترنت، حتی به زبان انگلیسی، این اتهامها را چنان بازنشر کردند که گویی اثبات شده است؛ برخی حتی تا آنجا پیش رفتند که از محافل نقد ادبی، که به گفته آنها «فریب خورده و سبکی را شگفتانگیز دانستهاند که نه تنها به دست هوش مصنوعی نوشته شده بلکه اساسا متوسط و تکراری است»، با تمسخر یاد کنند (منبع به زبان فرانسوی).
برخی دیگر هم بیانیه واکنش تلیسون اورلیئن را در پنجرم آزمایش کردند و مدعی شدند (منبع به زبان فرانسوی) این متن نیز «۱۰۰ درصد هوش مصنوعی» است.
این اتهامها همچنین واکنشهای تردیدآمیز برانگیخت.
ژروم کولومبن، روزنامهنگار، در ایکس نوشت (منبع به زبان فرانسوی): «نمیفهمم در سال ۲۰۲۶ چه اشکالی دارد از هوش مصنوعی برای نوشتن یک کتاب استفاده شود. به نظرم اتفاقا احمقانهتر این است که از آن استفاده نشود». او در همان پست تاکید کرد: «گوسترایترها همیشه وجود داشتهاند. در نهایت چیزی که اهمیت دارد مسئولیت نویسنده است».
از سوی دیگر، فرانسوا نگرونی (منبع به زبان فرانسوی)، نویسندهای که آشکارا از استفاده از هوش مصنوعی برای نوشتن کتابهای هوانوردی دفاع میکند، توضیح میدهد که آشکارسازهای هوش مصنوعی متن را با «شناسایی منظمات آماری، از جمله توزیع واژگان، ساختار نحوی، ریتم جملهها و پیشبینیپذیری واژگانی» تحلیل میکنند. او سپس میافزاید که تلیسون اورلیئن «در قالبهای از پیش تعریفشده» فرانسوی معیار که این نرمافزارها بر پایه آن طراحی شدهاند «جا نمیگیرد».
نویسنده کریستوف بوتری (منبع به زبان فرانسوی) در پاسخ به او میگوید «ممکن است» پنجرم سبک «کریولیزه» تلیسون اورلیئن را شناسایی کرده باشد و یادآوری میکند: «پژوهشهایی که سوگیری نسبت به گویشوران غیر بومی را نشان میدهد به آشکارسازها و نسخههای دیگر و بهویژه زبان انگلیسی مربوط است. این مطالعات اجازه نمیدهد با قطعیت بگوییم پنجرم ۴ در اینجا فرانسوی هائیتی را با متن تولیدشده اشتباه گرفته است».
باید یادآوری کرد که در شبکههای اجتماعی، پیشتر نیز برخی خوانندگان به استفاده احتمالی از هوش مصنوعی مشکوک شده بودند. از جمله کاربر «آلفالییر» در وبسایت Babelio (منبع به زبان فرانسوی). این کاربر ۱۲ سپتامبر نوشت: «افسوس که تمام کتاب با... هوش مصنوعی نوشته شده است. ظاهرش قشنگ به نظر میرسد اما توخالی است». او همچنین نوشت: «راوی شبیه سایهای است که از مرحلهای به مرحله دیگر و از مرزی به مرز دیگر میگذرد، بی آنکه چیزی دقیق یا ژرف ارائه کند» و از «ناهماهنگیهای بزرگ» رمان انتقاد کرد.
در فیسبوک (منبع به زبان فرانسوی)، نویسنده فابریس کولن به «تیکهای سبکی بهغایت آزاردهنده»، «جملات قصار در پایان فصلها» و «استعارههای دلنشین اما بسیار مشکوک» اشاره میکند. او تاکید میکند نویسنده را به استفاده از هوش مصنوعی متهم نمیکند و درباره پنجرم نیز نظری ندارد و میگوید هدفش برجسته کردن «تیکهای نگارشیای است که به متن لطمه میزند» و از هر کس میخواهد خودش قضاوت کند.
«Balance ton Claude» خواستار آرامتر شدن فضا میشود
سهشنبه، حساب تا آن زمان گمنام «Balance ton Claude» به شکلی استثنایی دیده شد و اکنون شمار دنبالکنندگانش به بیش از ۶۶۰۰ نفر رسیده است.
دیر وقت همان شب، بنا بر گزارش رادیو فرانس، پنج نفری که گفته میشود پشت این نام پنهان شدهاند، آخرین پیام خود را منتشر کردند و خواستند «در حمله به تلیسون اورلیئن کمی آرامتر پیش بروند» و پذیرفتند که «احتمال هرچند اندکی (...) وجود دارد که او با حسن نیت عمل کرده باشد».
این جمع سپس کوشید انگیزه خود را توضیح دهد و گفت این کتاب را «گزارش کردهاند» چون «موفق بوده»، هرچند اذعان کردند نویسنده «تا حدی شایستگی داشته که توانسته روایتی منسجم تولید کند که رضایت بسیاری از خوانندگان را جلب کرده است».
به گفته آنها، «روشنفکران پاریسی هنوز بدون تردید تواناییهای هوش مصنوعی را دستکم میگیرند» و «از الالامها، یعنی مدلهای زبانی بزرگ، خیلی کم یا اصلا استفاده نمیکنند» و لینکدین هم نمیروند. به نظر آنها همین باعث شده مطبوعات ادبی «نتوانند جملات قالبی» را تشخیص دهند.
«واگذار کردن آفرینش به ماشین چه فایدهای برای خالق دارد؟»
گیلهم پرتوی، کتابفروش مستقل شهر لیون، میگوید این جنجال را از دور دنبال میکند و در آن طرفی نمیگیرد.
او به یورونیوز توضیح میدهد: «بدیهی است از نظر من نوشتن احتمالی یک کتاب با سپردن آن به یک هوش مصنوعی مولد فاجعهبار است» و اضافه میکند این کار «در نقطه مقابل تصور من از آفرینش ادبی است که کاری یگانه و نوآورانه بر روی زبان و فرم به شمار میرود».
او با این استدلال که به باورش ماشین «با تکیه بر دادههای میانگین موجود الگوهای کلی میسازد» میپرسد: «هوش مصنوعی چگونه میتواند به اختراع کمک کند و واگذار کردن آفرینش به آن چه سودی برای خالق دارد؟»
این کتابفروش با این حال سخنانش را تعدیل میکند و به نویسندگانی اشاره میکند که «برای آماده کردن مستندات و تسریع تحقیقات پیش از نوشتن، وقتی باید به دادههای پیچیده دسترسی پیدا کنند، بر هوش مصنوعی تکیه میکنند».
او میافزاید: «برای من تنها فایده واقعی هوش مصنوعی همین است (...): توانایی آن در بیرون کشیدن تقریبا فوری نتایجی از میان میلیونها داده که ما برای بررسیشان به تنهایی به سالها زمان نیاز داشتیم».
اکنون باید دید پرونده «Balance ton Claude» مسابقه رمان «C'était ça ou mourir» برای کسب جوایز بزرگ ادبی را متوقف میکند یا برعکس، خوانندگانی را که هنوز سراغش نرفتهاند تشویق خواهد کرد خودشان قضاوت کنند.
پیامدهای این جنجال بر شهرت رمان احتمالا به سرعت قابل سنجش خواهد بود. جوایز گنکور و رنودو سهشنبه ۳ نوامبر، یک روز پس از جایزه مدیسی، اعلام میشود. چهارشنبه ۴ نوامبر نوبت هیات داوران جایزه فمینا است که برنده خود را معرفی کند. در نهایت، رنودوی دانشآموزان و گنکور دانشآموزان به ترتیب سهشنبه ۱۷ و پنجشنبه ۲۶ نوامبر اهدا خواهد شد.