جنگ تجاری آمریکا، کانادا را به سمت اروپا سوق میدهد. در حوزههای دفاعی، هوافضا و فناوری صنعتی، شرکتهای اروپایی میتوانند نخستین برندگان این روند باشند.
جنگ تجاری آمریکا و کانادا اوتاوا را به اتحادیه اروپا نزدیکتر کردهاست. این چرخش برای شرکتهای اروپایی همین حالا هم در بخشهای دفاعی، هوافضا و فناوری صنعتی فرصتهایی ایجاد کردهاست.
آگهی
آگهی
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، روز چهارشنبه در استراسبورگ با تشویق ایستاده نمایندگان روبهرو شد؛ اتفاقی که برای یک نخستوزیر خارجی در پارلمان اروپا چندان معمول نیست.
اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، بعدتر به این استقبال معنای سیاسی بخشید.
فون در لاین در سخنرانی سالانه وضعیت اتحادیه گفت: «میخواهم با شما برای گشودن راهی همکاری کنم که کانادا به نخستین عضو همکار اتحادیه اروپا تبدیل شود.»
فون در لاین رابطه گستردهتر دو طرف را «ائتلاف برای آینده» توصیف کرد؛ ائتلافی که حوزههای دفاع، انرژی، فناوری، مواد معدنی حیاتی و منطقه شمالگان را دربر میگیرد.
«عضو همکار» یعنی چه؟
در معاهدات اتحادیه اروپا چیزی به نام دستهبندی «عضو همکار» پیشبینی نشده و الگویی هم وجود ندارد که کانادا بتواند به سادگی به آن بپیوندد.
ایجاد چنین جایگاهی مستلزم توافق کشورهای عضو و مذاکرات حقوقی پیچیده است.
ده کشور، از جمله فرانسه و ایتالیا، هنوز توافق جامع اقتصاد و تجارت (سیتا) را به طور کامل تصویب نکردهاند؛ نزدیک به یک دهه پس از امضای این توافق تجاری میان کانادا و اتحادیه اروپا.
کارنی همچنین گفته است کانادا به دنبال عضویت کامل در اتحادیه اروپا نیست. اوتاوا در عوض خواهان «ائتلافی منحصر به فرد» است که فراتر از یک توافق متعارف تجارت آزاد برود.
فعلا این پیشنهاد بیشتر یک پیام سیاسی است تا نقشه راهی حقوقی.
با این حال، قراردادهای اخیر نشان میدهد روابط تجاری دو طرف همین حالا هم در حال گسترش است.
تجارت اتحادیه اروپا و کانادا از پیش شتاب گرفته است
به گفته شورای اتحادیه اروپا، مبادلات کالا و خدمات بین دو طرف از سال ۲۰۱۶، یعنی یک سال پیش از اجرای موقت سیتا، بیش از ۸۱ درصد رشد کرده و در سال ۲۰۲۵ به کمی بیش از ۱۳۰ میلیارد یورو رسیده است.
صادرات کالایی اتحادیه اروپا به کانادا ۴۸.۹ میلیارد یورو بوده و صادرات خدمات نیز ۲۹.۴ میلیارد یورو دیگر به آن افزوده است.
آلمان سال گذشته حدود ۱۲ میلیارد یورو کالا به کانادا صادر کرد. ایتالیا با ۶.۳ میلیارد یورو در رتبه بعدی قرار گرفت و فرانسه با ۴.۴ میلیارد یورو پس از آن بود.
ماشینآلات، مواد شیمیایی، داروها و تجهیزات حملونقل ستون اصلی فروشهای اروپا به کانادا را تشکیل میدهند.
فروش ماشینآلات اروپایی به کانادا سال گذشته به رکورد ۹.۵ میلیارد یورو رسید. صادرات تجهیزات برقی از ۲ میلیارد یورو در سال ۲۰۲۲ به ۳.۳ میلیارد یورو افزایش یافت و صادرات خودرو نیز در همین دوره از ۲.۹ میلیارد به ۴.۴ میلیارد یورو رسید.
اما بیشترین جهش در بخش هوافضا رخ داد. فروش هواپیماهای موتوردار از ۴۴۹ میلیون یورو در سال ۲۰۲۲ به ۱.۲ میلیارد یورو در سال گذشته افزایش یافت.
شانس بالای شرکتهای دفاعی اروپایی برای سود بردن
بخش دفاعی روشنترین نشانه آن است که کانادا فراتر از تامینکنندگان سنتی آمریکایی خود به دنبال گزینههای جدید میگردد.
در ماه ژوئیه، اوتاوا شرکت آلمانی تیکیاماس (TKMS AG & Co. KGaA)، سازنده کشتیهای جنگی که در اکتبر گذشته از تیسنکروپ جدا شد، را به عنوان تامینکننده ترجیحی حداکثر ۱۲ زیردریایی جدید برگزید.
اگرچه قرارداد نهایی هنوز امضا نشده است، همین تصمیم یک شرکت اروپایی را در مرکز یکی از بزرگترین برنامههای تدارکات نظامی کانادا قرار میدهد.
شرکت سوئدی ساب نیز پیشرفت کرده است. اوتاوا این شرکت را به عنوان تامینکننده ترجیحی شش فروند هواپیمای گشت و مراقبت گلوبالآی برگزید و گزینههای پیشنهادی بوئینگ و التریهریس را کنار گذاشت.
گلوبالآی بر پایه جتهای تجاری تولید شرکت کانادایی بمباردیه ساخته میشود و ساب پیشنهاد داده بخش عمدهای از کار را در کانادا انجام دهد تا حسگرها و سامانههای ماموریتی اروپایی با بدنههای ساخت کانادا ترکیب شود.
این هواپیماها از جتهایی استفاده میکنند که در شرکت کانادایی بمباردیه تولید میشود. ساب پیشنهاد کرده است بخش زیادی از فرایند را در کانادا انجام دهد و فناوری اروپایی را با تولید و مونتاژ کانادایی پیوند بزند.
کانادا همچنین در ماه ژوئن به نخستین کشور غیراروپایی تبدیل شد که به برنامه دفاعی SAFE اتحادیه اروپا برای تدارکات دفاعی راه یافته است.
این امر به تولیدکنندگان کانادایی امکان میدهد در خریدهای مشترک اروپایی مشارکت کنند و در عین حال کار را برای گروههای دفاعی اروپا سادهتر میکند تا زنجیرههای تامین خود را با حضور شرکتهای کانادایی شکل دهند.
حضور پررنگ ایرباس و زیمنس در کانادا
فرصتها به تجهیزات نظامی محدود نمیشود. شرکت ایر کانادا سفارش قطعی هشت فروند هواپیمای ایرباس A350-1000 را به ثبت رسانده است.
دولت کانادا نیز قراردادی با ایرباس برای چهار فروند هواپیمای سوخترسان جدید A330 و تبدیل پنج هواپیمای دیگر امضا کرده است؛ بخشی از برنامهای به ارزش ۳.۶ میلیارد دلار کانادا (۲.۲ میلیارد یورو) که نخستین هواپیمای جدید آن در ماه ژوئیه به پرواز درآمد.
اوتاوا همچنین ۱.۵ میلیارد دلار کانادا (۹۳۰ میلیون یورو) دیگر برای حفظ این ناوگان در آسمان اختصاص داده است.
شرکت آلمانی زیمنس قصد دارد طی پنج سال ۱۵۰ میلیون دلار کانادا (۹۷ میلیون یورو) در یک مرکز تحقیقاتی تولید باتری با استفاده از هوش مصنوعی در کانادا سرمایهگذاری کند.
گروههای فرانسوی کیولیس، سیسترا و اسانسیاف وویاژور نیز بخشی از کنسرسیوم «کدنِس» هستند که در سال ۲۰۲۵ برای توسعه «آلتو»، خط راهآهن پرسرعت برنامهریزیشده بین تورنتو و کبکسیتی، برگزیده شد. کانادا حدود ۲.۴ میلیارد یورو برای مرحله توسعه این پروژه اختصاص داده است.
مواد معدنی حیاتی، فرصت بعدی همکاری
ذخایر نیکل، لیتیوم، مس و دیگر مواد معدنی حیاتی در کانادا زمینه بالقوه دیگری برای همکاری فراهم میکند.
اروپا میخواهد وابستگی خود را به تامینکنندگان متمرکز و از نظر سیاسی پرریسک کاهش دهد.
کانادا نیز به دنبال سرمایهگذاری بیشتر، ظرفیت فرآوری بالاتر و مشتریان جدیدی خارج از ایالات متحده است.
در ماه مارس، بانک سرمایهگذاری اروپا و دولت کانادا یک یادداشت تفاهم برای بررسی تامین مالی پروژههای مربوط به مواد معدنی حیاتی در کانادا امضا کردند.
این توافق هنوز شامل تعهدات مالی مشخص نیست.
با این حال، در آینده میتواند از شرکتهای اروپایی فعال در زمینه فناوری استخراج، فرآوری، بازیافت و تولید باتری پشتیبانی کند.
بهای دسترسی عمیقتر اروپا به بازار کانادا
سیتا تا سال ۲۰۲۴ حدود ۹۹ درصد تعرفهها را حذف کرده بود. در نتیجه، هر ائتلاف جدیدی باید فراتر از کاهش دوباره حقوق گمرکی امتیازاتی ارائه کند.
احتمالا مرحله بعدی منافع از حوزههایی مانند مناقصههای دولتی، سرمایهگذاری، تجارت دیجیتال، جابهجایی حرفهای و به رسمیت شناختن متقابل استانداردها به دست خواهد آمد.
گسترش دسترسی ممکن است مستلزم آن باشد که کانادا در برخی بخشها مقررات خود را با اتحادیه اروپا هماهنگ کند.
با این حال، هنوز زود است فرض کنیم کانادا در همه حوزهها، از کشاورزی گرفته تا حفاظت از دادهها، قواعد اروپایی را بپذیرد. این موضوع بستگی خواهد داشت به این که نهایتا «عضویت همکار» چه معنایی پیدا کند.
آنجلو کاتسوراس، تحلیلگر ژئوپلیتیک در بانک ملی کانادا، در گزارشی در ماه اوت نوشت بروکسل «روزبهروز بیشتر از مقررات تدارکات، یارانهها، تعرفهها و الزامات استفاده از تولید داخلی برای تشویق گسترش تولید در داخل اروپا استفاده میکند».
این رویکرد میتواند برای شرکتهای کانادایی که میکوشند وارد بازار اروپا شوند، مشکلساز شود.
کاتسوراس میگوید: «تنوعبخشی به تجارت فراتر از ایالات متحده و به مناطقی مانند اتحادیه اروپا احتمالا دشوارتر از آن خواهد بود که بسیاری تصور میکنند.»
همین منطق در جهت معکوس هم صادق است. شرکتهای اروپایی زمانی شانس بیشتری برای موفقیت در کانادا دارند که به جای اتکا صرف به صادرات، در این کشور سرمایهگذاری محلی انجام دهند.
آیا اروپا میتواند جایگزین ایالات متحده شود؟
پاسخ کوتاه این است: نه.
ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۱.۷ درصد صادرات کالایی کانادا را جذب کرد، در حالی که سهم اتحادیه اروپا تنها ۸.۷ درصد از کل تجارت کالایی کانادا بود.
کانادا نمیتواند به سرعت خطوط لوله، راهآهنها، کارخانهها و زنجیرههای تامین فرامرزی را که حول همسایه جنوبیاش شکل گرفتهاند، جایگزین کند.
سناریوی واقعبینانهتر، توزیع تدریجی مجدد سرمایهگذاریها و قراردادهای دولتی است.
بخشهای دفاعی و ریلی میتوانند زودتر حرکت کنند، زیرا این دولتها هستند که تامینکنندگان را انتخاب میکنند. مواد معدنی حیاتی، فناوری باتری و زیرساختهای انرژی میتواند در ادامه و با فراهم شدن تامین مالی و زنجیرههای تامین به این روند بپیوندد.
چرخش کانادا به سوی اروپا بنابراین بیشتر از آن که به معنای طلاق اقتصادی از ایالات متحده باشد، نشانه تصمیم این کشور برای پایان دادن به اتکا به یک شریک واحد است.
برای شرکتهای اروپایی، برندگان اصلی لزوما آنهایی نخواهند بود که بیشترین صادرات را دارند.
برعکس، این شرکتهایی دست بالا را خواهند داشت که آمادهاند فناوری اروپایی را به تولید، سرمایهگذاری و اشتغال در خاک کانادا تبدیل کنند.