در روزهای گذشته در خیابانهای شهرهای سوریه پوسترهایی برای خودداری از جشن میلاد پیامبر نصب شدهاست ویدئوهای هشدارآمیز و تهدیدآمیز در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاست که سطح تنش را پیش از زمان مراسم بالا بردهاست.
دبیرخانه کل ریاست جمهوری سوریه اعلام کرد سهشنبه ۲۵ اوت ۲۰۲۶ روز تعطیل رسمی خواهد بود به مناسبت سالروز میلاد پیامبر در سال ۱۴۴۸ بر اساس تقویم هجری قمری.
آگهی
آگهی
این تصمیم رسمی در حالی گرفته شده که با مخالفت صریح جریانهای سلفی روبهرو است؛ جریانهایی که اصل بهرسمیتشناختن این مناسبت را محکوم کرده و در روزهای گذشته با انتشار فراخوانها، هشدارها و ویدئوهایی علیه کسانی که سالروز میلاد را گرامی میدارند سطح تنش را بالا بردهاند و این اقدام را بهزعم خود بدعت، شرک و فرصتی برای رقص توصیف میکنند.
این جدل در سوریه از زمان سقوط نظام بشار اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ ابعاد تازهای پیدا کرده است؛ همزمان با آنکه جریانهای سلفی بهصورت علنیتر و موثرتر در عرصه عمومی حضور یافته و در بخشهای مختلف دولت نفوذ کردهاند، در حالی که طی دههها پیش از آن فعالیت این جریانها محدود بود یا زیر فشار محدودیتهای امنیتی و سیاسی در چارچوب نظام پیشین قرار داشت.
بحث و جدل درباره بزرگداشت میلاد پیامبر همواره در محافل اسلامی مطرح بوده و بهعنوان اختلاف فقهی میان مدارس و مراجع مختلف شناخته میشده، اما در سوریه ابعادی تندتر پیدا کرده و حتی به تهدیدهای علنی افراد در شبکههای اجتماعی کشیده شده است.
با این حال این تلاشها با واقعیتی متفاوت روبهرو شده و با مخالفت بخشهای گستردهای از سوریها مواجه شده است؛ کسانی که به آیینها و سنتهای دینی متنوع خود پایبند ماندهاند و معتقدند گفتمان سلفی میکوشد یک الگوی واحد را بر جامعهای با گرایشها و مذاهب گوناگون تحمیل کند.
فراخوانها و هشدارها در آستانه برگزاری این مناسبت
در روزهای اخیر در شهرهای سوریه پوسترهایی منتشر شده که مردم را به عدم برگزاری جشن میلاد پیامبر فرامیخواند. همچنین در پلتفرمهای شبکههای اجتماعی ویدئوهایی دستبهدست میشود که حاوی هشدار و تهدید علیه کسانی است که قصد دارند این سالروز را زنده نگه دارند و همین امر سطح تنش را پیش از فرارسیدن این روز بالا برده است.
جریانهای مخالف برگزاری جشن میلاد به حدیثی نبوی استناد میکنند که میگوید: «کل محدثة بدعة و کل بدعة ضلالة» و میگویند گرامیداشت این سالروز نه از پیامبر محمد و نه از صحابه نقل شده و از افزودههایی است که بعدها به دین وارد شده است.
در مقابل، حامیان برگزاری این جشن معتقدند اظهار شادی به مناسبت میلاد پیامبر در چارچوب محبت و بزرگداشت او قرار میگیرد و به پشتوانه اجتهادهای فقهی و سنتهای اجتماعی ریشهدار در کشورهای مختلف اسلامی از آن دفاع میکنند.
موضع رسمی در حمایت از برگزاری جشن
بحث پیرامون برگزاری جشن میلاد پیامبر در سوریه به شماری از مسئولان نهادهای دولتی نیز کشیده شده است؛ از جمله انس دغیم، مدیرکل ادارههای فرهنگ و مراکز فرهنگی سوریه که با اعلام موضعی حمایتی خواستار گرامیداشت این مناسبت شده و از درگیرشدن در مناقشههای مربوط به مشروعیت آن خودداری کرده است.
انس دغیم نوشت: «خودم را درگیر جنگهای کوچک پیرامون جشن گرفتن میلاد او صلی الله علیه و سلم نمیکنم. به خشکاندیشان و بدعتانگارها گوش ندهید تا شادی شما از میلادش علیه الصلوة و السلام را خراب نکنند».
در دمشق امسال جلوههای تزئین شهر در مقایسه با آنچه شهروندان در مناسبت میلاد پیامبر به آن خو گرفته بودند کمرنگتر است؛ در فضایی که نگرانی از تشدید تنش یا برخورد با جریانهای سلفی مخالف گرامیداشت این روز وجود دارد.
تا این لحظه مظاهر تزئین بیشتر به شکلهای ساده و محدود در چند منطقه خلاصه میشود و نشانههای جشن در خیابانها همچنان کمتر از حد معمول به چشم میخورد.
همین وضعیت سال گذشته نیز در سراسر سوریه حاکم بود؛ مساجد شاهد مراسم بزرگ نبودند، بهویژه با توجه به شرایط امنیتی آن زمان، از جمله کشتارهایی که در سویدا، شهر با جمعیت عمدتا دروزی، رخ داد.
ملبس و شیرینی در دمشق
از مهمترین آداب دمشقیها در میلاد پیامبر میتوان به تزئین خیابانها و خرید «ملبس» و انواع شیرینی و توزیع آنها در این مناسبت اشاره کرد؛ چه در معابر عمومی و چه داخل فروشگاهها.
این سنت در شماری از مساجد نیز دیده میشود و همزمان با برگزاری نمازها و برنامههای مذهبی مرتبط با سالروز میلاد پیامبر اجرا میشود.
رویدادی در حلب که عمق شکاف را نشان میدهد
در حلب این تنش بهروشنی در خطبه یکی از نمازهای جمعه شهر نمود پیدا کرد؛ جایی که در شبکههای اجتماعی ویدئوهایی منتشر شد که نشان میداد شماری از نمازگزاران هنگام خطبه جمعه از یکی از مساجد شهر خارج میشوند، پس از آنکه خطیب به موضوع میلاد پیامبر پرداخته و جشن گرفتن آن را «بدعت» توصیف کرده بود.
در یکی از این ویدئوها یکی از نمازگزاران به محتوا اعتراض میکند و میپرسد چرا به جای پرداختن به میلاد، درباره وضعیت معیشتی بهویژه گرانی قیمتها صحبت نمیشود؛ صحنهای که بخشی از تنشی را که این بحث بههمراه داشت منعکس میکند.
اتهامهای متقابل و تفسیرهای متفاوت
اختلافها میان برخی جریانهای سلفی و مخالفان آنها از موضوع میلاد پیامبر فراتر میرود و طیفی از رفتارهای دینی و اجتماعی دیگر را دربر میگیرد؛ از جمله گفتن عبارت «صدق الله العظیم» پس از تلاوت قرآن که برخی مدارس سلفی آن را بدعت میدانند.
این بحثها همچنین مسائلی چون ریش و بلند بودن لباس و نیز موسیقی، آواز، تصویر و هنر را دربر میگیرد؛ موضوعاتی که میان مدارس فقهی و مراجع اسلامی محل اختلاف است.
منتقدان این گفتمان معتقدند گسترش دایره ممنوعیتها نوعی سبک مذهبی و اجتماعی خاص را بر جامعهای متنوع تحمیل میکند. در مقابل، جریانهای سلفی که چنین مواضعی را نمایندگی میکنند بر خوانش خود از متون شرعی و حق دعوت دیگران به آن تاکید دارند.
فارغ از این جدلهای فقهی، بزرگداشت میلاد پیامبر همچنان رفتاری ریشهدار در میان بخشهای وسیعی از مسلمانان سوریه است؛ آیینی که شکل اجرای آن بسته به مناطق و از یک مرجع دینی تا مرجع دیگر تفاوت میکند.