میزان رضایت از عملکرد دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا در بسیاری از نقاط جهان رو به کاهش است، اما آفریقا در این میان یک استثنا به شمار میرود. چهارمین دوره «نظرسنجی جوانان آفریقا» نشان میدهد که حدود سه نفر از هر پنج جوان آفریقایی معتقدند رهبری ترامپ میتواند برای این قاره مفید باشد.
این نظرسنجی از زمان آغاز آن در سال ۲۰۲۰ همواره از حمایت قابل توجه جوانان آفریقایی از نفوذ آمریکا خبر داده است. در آخرین سال دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، میزان این حمایت به ۸۳ درصد رسید و غنا، کنیا، نیجریه و رواندا در صدر قرار داشتند.
آگهی
آگهی
اما در آستانه انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۴، شرایط متفاوت بود. در آن زمان ۴۲ درصد جوانان آفریقایی معتقد بودند جو بایدن، رئیسجمهوری وقت آمریکا، برای کشورهایشان گزینه بهتری خواهد بود و تنها ۲۳ درصد از رقیب او، دونالد ترامپ، حمایت میکردند.
حالا و پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید، ورق برگشته است. با وجود اظهارات تحقیرآمیز او درباره آفریقا، نزدیک به دو سوم حدود پنج هزار جوان ۱۸ تا ۲۴ ساله که در ۱۶ کشور آفریقایی مورد مصاحبه قرار گرفتهاند، خوشبینند که دولت ترامپ برای آنها مفید باشد.
در سطح شخصی، ترامپ برای بخشی از جوانان محافظهکار از نظر فرهنگی و همچنین کسانی که آرزوی ثروتمند شدن دارند، چهرهای جذاب است. گزارشها حاکی است کتابهای نوشتهشده توسط ترامپ یا درباره او در کتابفروشیهای دستدوم نیجریه و زیمبابوه فروش خوبی دارند.
برای نمونه، کتاب «چرا دونالد جی. ترامپ باید در سال ۲۰۲۴ پیروز شود» نوشته کندی مونگاره، سناتور پیشین کنیا، تواناییهای تجاری ترامپ را ستایش میکند. حتی برخی کارآفرینان جوان و ثروتمند در زیمبابوه دوست دارند لقب «ترامپ زیمبابوه» را برای خود داشته باشند.
چیپو دندره، استادیار مطالعات آفریقا در کالج ولزلی، میگوید جذابیت ترامپ در آفریقا هم از ارزشهای سنتی تاثیر میگیرد و هم از گرایشهای ضدساختار سیاسی موجود.
او گفت: «جوانان، بهویژه مردان جوان، به همان دلایلی جذب ترامپ شدهاند که مردان جوان در آمریکا به سمت راست سیاسی حرکت میکنند.» دندره در گفتوگو با فارن پالسی گفت نفوذ آنچه «مانوسفر» یا فضای آنلاین مردانگیمحور خوانده میشود، در آفریقا نیز قابل توجه است.
برای شادایا نایت، چهره محبوب اما جنجالی شبکههای اجتماعی در زیمبابوه، ترامپ به دلیل تصویری که از مردانگی و رهبری ارائه میدهد یک الگوی مثبت است.
نایت گفت: «من ترامپ را دوست دارم چون چهرهای مردانه است؛ کسی که، بهویژه در جهان توسعهیافته، از مرد بودن خودش خجالت نمیکشد.»
رویکرد قاطع ترامپ در روابط خارجی، که بر معاملهگری و تلاش برای برقراری صلح در راستای منافع راهبردی آمریکا تاکید دارد، حتی در کشورهایی که روابط پرتنشی با واشنگتن دارند واکنشهای مثبتی به دنبال داشته است.
فریمن بنگو، عضو جنبش مردمی و ضد مهاجرت «عملیات دودولا» در آفریقای جنوبی، میگوید با وجود روابط پرتنش دولت این کشور با ترامپ، او همچنان در میان بخشی از جامعه آفریقای جنوبی از حمایت قابل توجهی برخوردار است.
«عملیات دودولا» که معنای نام آن «بیرون راندن» است، یکی از بازیگران اصلی اعتراضات جاری در آفریقای جنوبی علیه مهاجران بدون مدرک به شمار میرود. در جریان این تحولات، برآورد میشود حدود ۱۷۵ هزار آفریقایی به کشورهای خود بازگردانده شده باشند.
موضع این گروه با شعار «اول آفریقای جنوبیها» با چالشهای حقوقی روبهرو شده است، اما بنگو میگوید معتقد است هر کشور مستقلی باید حق داشته باشد شهروندان خودش را در اولویت قرار دهد.
او گفت: «به عنوان یک آفریقایی، آنچه در پیام "اول آمریکا" برای من جذاب است این نیست که آفریقا باید شبیه آمریکا شود، بلکه این است که کشورهای آفریقایی هم باید شهروندان خودشان را در اولویت قرار دهند.»
با این حال، علاقه یک جوان آفریقایی به ترامپ لزوما به معنای حمایت او از رهبران اقتدارگرای کشور خودش نیست.
بر اساس نظرسنجی سال ۲۰۲۶ «شبکه نسل اکنون» که با حمایت بنیاد مو ابراهیم انجام شده، جوانان و رهبران جوان در سراسر آفریقا همچنان حمایت زیادی از نهادهای دموکراتیک، از جمله قوه قضاییه مستقل، رسانههای آزاد و محدودیت دوره ریاستجمهوری دارند.
نظرسنجی آفروبارومتر در سال ۲۰۲۳ نیز نشان داد حدود ۷۰ درصد شرکتکنندگان از محدودیت دوره ریاستجمهوری حمایت میکنند و دموکراسی را بر هر شکل دیگری از حکومت ترجیح میدهند.
مطالعات تازهتر آفروبارومتر هم این گرایش را تایید کردهاند، هرچند اعتماد به دولتهای منتخب در بسیاری از کشورها کاهش یافته است. بیاعتمادی به نهادهای حکومتی، فساد، سوءاستفاده از قدرت و مشکلات اقتصادی از دلایل اصلی این روند عنوان شدهاند.
جاشوا آکینتایو، تحلیلگر سیاستگذاری در نیجریه، معتقد است در چنین فضایی حمایت جوانان نیجریهای از ترامپ میتواند نوعی اعتراض به رهبران خودشان نیز باشد.
او گفت: «حمایت از ترامپ به این ترتیب به راهی غیرمستقیم برای ابراز نارضایتی از طبقه سیاسی نیجریه تبدیل میشود.»
تصمیم دولت ترامپ برای متوقف کردن تقریبا همه برنامههای آژانس توسعه بینالمللی آمریکا، USAID، و همچنین کاهش حمایت از برنامه اضطراری رئیسجمهوری آمریکا برای مقابله با ایدز در آفریقا، نگرانی زیادی در میان کارشناسان ایجاد کرده است.
با این حال، بر اساس نظرسنجی جوانان آفریقا، ۲۶ درصد جوانان این قاره، بهویژه در غنا، لیبریا و نیجریه، معتقدند کاهش کمکهای خارجی میتواند تاثیر مثبتی داشته باشد؛ شاید به این دلیل که دولتهای آفریقایی را مجبور کند مسئولیت بیشتری در قبال نیازهای شهروندان خود بپذیرند.
ایور ایچیکوویتز، بنیانگذار نظرسنجی جوانان آفریقا، میگوید این نتیجه نشان میدهد «برخی جوانان آفریقایی قطع کمکهای خارجی را فقط به معنای از دست دادن منابع نمیبینند، بلکه آن را فرصتی برای افزایش خوداتکایی و پاسخگوتر شدن دولتها هم تلقی میکنند.»
در منطقه ساحل آفریقا، لیزا تشورنر، پژوهشگر موسسه آلمانی امور بینالملل و امنیت، استدلال کرده است که بعضی کشورها عقبنشینی آمریکا از کمکرسانی و کاهش دخالت در امور داخلی آنها را به عنوان نوعی عدم مداخله میبینند؛ تغییری مهم نسبت به الگوی پیشین که کمکهای توسعهای، سرمایهگذاری و تامین مالی را به شروط سیاسی گره میزد.
تشورنر به فارن پالسی گفت: «آنها ترامپ را از نظر ایدئولوژیک به دولتهای نظامی خود نزدیک میبینند؛ دولتهایی که با گفتمان ملیگرایی و حاکمیت ملی توانستهاند حمایت عمومی کسب کنند.»
او افزود: «مردم امیدوار بودند که در دوره ترامپ بتوان رابطهای معاملهمحورتر با آمریکا برقرار کرد.»
دفتر امور آفریقای وزارت خارجه آمریکا نیز بهتازگی برنامه جدیدی با عنوان «برنامه سرمایهگذاری راهبردی آمریکا و آفریقا» طراحی کرده است. بر اساس این طرح، کمکهای مالی از طریق رقابت در اختیار شرکتها و سازمانهای غیرانتفاعی قرار خواهد گرفت.
این صندوق جدید ۵۰۰ میلیون دلار بودجه دارد و نشانه دیگری از حرکت واشنگتن به سمت رویکردی معاملهمحورتر است؛ رویکردی که در آن بودجه توسعه برای حمایت از پروژههای خصوصی و دولتی همسو با منافع آمریکا هزینه میشود.
با وجود استقبال بخشی از جوانان آفریقایی از ترامپ و سیاست معاملهمحور او، بیاعتمادی به اهداف واشینگتن همچنان جدی است.
نظرسنجی جوانان آفریقا نشان داده هفت نفر از هر ۱۰ جوان در آفریقای جنوبی و لیبریا انتظار دارند آمریکا برای دسترسی به منابع طبیعی آفریقا، قوانین بینالمللی را نادیده بگیرد. حدود دو سوم پاسخدهندگان در غنا و سومالی نیز دیدگاه مشابهی داشتند.
ایچیکوویتز گفت: «این نسل چیزی را فهمیده که بخش بزرگی از مفسران غربی هنوز حاضر نیستند بپذیرند؛ دیپلماسی به این مربوط است که از مردی که در دفتر بیضیشکل نشسته چه چیزی میتوانید بگیرید، نه اینکه از او خوشتان میآید یا نه.»
با این حال، جذابیت قدرت و قاطعیت ترامپ برای بخشی از جوانان آفریقایی لزوما به معنای حمایت گسترده از نظم جهانی تحت رهبری واشنگتن نیست.
حجم تجارت سالانه چین و آفریقا به نزدیک ۳۵۰ میلیارد دلار رسیده و پکن در این نظرسنجی بالاترین امتیاز را در میان کشورهای خارجی به عنوان یک متحد کسب کرده است.
بررسی دیدگاه جوانان درباره بازیگران مختلف جهانی، از جمله اتحادیه آفریقا و اتحادیه اروپا، نشان میدهد بسیاری از آنها به یک نظم چندقطبی تمایل دارند.
در سال ۲۰۲۴، ۶۹ درصد پاسخدهندگان معتقد بودند کشورهایشان باید در پایان دادن به درگیریهای بینالمللی نقش داشته باشند. در سال ۲۰۲۶ نیز ۷۹ درصد جوانان آفریقایی از اصلاح سازمان ملل به شکلی حمایت کردهاند که آفریقا نمایندگی دائمی در شورای امنیت داشته باشد.
آفریقا سریعترین رشد جمعیت را در جهان دارد و جوانانی مانند بنگو میخواهند کشورهایشان به عنوان بازیگران اقتصادی برابر با دیگران دیده شوند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
بنگو میگوید به جای آنکه واشنگتن صدور ویزا را محدود کند، ترجیح میدهد «تاکید بیشتری بر تجارت، سرمایهگذاری، مهارتآموزی، زیرساخت و شراکتهایی گذاشته شود که استقلال اقتصادی پایدار ایجاد میکنند.»