رسانههای مراکش سئوتا را مساله حاکمیت معرفی کردند، رسانههای الجزایر رباط را به استفاده ابزاری از مهاجرت متهم کردند و شبکههای اجتماعی تونس با طنز سیاه واکنش نشان دادند، در حالی که بحرانهای اقتصادی و سیاسی منطقه در حاشیه ماند.
هیچکس انتظار نداشت شهری کوچک با مساحت تنها ۱۹ کیلومتر مربع به کانون بحرانی انسانی و دیپلماتیک تبدیل شود که پیامدهای آن تا سراسر جنوب اروپا کشیده شود.
آگهی
آگهی
در چند ساعت روز پنجشنبه، سبته شاهد ورود هزاران مهاجر از خاک مراکش بود؛ رخدادی که به بزرگترین عبور جمعی از زمان بحران سال ۲۰۲۱ در این شهر تبدیل شد.
مسئولان سبته گفتند حدود ۶۰ هزار مهاجر وارد شهر شدهاند و بهای انسانی این بحران نیز بالا بود؛ به گفته وزارت کشور اسپانیا تا عصر جمعه شمار جانباختگان به ۳۴ نفر رسید.
ویدئوهایی که در ساحل تاراخال سبته ضبط شده، آشفتگی همراه با این عبورها را نشان میدهد و جمعیتهای بزرگی را به تصویر میکشد که میان موجشکن و جادههای اطراف منطقه مرزی میدویدند.
بیشتر تازهواردها جوان بودند، اما در تصاویر زنانی با کودکان و خانوادههای کامل نیز دیده میشوند که در سفری پر از خطر غرق شدن و فرسودگی راهی شده بودند.
واکنشهای رسمی و مردمی در مراکش و به طور کلی در شمال آفریقا به این رویداد چه بود؟ یورونیوز عربی در این گزارش به آن پرداخته است.
ادعاهای حاکمیتی مراکش بار دیگر در کانون توجه
رویدادهای روز پنجشنبه در سبته یکی از حساسترین پروندهها در روابط مراکش و اسپانیا را دوباره گشود: مسئله حاکمیت بر شهرهای سبته و ملیله که رباط از زمان استقلال از فرانسه و اسپانیا در سال ۱۹۵۶ آنها را بخشی از خاک خود میداند.
این بحران همزمان با جشنهای روز تاجگذاری در مراکش رخ داد؛ روزی که به سالروز جلوس پادشاه بر تخت و تجدید پیوند بیعت و وحدت میان پادشاهی و مردم اختصاص دارد.
وبسایت خبری هسپرس نوشت: «امواج ورود به سبته و تلاش برای عبور که بعدتر به ملیله نیز کشیده شد، بحث درباره وضعیت اجتماعی و اقتصادی مناطق همجوار این دو محصورۀ اسپانیایی را دوباره به صدر آورد.»
این رسانه افزود: «آنچه رخ داد بار دیگر ارتباط این دو شهر با محیط مراکشیشان و پیچیدگیهای پرونده تاریخی و حاکمیتی آنها را برجسته کرد.»
هسپرس نوشت که این بحران باعث شد مقامات محلی سبته از دولت مرکزی در مادرید بخواهند مداخله کند؛ دولتی که به سرعت با مسئولان مراکشی تماس گرفت تا درباره راههای مهار وضعیت گفتوگو کند و سپس دو طرف بر بازگرداندن کسانی که موفق به ورود به شهر شده بودند به نقطه آغاز توافق کردند.
هسپرس به نقل از یحیی یحیی، رئیس کمیته ملی بازپیوند سبته و ملیله و جزایر مجاور، نوشت که او گفت: «نحوه برخورد مقامات سبته با این رویدادها شکننده بودن حضور اسپانیا در منطقه را آشکار کرد» و استدلال کرد که درخواست رئیس دولت محلی سبته برای استقرار ارتش به معنای «شکست سیاسی» است.
موضع الجزایر چیست؟
همزمان تلاش دولت الجزایر برای امتیازگیری سیاسی از رباط و خصومت تاریخی میان این دو همسایه، در موضعگیری عمومی الجزایر درباره حوادث سبته به روشنی دیده میشد.
وبسایت خبری «توت سور الجزایر» (Tout sur l'Algerie، به معنای «همه چیز درباره الجزایر») آنچه رخ داد را «فرار دستهجمعی مراکشیها» توصیف کرد و نوشت رباط که آن را «فرزند نازپرورده اروپا» نامید، بار دیگر از «بمب مهاجرتی» علیه مادرید استفاده کرده است.
توت سور الجزایر ادعا کرد که رهبران اروپایی ترجیح میدهند به جای رویارویی با آنچه این وبسایت منبع اصلی این موج انسانی مهاجران میداند، اسپانیا را هدف انتقاد قرار دهند و به طور خاص به موضع جورجیا ملونی نخستوزیر ایتالیا اشاره کرد که پس از این حوادث خواستار تعلیق عضویت اسپانیا در منطقه شینگن شد.
این پایگاه خبری خصوصی پا را فراتر گذاشت و آنتونیو تاجانی وزیر خارجه ایتالیا را متهم کرد که به دلیل رابطه نزدیکش با دربار سلطنتی مراکش در این پرونده به دنبال جلب رضایت رباط است.
این وبسایت همچنین مدعی شد نیروهای امنیتی مراکش بدون دخالت اجازه دادهاند جمعیت مهاجران به سمت سبته عبور کنند و ادعا کرد یا رباط قادر به کنترل مرزهای خود نیست یا از مهاجرت به عنوان سلاحی علیه همسایه اسپانیاییاش استفاده میکند.
این سایت همچنین به واکنش راستگراها و راستافراطیها در فرانسه به حوادث سبته اشاره کرد و نوشت که آنان «انبوهی از اتهامها را متوجه اسپانیا کردند بدون آنکه حتی یک کلمه درباره مراکش بر زبان بیاورند».
تلویزیون دولتی الجزایر نیز به همین شکل از رباط انتقاد کرد و مدعی شد آنچه اتفاق افتاد «فرار دستهجمعی» است که بازتابدهنده شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی در مراکش است.
نرخ بیکاری جوانان در خود الجزایر حدود ۳۱ درصد است و دولت این کشور به خاطر سرکوب جنبش اعتراضی حراک که میان سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ میلیونها نفر را به خیابانها کشاند و همچنین استفاده از تعقیبهای قضایی برای ساکت کردن روزنامهنگاران، فعالان و چهرههای مخالف با انتقاد روبهرو است.
طبیعی بود که سیاست بر توئیتهای کاربران شبکههای اجتماعی در الجزایر سایه بیندازد.
شبکههای اجتماعی پر از اظهارنظرهای طعنهآمیز بود؛ از جمله کاربری که مراکش را «سوئیس» لقب داد و اصرار داشت که سبته شهری اسپانیایی است.
یک کاربر مراکشی در پاسخ نوشت در میان کسانی که به اسپانیا میگریزند الجزایریهایی هم هستند که از واقعیت تیره در کشور خود میگریزند.
کاربر دیگری ویدئویی منتشر کرد که در آن افرادی با ملیتهای دیگر در جستوجوی زندگی بهتر دور از سرزمین خود دیده میشوند و یادآور شد محرکهای مهاجرت فراتر از وابستگی ملی است.
ویدئوی دیگری که یک حساب کاربری مراکشی منتشر کرد به مهاجرت نامنظم در الجزایر و سانسور رسانهای همراه آن نور انداخت.
تونس: «فقط پادشاه مانده است»
در تونس، کاربران شبکههای اجتماعی ویدئوهای عبور دستهجمعی به سمت سبته را همراه با توضیحاتی منتشر کردند که در برخی موارد لحنی طنزآمیز داشت.
برخی نوشتند: «فقط پادشاه مانده است»؛ اشارهای به شمار بالای افرادی که ظرف چند ساعت خاک مراکش را ترک کردند.
در مقابل، برخی دیگر معتقد بودند این تصاویر عمق بحران اجتماعی و اقتصادی را که بخشهای بزرگی از جوانان شمال آفریقا با آن روبهرو هستند برملا میکند و استدلال میکردند افزایش نرخ بیکاری مردم را به خطر کردن جان خود برای رسیدن به اروپا سوق میدهد.
تونس خود با مشکلات ساختاری عمیق اقتصادی مواجه است. نرخ بیکاری جوانان در سال ۲۰۲۵ به ۳۸ درصد رسید که بالاترین رقم در میان سه کشور مغرب عربی بود.
این کشور خود به منبع مهمی برای مهاجرت نامنظم به اروپا تبدیل شده است؛ به طوری که شهروندان تونسی اکنون در میان بزرگترین گروههایی هستند که از مدیترانه به سمت ایتالیا عبور میکنند و همین امر لایهای از طنز را به اظهارنظرهای کاربران تونسی درباره عبور از سبته اضافه میکند.
قیس سعید رئیسجمهور تونس در ژوئیه ۲۰۲۱ تقریبا تمام اختیارات قوه مجریه را در دست گرفت، پارلمان را منحل کرد و در سال ۲۰۲۲ قانون اساسی جدیدی را به تصویب رساند که سازمانهای حقوق بشری آن را به عقبگرد از دستاوردهای انقلاب ۲۰۱۱ توصیف کردهاند.
درباره سبته و ملیله چه میدانیم؟
اسپانیا دو محصورۀ مرزی در شمال مراکش دارد: سبته و ملیله.
سبته در سال ۱۴۱۵ به تصرف پرتغال درآمد و حدود دو قرن تحت کنترل این کشور بود تا اینکه در چارچوب پیمان لیسبون که در سال ۱۶۶۸ امضا شد تحت حاکمیت اسپانیا قرار گرفت.
ملیله در پایان سده پانزدهم و زمانی که اسپانیاییها در سال ۱۴۹۷ آن را پنج سال پس از سقوط گرانادا آخرین پایگاه حضور اسلامی در شبهجزیره ایبری تصرف کردند، تحت حاکمیت تاج اسپانیا درآمد.
مادرید در سال ۱۹۹۵ حقوق خودگردانی را به هر دو شهر اعطا کرد و آنها را با دیگر مناطق اسپانیا که از نظام غیرمتمرکز مشابهی برخوردارند همراستا ساخت.
مراکش همچنان سبته و ملیله را سرزمینهای اشغالی میداند که از آنها با عنوان «دو محصوره» یاد میکند و مدتهاست خواستار حل این مسئله از راه گفتوگو با اسپانیا است.
مادرید در مقابل بر حاکمیت خود بر این دو شهر تاکید دارد؛ شهرهایی که به یکی از مهمترین دروازههای قاچاق و مهاجرت نامنظم به اروپا از مسیر اسپانیا تبدیل شدهاند.
این واقعیت باعث شد مقامات اسپانیا در سال ۱۹۹۵ حصاری به طول ۸٫۴ کیلومتر میان شهر و خاک مراکش احداث کنند که در بخشهایی ارتفاع آن به ۱۰ متر میرسد و برای جلوگیری از هر گونه تلاش برای نفوذ به سیم خاردار، حسگرهای الکترونیکی و بلندگو مجهز شده است.
حصار مرزی دیگری نیز در میانه دهه ۱۹۹۰ میان ملیله و مراکش ساخته شد. طول این حصار ۱۲ کیلومتر و ارتفاع آن حدود دو متر است و به همان تجهیزات الکترونیکی برای جلوگیری از ورود نامنظم مهاجران به شهر مجهز شده است.
بحران سال ۲۰۲۱ که طی چند روز حدود ۸ هزار عبور را در بر داشت، به طور گسترده به تنش دیپلماتیک میان مادرید و رباط نسبت داده شد؛ تنشی که پس از موافقت اسپانیا با درمان ابراهیم غالی رهبر جبهه پولیساریو در صحرای غربی در خاک این کشور به وجود آمد. مراکش هرگونه نقش داشتن در آن بحران را در آن زمان رد کرد.