پرتغال صدها درخت زیتون هزارساله دارد؛ یکی شاید بیش از ۳۷۰۰ سال عمر دارد

در آلمان اخیرا درختی کشف شده که ممکن است قدیمی‌ترین درخت شناخته‌شده در این کشور باشد؛ با حدود ۱۱۰۰ سال عمر. اما در پرتغال صدها درخت شناسایی شده که سن برآوردی آنها از دو هزار سال فراتر می‌رود، به‌ویژه درختان زیتون که در طول سال‌ها توسط دانشگاه Trás-os-Montes e Alto Douro (UTAD) گواهی شده‌اند. (منبع به زبان پرتغالی)

آگهی

آگهی

برای سال‌های زیادی گمان می‌رفت درختی که به نام «Oliveira do Mouchão» شناخته می‌شود و در شهرستان Abrantes قرار دارد، قدیمی‌ترین درخت زیتون در خاک پرتغال باشد. در اطلاعیه‌ای که این نهاد دانشگاهی در اکتبر ۲۰۱۸ منتشر کرد (منبع به زبان پرتغالی) اعلام شد که سن این درخت در آن زمان حدود ۳۳۵۰ سال برآورد می‌شود.

این درخت زیتون «هم‌عصر فنیقی‌ها، کلت‌ایبری‌ها و رومی‌ها» است و به‌گفته UTAD، که در ابتدای ۲۰۲۲ اعلام شد، در آن زمان همچنان «زیتون تولید می‌کرد، درست مانند دوران اوج جوانی»، هرچند تنه آن زیر سختی‌های آب‌وهوای زمان فرسوده شده است.

این نمونه توانسته در طول هزاره‌ها از یورش «اقوام مهاجم، بربرها و مردمان آواره» جان سالم به در ببرد؛ موفقیتی که آن را مدیون ریشه‌های عمیقی است که در خاک دوانده. این درخت همچنین یکی از نامزدهای عنوان «درخت اروپایی سال ۲۰۲۲» بود و در رقابت ملی در جایگاه پنجم قرار گرفت و به همین دلیل نتوانست نماینده پرتغال در رقابت بین‌المللی باشد.

برآورد سن این درخت با استفاده از روشی انجام شد که گروهی از پژوهشگران UTAD توسعه داده و به ثبت رسانده‌اند؛ روشی که در چارچوب همکاری با شرکت Oliveiras Milenares به کار گرفته می‌شود و امکان سن‌سنجی شمار زیادی از درختان زیتون را هم در پرتغال و هم در خارج از کشور فراهم کرده است.

این روش بر پایه مدلی ریاضی استوار است که سن درخت را با ویژگی‌های تنه آن، مانند قطر، ارتفاع یا پیرامون، مرتبط می‌کند؛ به‌گفته اطلاعات منتشرشده در پورتال Florestas.pt (منبع به زبان پرتغالی) که ابتکاری از شرکت The Navigator Company و موسسه Raiz – Instituto de Investigação da Floresta e Papel است.

با این حال، هم‌زمان با کشف در Abrantes، «درختان زیتون هزارساله زیادی» در نقاط مختلف کشور گواهی شده بودند. یکی دیگر از نمونه‌های قابل‌توجه در Santa Iria de Azóia در شهرداری Loures قرار دارد؛ درختی که UTAD در زمان سن‌سنجی، عمر آن را حدود ۲۸۵۰ سال محاسبه کرد.

اما در وب‌سایت شرکت Oliveiras Milenares (منبع به زبان پرتغالی) که از سال ۲۰۰۷ در این ماموریت گواهی‌سازی با UTAD همکاری می‌کند، اعلام شده که در این فاصله درخت زیتون دیگری شناسایی شده که از نظر قدمت از همه نمونه‌های پیشین قدیمی‌تر است. این درخت در منطقه Alentejo، دقیق‌تر در Herdade do Peso در شهر Vidigueira در استان Beja قرار دارد و طبق ارزیابی انجام‌شده در سال ۲۰۲۱، بیش از ۳۷۰۰ سال عمر دارد.

این درخت که «Oliveira do Peso» نام گرفته، برای کسب عنوان «درخت پرتغالی سال ۲۰۲۴» (منبع به زبان پرتغالی) نیز رقابت کرد؛ مسابقه‌ای ملی که این درخت در آن به رتبه سوم رسید و برنده آن قرار بود نماینده پرتغال در رقابت مشابه اروپایی باشد.

مسئولان املاک Herdade do Peso کاندیداتوری این درخت را با «اهمیت میراثی» آن توجیه کرده‌اند؛ درختی که «قدیمی‌ترین درخت زیتون هزارساله این ملک» است و در دشتی قرار دارد که «مجموع سن درختان زیتونی که در آنجا روییده‌اند، از هفت هزار سال فراتر می‌رود»؛ بنا بر بیانیه این ملک.

علاوه بر این نمونه‌ها، دانشگاه UTAD به موارد دیگری نیز اشاره کرده که در منطقه Monsaraz در استان Évora قرار دارند؛ جایی که چندین درخت زیتون هزارساله رشد کرده‌اند و یکی از آنها حدود ۲۴۵۰ سال قدمت دارد.

با این همه، در نقاط دیگری از پرتغال نیز درختان زیتون بسیار کهنی وجود دارند؛ از جمله در Estremoz، Montemor-o-Novo، Lagoa، Beja، Vilamoura، Évora و پارک Serralves در شهر Porto، به‌گفته UTAD.

در خارج از پرتغال، این دانشگاه برای سن‌سنجی درختان زیتون در کشورهایی چون اسپانیا و فرانسه نیز دعوت شده است؛ از جمله در شهرهای Bordeaux، Girona، Málaga و جزیره Menorca، و در همین جزیره وجود درختی با بیش از ۲۳۰۰ سال قدمت گواهی شده است.

چه چیزی طول عمر این درختان زیتون را توضیح می‌دهد؟

ژوزه لوئیس لوزادا، پژوهشگر این دانشگاه که روش علمی سن‌سنجی این درختان را تدوین کرده است، در بیانیه‌ای منتشرشده در وب‌سایت UTAD (منبع به زبان پرتغالی) گفت: درخت زیتون «بی‌تردید یکی از موجودات زنده‌ای است که بیش از همه در برابر گذر زمان مقاومت می‌کند» و این به دلیل «توان بالای آن برای جوان‌سازی» است. به گفته او «بخشی از تنه، هر قدر هم پیر باشد، توان آن را دارد که دوباره جوانه بزند» و همین امکان را فراهم می‌کند تا درخت «به تولید زیتون ادامه دهد».

این پژوهشگر این طول عمر چشمگیر را، در کنار عوامل دیگر، به این واقعیت نسبت می‌دهد که زیتون گونه‌ای «بسیار سازگار با آب‌وهوای مدیترانه‌ای ما» است؛ عاملی که باعث می‌شود «به طول عمر چشمگیری دست یابد».

در پرتغال این درختان زیتون «به‌ویژه در جنوب رود Mondego» دیده می‌شوند و از نظر نظری «می‌توانند تا ابد عمر کنند» و سن آنها «از سن نسل‌های بی‌شماری که در همان سرزمین زندگی می‌کنند فراتر رود».