در حالی که جنگ ایران همچنان ادامه دارد، تولیدکنندگان نفت خاورمیانه انتقال حجم قابلتوجهی از نفت خام از خلیج فارس را ادامه میدهند؛ اقدامی که به مهار قیمت نفت در بازارهای جهانی و کاهش نگرانیها درباره شکلگیری موج تازهای از تورم ناشی از انرژی کمک کرده است.
بر اساس اطلاعاتی که منابع آگاه در اختیار بلومبرگ گذاشتهاند، انتقال نفت از طریق تنگه هرمز بهصورت مخفیانه و سپس انتقال محمولهها به نفتکشهای مستقر در دریای عمان، با وجود حملات اخیر به کشتیها، همچنان با سرعت بالایی ادامه دارد.
آگهی
آگهی
این عبورهای مخفیانه از یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان، به یک مسیر نجات مهم برای بازارهای جهانی تبدیل شده است؛ بازارهایی که در آغاز جنگ ایران خود را برای شوک بسیار شدیدتری در عرضه نفت آماده کرده بودند. با این حال، برای تولیدکنندگان منطقه، شرایط همچنان عادی نیست. کشتیها با وجود برخورداری از برخی حمایتهای نظامی، بارها هدف حمله و اقدامات خصمانه قرار گرفتهاند.
این عملیات انتقال نفت ماههاست ادامه دارد، اما ردیابی میزان نفت جابهجاشده توسط این کشتیهای موسوم به «کشتیهای تاریک» یا «Dark Ships» برای معاملهگران و تحلیلگران بسیار دشوار است؛ زیرا این کشتیها برای حفظ امنیت خود، اطلاعات بسیار اندکی درباره موقعیتشان منتشر میکنند.
منابع آگاه میگویند حجم نفت منتقلشده از طریق این عملیات، از برآوردهای بازار یعنی حدود ۴ میلیون بشکه در روز بیشتر است، هرچند میزان دقیق آن مشخص نیست. این منابع به دلیل حساسیت موضوع حاضر به افشای نام خود نشدند.
پیش از آغاز جنگ ایران، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکرد؛ رقمی معادل تقریبا یکپنجم عرضه نفت جهان.
با این حال، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، هفته گذشته اعلام کرد که طی هفت روز گذشته حدود ۹ میلیون بشکه نفت در روز از تنگه هرمز عبور کرده است. این رقم برای بسیاری از معاملهگران غافلگیرکننده بود و در بالاترین محدوده برآوردهای مربوط به جریان نفت از این مسیر قرار میگیرد؛ یعنی تقریباً نیمی از سطح پیش از جنگ.
معاملهگران و تحلیلگران میگویند ادامه این صادرات پرریسک یکی از دلایلی است که باعث شده قیمت معاملات آتی نفت برنت در بخش عمده ماه اوت بین ۸۰ تا ۹۰ دلار در هر بشکه باقی بماند.
این سطح قیمت با سناریوهای نگرانکنندهای که در آغاز جنگ و در صورت ادامه درگیری تا تابستان پیشبینی میشد، فاصله زیادی دارد. برخی فعالان بازار حتی خود را برای نفت ۱۵۰ دلاری آماده کرده بودند.
انتقال مخفیانه نفت از طریق هرمز، در کنار استفاده از مسیرهای جایگزین خطوط لوله، آزادسازی ذخایر نفتی و کاهش تقاضا در نقاط مختلف جهان، باعث شده اثر اقتصادی جنگ بر بازار انرژی محدودتر شود.
شرکت دولتی نفت ابوظبی، ادنوک (ADNOC)، در پاسخ به پرسشی درباره این گزارش اعلام کرد: «با وجود هدف قرار گرفتن مکرر کشتیهایمان، مصمم هستیم به مسئولیت خود برای انتقال ایمن انرژی به بازارهای جهانی و پاسخگویی تا حد امکان به تعهدات و نیازهای مشتریان ادامه دهیم.»
این شرکت همچنین تاکید کرد که مانند دیگر شرکتهای انرژی منطقه، مستقیما از حملات به کارکنان، کشتیها و تأسیسات خود آسیب دیده است؛ حملاتی که به گفته ادنوک، خطرات متوجه کارکنان، پیمانکاران و خدمه کشتیها را افزایش داده و جریانهای حیاتی انرژی را مختل کرده است.
بر اساس دادههای ردیابی کشتیها که توسط بلومبرگ و همچنین شرکتهای Kpler و Vortexa گردآوری شدهاند، علاوه بر امارات عربی متحده، نفت عراق، قطر و کویت نیز از طریق تنگه هرمز و با استفاده از همین شیوههای انتقال جابهجا شده است.
افزایش چشمگیر تعداد کشتیها در دریای عمان
نشانههای این تجارت پنهان را میتوان بهوضوح در خارج از تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان مشاهده کرد.
بر اساس دادههای ماهوارهای اتحادیه اروپا، حدود ۱۵۰ کشتی، از نفتکشهای غولپیکر گرفته تا کشتیهای حمل کالاهای فلهای، اکنون در این منطقه مستقر یا در حال انتظار هستند؛ در حالی که این تعداد در ماه ژانویه حدود ۴۰ کشتی بود.
بسیاری از این کشتیها در انتظار انتقال محموله از کشتیهایی هستند که با خاموش کردن فرستندههای موقعیتیاب خود، وارد تنگه هرمز یا از آن خارج میشوند.
منابع آگاه از محمولههای نفتی امارات میگویند حتی پس از گزارش حملات بیشتر ایران به کشتیهای این کشور در روزهای اخیر، نشانه چندانی از کاهش این فعالیتها دیده نمیشود.
ادنوک تاکنون حدود ۱۳۵ میلیون بشکه نفت خام را به خریداران سراسر جهان فروخته و هفته گذشته نیز دور جدیدی از فروش محمولههای نفتی خود را آغاز کرده است.
با این حال، صادرات حجم بالای نفت در میانه یک جنگ، به هیچ وجه ساده نیست.
منابع آگاه از تردد کشتیها در تنگه هرمز میگویند تعداد حوادث دریایی بسیار بیشتر از مواردی است که بهصورت عمومی اعلام شدهاند. این حوادث شامل حمله به کشتیهای تجاری و همچنین اقدامات دفاعی نیروهای غربی علیه کشتیهایی است که کشتیهای باری و نفتکشهای در حال عبور از این آبراه را تحت فشار قرار میدهند.
این شرایط یادآور آن است که پایین نگه داشتن قیمت انرژی در بازارهای جهانی بدون هزینه و ریسک نیست.
چندین دریانورد در جریان عبور از تنگه هرمز جان خود را از دست دادهاند و تعداد لکههای نفتی در منطقه نیز افزایش یافته است. هفته گذشته یک لکه نفتی در تصاویر ماهوارهای دریای عمان مشاهده شد، اما مشخص نبود منشاء آن کدام کشتی یا تاسیسات بوده است؛ موضوعی که ماهیت پنهان و غیرشفاف این عملیات را نشان میدهد.
ادنوک اعلام کرده است که از آغاز درگیری، ۲۳ فروند از کشتیهای این شرکت هنگام عبور از تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتهاند. در نتیجه این حملات، یک نفر جان باخته و ۲۰ نفر از خدمه کشتیها زخمی شدهاند.
این شرکت همچنین هشدار داده است که پیامدهای جنگ تنها متوجه شرکتهای نفتی منطقه نیست و کسبوکارها و خانوارهای سراسر جهان نیز از اختلال در جریان انرژی تأثیر میپذیرند.
ادنوک در بیانیه خود گفت حمله به زیرساختهایی که جریان انرژی را حفظ میکنند، صرفا حمله به یک شرکت نیست و اختلال در تنگه هرمز خسارات عمیقی را بسیار فراتر از افرادی که مستقیما در منطقه آسیب دیدهاند، ایجاد میکند.
حملات گاهی باعث تاخیر در انتقال محمولهها میشوند. خریداران آسیایی میگویند این تأخیرها معمولا کوتاه هستند، اما همچنان بر میزان عدمقطعیت در بازار نفت میافزایند.
عربستان وارد مرحله تازهای میشود؟
یکی از کشورهایی که تاکنون حجم زیادی از نفت خود را از طریق عملیات انتقال دریایی مخفیانه جابهجا نکرده، عربستان سعودی است.
با این حال، نشانههای اولیهای از افزایش فعالیت در بنادر نفتی عربستان در داخل خلیج فارس مشاهده میشود؛ بهویژه اکنون که مسیر جایگزین عربستان از طریق دریای سرخ نیز با تهدید شبهنظامیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن مواجه شده است.
هفته گذشته دو کشتی در مرکز بزرگ صادرات نفت عربستان، یعنی راس تنوره، در حال بارگیری مشاهده شدند.
همزمان، شرکت ملی کشتیرانی عربستان، بحری (Bahri)، بهطور مستمر نفتکشهایی را در نزدیکی سواحل عمان مستقر کرده است؛ منطقهای که انتقال محمولهها از کشتیهای در حال تردد در مسیر هرمز در آنجا انجام میشود.
در مجموع، اکنون ۱۶ نفتکش غولپیکر در این منطقه حضور دارند و سه نفتکش دیگر نیز طی روزهای آینده به آنها ملحق خواهند شد. این کشتیها در مجموع توان حمل حدود ۳۸ میلیون بشکه نفت را دارند.
شرکت نفتی عربستان، آرامکو، از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کرده و بحری نیز به درخواست برای ارائه توضیح پاسخ نداده است.
نفت عراق، قطر و کویت هم در مسیر انتقال پنهان
در بخش دیگری از منطقه، چند شرکت در هفتههای اخیر خرید نفت عراق و انتقال آن از تنگه هرمز را آغاز کردهاند. این روند برای عراق اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این کشور از جمله تولیدکنندگان خلیج فارس است که در طول جنگ با دشواری بیشتری برای صادرات نفت خود مواجه شده است.
دادههای ردیابی کشتیها که توسط بلومبرگ و با همکاری شرکتهای Kpler و Vortexa گردآوری شدهاند، همچنین نشان میدهند که محمولههای نفتی قطر و کویت نیز تحت ترتیبات مشابه از تنگه هرمز خارج شدهاند.
شرکتهای بیمه نیز میگویند درخواستهای مستمری برای پوشش فعالیتهای دریایی از سوی طیف گستردهای از تولیدکنندگان نفت خلیج فارس دریافت میکنند.
پانکاج خانا، مدیرعامل شرکت Heidmar Maritime Holdings Corp.، این فعالیت را «تجارت تاریک» توصیف کرده و گفته است: «در شرایط کنونی این تنها گزینه موجود است، زیرا همه مالکان کشتی حاضر نیستند چنین ریسکی را بپذیرند.»
در نتیجه، بازار جهانی نفت در حالی از یک شوک شدید عرضه که در ابتدای جنگ ایران انتظار میرفت فاصله گرفته است که بخش مهمی از جریان نفت خاورمیانه همچنان از مسیرهای غیرشفاف و پرریسک عبور میکند.
تردد کشتیها با فرستندههای خاموش، انتقال نفت میان نفتکشها در دریای عمان، استفاده از مسیرهای جایگزین خطوط لوله و آزادسازی ذخایر، همگی به حفظ جریان نفت کمک کردهاند.
این روند در کوتاهمدت مانع از جهش قیمت نفت به سطوحی مانند ۱۵۰ دلار شده است؛ اما در مقابل، هزینه آن افزایش خطر برای دریانوردان، نفتکشها، زیرساختهای انرژی و محیط زیست منطقه است.
به این ترتیب، آرامش نسبی بازار نفت الزاما به معنای عادی بودن شرایط عرضه نیست؛ بلکه بخشی از نفت جهان اکنون از مسیری عبور میکند که به گفته منابع آگاه، پنهان، پرریسک و بسیار دشوار برای ردیابی است.