یک روز تخت، مبل و گوشهای از خانه دارند و کسی برایشان غذا و آب در کاسه میگذارد، اما برای بسیاری از حیوانات خانگی ناگهان همه چیز از دست میرود و در جاده یا جلوی در پناهگاهها و مراکز نگهداری شهرداری رها میشوند.
زیرو و مایک تمام عمرشان را در خانهای سرشار از محبت گذراندند. برای هر دوی آنها آب، غذا و بودن در کنار صاحبانشان کافی بود. هر دو همراه با صاحبان سالخوردهشان تنها زندگی میکردند. برای یکدیگر مونس و همدم بودند. همدیگر را نمیشناختند و در پیادهرویها در خیابانهای مشترک رفتوآمد نمیکرد کردند، اما در پایان عمرشان زیر یک سقف قرار گرفتند: خانه سازمان SOS Animal. در هر دو مورد، صاحبانشان هیچ مدرکی درباره آینده این دوستان چهارپا باقی نگذاشتند؛ احتمال زیاد اصلا نمیدانستند که میتوانستند چنین کاری بکنند. در نتیجه، تکلیف آینده آنها را یکی از اعضای خانواده تعیین کرد که ترجیح داد آنها را در خیابان رها کند.
آگهی
آگهی
زیرو مدتی در خیابانهای ستوبال سرگردان بود؛ تصادف کرد و مورد ضرب و جرح قرار گرفت و دچار جراحات شدید در دهان شد. مایک مثل یک بمب ساعتی بود؛ بیماری قلبی زندگی روزمرهاش را تعیین میکرد و با وجود حسن نیت همسایهها که دوست صاحبش بودند، آنها نمیتوانستند آنطور که لازم بود به او کمک کنند. او تا زمان مرگ در SOS Animal ماند. زیرو هنوز در این انجمن منتظر فرزندخواندگی است.
رها کردن حیوان در پرتغال جرم است و طبق قانون از سال ۲۰۱۴ با مجازات حبس تا شش ماه یا جریمه نقدی تا ۶۰ روز (منبع به زبان پرتغالی) قابل پیگرد است، اما اجرای عدالت همیشه امکانپذیر نیست. ساندرا دوارته کاردوسو، پزشک دامپزشک و رییس سازمان SOS Animal (منبع به زبان پرتغالی)، سالها است که در زمینه دفاع از حیوانات و رفاه آنها مبارزه میکند.
او توضیح میدهد: «تراشه [حیوانات خانگی] به نام فردی ثبت شده است که فوت کرده، بنابراین تخلف اداری به نام همان فرد متوفی ثبت میشود.» او در گفتوگو با یورونیوز میگوید: «تا امروز، از میان تمام شکایتهایی که ما ثبت کردهایم، چون کسی که ارث میبرد باید حیوانات را هم به ارث ببرد، هیچکدام به نتیجه نرسیده است؛ در نتیجه هیچکس به خاطر این که سگ یا گربه مادر یا پدرش را به خیابان انداخته، با پیامدی روبهرو نشده است.»
این شنبه، ۱۵ اوت، روز جهانی حیوان رهاشده است؛ واقعیتی کاملا ملموس در پرتغال که متاسفانه در فصل تابستان تشدید میشود. ساندرا دوارته کاردوسو که هر روز با این وضعیت سروکار دارد، با تاسف میگوید: «هیچکس به این فکر نمیافتد که کشور یا خانهاش را عوض کند و بچههایش را جا بگذارد یا آنها را به یک سازمان بسپارد، اما در مورد حیوانات این کار را کاملا عادی میدانند.»
در پرتغال نصب میکروچیپ روی سگها از سال ۲۰۰۸ و روی گربهها از سال ۲۰۲۲ اجباری شده است؛ اقدامی که برای مقابله با رها کردن حیوانات اتخاذ شد. با این حال، این قانون اغلب رعایت نمیشود و به تنهایی هم ظاهرا به کاهش رها کردن حیوانات خانگی منجر نشده است.
رییس سازمان SOS Animal دو نوع وضعیت را از هم تفکیک میکند و توضیح میدهد: «یک نوع «واگذاری» است؛ وقتی مردم حیوانشان را تحویل میدهند و برای حیوانی که دیگر نمیخواهند یا نمیتوانند نگه دارند، به دنبال راهحلی میگردند. نوع دیگر «رها کردن» است؛ کسانی که به سادگی درِ ماشین را باز میکنند و حیوان را رها میکنند یا او را داخل یک کیسه میگذارند و جلوی درِ یک انجمن رهایش میکنند.»
گارد ملی جمهوریخواه (GNR) در اطلاعیهای در پایان ژوئیه هشدار داد که بین سال ۲۰۲۴ و نیمه نخست ۲۰۲۶ بیش از ۲۴۰۰ مورد جرم ثبت شده و در این چارچوب ۲۸ نفر در سراسر خاک پرتغال بازداشت شدهاند.
به گفته این نهاد، ماههای ژوئیه و اوت بیشترین تعداد موارد را در بر میگیرند؛ ۱۴۲ مورد، معادل ۳۸٫۱ درصد از کل سال، که با سفرهای تعطیلاتی مردم مرتبط است.
سازمان SOS Animal که یک سازمان مردمنهاد محیطزیستی است و در سال ۲۰۰۷ به طور رسمی ثبت شد، ماموریت خود را حفاظت و دفاع از حیوانات و زیستگاهشان اعلام کرده است. علاوه بر کلینیک دامپزشکی، این سازمان یک پناهگاه نیز دارد که در حال حاضر آدرس عمومی ندارد. همانجا بود که برای مدتی، هر روز حیواناتی رها میشدند. او با وحشت به یاد میآورد: «در ابتدا حیوانات را آنجا به داخل میانداختند. یادم هست سگی چهار هفتهای را همراه چند سگ دیگر که آزاد رها شده بودند، به داخل پرتاب کردند؛ بزی که پاهایش شکست و گربههایی که برایمان «نان هر روز» شده بودند.»
به نظر ساندرا دوارته کاردوسو، در روابط مردم با حیوانات یک «مشکل جدی آموزش شهروندی» وجود دارد و او درک نمیکند چگونه انسانهایی که خود زندگی میآفرینند میتوانند «زندگی دیگری را به این آسانی کنار بگذارند».
ساندرا دوارته کاردوسو میگوید: «در کشور ما، رها کردن حیوانات به امری عادی تبدیل شده است.» او از ایمیلهایی میگوید که هر روز به انجمن میرسد و در آنها مردم تهدید میکنند اگر این سازمان حیواناتشان را نپذیرد، آنها را رها خواهند کرد. او درد دل میکند: «آنها با این گزینه آنقدر کاملا راحت هستند که آن را ابزار باجگیری کردهاند؛ در حالی که هیچکس با عقل سلیم نمیگوید: 'اگر به من و فرزندم که مشکلی دارد کمک نکنید، او را رها میکنم و لب جاده میگذارمش'.»
ساندرا دوارته کاردوسو این رفتارها و الگوهای رفتاری را با نوع نگاه مردم به حیوان توضیح میدهد. او میگوید: «حیوان همچنان به چشم یک مال و شیء دیده میشود؛ چیزی که فرد مالک آن است و تا جایی که برایش مفید است نگهش میدارد و بعد، وقتی دیگر به دردش نمیخورد، فکر میکند حق دارد از شر این چیز خلاص شود؛ بدون آن که خود را ملزم بداند.»
چرا مردم حیوانات را رها میکنند؟
در مقالهای که این دامپزشک در سال ۲۰۲۲ در نشریه علمی «Journal of Applied Animal Welfare Science (منبع به زبان پرتغالی)» منتشر کرد، کوشید عوامل مرتبط با رها کردن سگها و گربهها توسط صاحبانشان در پرتغال را شناسایی کند. مهمترین دلایل مطرحشده عبارت بودند از «کمبود وقت برای مراقبت از حیوان»، «بیماری حیوان»، «کمبود فضا» در خانه یا رفتار تهاجمی نسبت به دیگر حیوانات. همچنین «خراب کردن وسایل خانه» از پاسخهایی بود که زیاد تکرار شد.
دوران پس از همهگیری کووید بهویژه بیتعهدی بسیاری از مردم را آشکار کرد. او توضیح میدهد: «در دوران کووید یک بوم فرزندخواندگی به راه افتاد، چون بسیاری از مردم وقت بیشتری را در خانه میگذراندند و بدون آن که بدانند بعدا زندگیشان چگونه خواهد شد، حیوانی را به سرپرستی گرفتند.» با این حال، بسیاری مجبور شدند به محل کار بازگردند و وقتی به زندگی عادی برگشتند، تعداد زیادی از حیواناتی که در دوران همهگیری به سرپرستی گرفته شده بودند به انجمنها برگردانده شدند.
بر اساس دادههای یورواستات در سال ۲۰۲۵، هزینه مراقبتهای دامپزشکی و خدمات مرتبط در دهه گذشته بیش از ۳۰ درصد در منطقه یورو و نزدیک به ۳۷ درصد در کل اتحادیه اروپا افزایش یافته است؛ عاملی که میتواند به افزایش شمار رها کردن حیوانات خانگی دامن بزند. این دامپزشک میگوید: «در واقع، مردم اغلب میگذارند حیوانشان به شرایطی غیرقابل وصف و بحرانی برسد؛ نه چون میخواهند یا از درد حیوان بیخبرند، بلکه چون پول ندارند.»
کشتن حیوانات نیز اغلب به عنوان راهحلی انتخاب میشود؛ نه به این دلیل که حیوان هیچ گزینه دیگری نداشته، بلکه چون صاحبانش توانایی پرداخت هزینه درمان او را ندارند. او میگوید: «این وضعیت وحشتناک است.»
به باور ساندرا دوارته کاردوسو، مسئولیت دولت در این زمینه کاملا آشکار است. این دامپزشک از دولتهای پیدرپی به تندی انتقاد میکند. او تاکید میکند: «ما با این مشکل ساختاری، ملی و جانکاه روبهرو هستیم و لازم است یک راهبرد ملی واقعی وجود داشته باشد که جزایر را هم دربر بگیرد.» به گفته رییس SOS Animal، روشها و پیشنهادهای همکاری سازمانهای بینالمللی ارائه شده، اما «دولتها این موضوع را اولویت نمیدانند».
یکی از اقداماتی که ساندرا دوارته کاردوسو پیشنهاد میکند، عقیمسازی اجباری سگها و گربهها است. بر اساس این پیشنهاد، سگهای نژاد بزرگ باید تا ۹ ماهگی و سگهای نژاد کوچک تا ۶ ماهگی عقیم شوند. او معتقد است «همه گربهها باید تا پنجماهگی عقیم شوند».
در مواردی که کمبرخورداری اقتصادی فرد ثابت شود، او یک ووچر برای انجام عقیمسازی دریافت میکند که میتواند همه هزینه را پوشش دهد یا تنها بخشی از آن را.
در یونان، عقیمسازی سگها و گربهها میتواند اجباری باشد، مگر آن که صاحبان، نمونهای از ماده ژنتیکی حیواناتشان را به عنوان اقدام پیشگیرانه ارسال کنند. به این ترتیب، در صورت رها شدن حیوان یا پیدا شدن تولههای آنها، مقامات میتوانند حیوان را شناسایی کنند.
در کشورهایی مانند بلژیک، اسپانیا، اتریش و آلمان قوانین الزامآور برای عقیمسازی گربهها وجود دارد، هرچند با تفاوتهایی در جزییات.
SOS Animal فرزندخواندگی حیوانات را به شکل مسئولانه ترویج میکند و پروتکلی ویژه با الزام به ارایه مدارک دارد. علاوه بر این، این سازمان از مردم میخواهد پیش از به سرپرستی گرفتن حیوان، درباره روال زندگی و شرایط خود عمیقتر تامل کنند. او توضیح میدهد: «ما کار را ساده نمیگیریم و بسیار سختگیر هستیم، چون بیش از کمیت به کیفیت باور داریم.»
او جمعبندی میکند: «ترجیح میدهیم در یک سال ۸۰ تا ۱۰۰ فرزندخواندگی داشته باشیم و بدانیم نرخ بازگشت حیوانات صفر است، تا این که ۳۰۰ مورد فرزندخواندگی و بعد نرخ بازگشتی عظیم داشته باشیم. این برای حیوانات بسیار آسیبزا است.»