سفر رئیسجمهوری روسیه به یکی از حساسترین نقاط اختلاف میان مسکو و توکیو، بار دیگر مناقشهای قدیمی را به کانون توجه در شرق آسیا بازگرداند.
ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، روز پنجشنبه ۱۳ اوت (۲۲ مرداد ۱۴۰۵) برای نخستین بار به جزایر مورد مناقشه کوریل در شرق دور روسیه سفر کرد.
آگهی
آگهی
این سفر با اعتراض شدید توکیو روبهرو شد چرا که ژاپن نیز همچون روسیه، این قلمرو را متعلق به خاک خود میداند.
روابط روسیه و ژاپن سالها است که به دلیل مناقشه بر سر حاکمیت جزایر کوریل پرتنش است. در ژاپن این جزایر تحت عنوان «سرزمینهای شمالی» تصرفشده توسط اتحاد جماهیر شوروی شناخته میشوند.
کرملین ویدیویی از حضور آقای پوتین در جزایر کوریل منتشر کرد و رسانههای روسی گزارش دادند او از یک کارخانه فرآوری ماهی بازدید کرده که در آنجا به او خاویار تعارف شده است.
آقای پوتین پس از سفر به جزیره ساخالین روسیه، که در آن نیروی دریایی روسیه در حال انجام یک رزمایش بود، راهی جزایر کوریل شد.
خبرگزاری دولتی ریا نووستی گزارش داد که آقای پوتین در ساخالین نشستی با موضوع «تامین امنیت مرزهای شرقی روسیه» برگزار کرد.
واپسین روزهای جنگ جهانی دوم
در شرایطی که مناسبات روسیه با چین و کره شمالی رو به گرمی گذاشته، در عوض، توکیو از زمان حمله تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ شاهد وخیمتر شدن روابطش با مسکو بوده است.
توشیمیتسو موتگی، وزیر امور خارجه ژاپن، در بیانیهای اعلام کرد: «سرزمینهای شمالی، هم بر مبنای سابقه تاریخی و هم مطابق با حقوق بینالملل، ذاتا بخشی از قلمرو ژاپن هستند و دولت ژاپن اعتراض شدید خود را به این سفر اعلام میکند.»
اتحاد جماهیر شوروی در واپسین روزهای جنگ جهانی دوم، این مجمعالجزایر آتشفشانی و دارای موقعیتی راهبردی در شمال جزیره هوکایدو را تصرف کرد و از آن زمان تاکنون حضور نظامی خود را در این منطقه حفظ کرده است.
دمیتری مدودف، رئیسجمهوری وقت روسیه، در سال ۲۰۱۰، به نخستین رهبر روسیه تبدیل شد که از این سرزمین مورد مناقشه بازدید کرد. آقای مدودف پس از آن نیز در دوران ریاستجمهوری پوتین، چندین بار در مقام نخستوزیر به این منطقه سفر کرد.
چهار جزیرهای که بر سر مالکیت آنها مناقشه وجود دارد، در مجمعالجزایر آتشفشانی کوریل قرار گرفتهاند که بهشکل یک کمان بزرگ از شبهجزیره کامچاتکای روسیه در شمال تا هوکایدو، شمالیترین جزیره بزرگ ژاپن، کشیده شده است.
شوروی در ۸ اوت ۱۹۴۵ میلادی (۱۷ مرداد ۱۳۲۴ خورشیدی)، یعنی پس از بمباران اتمی هیروشیما و تنها شش روز پیش از پایان جنگ، به ژاپن اعلان جنگ کرد.
نام این چهار جزیره در زبان روسی و ژاپنی شباهت زیادی دارد: در زبان روسی به آنها «کوناشیر، هابومای، شیکوتان و ایتوروپ» میگویند، حال آنکه در ژاپنی به آنها «کوناشیری، هابومای، شیکوتان و اتوروفو» گفته میشود.
زندگی در شرایط آب و هوایی سخت
حدود ۲۰ هزار شهروند روس در این جزایر در شرایط آب و هوایی سخت زندگی میکنند، اما این جزایر دارای ذخایر معدنی از جمله طلا و نقره و همچنین پهنههای غنی ماهیگیری هستند. پس از اشغال این جزایر در سال ۱۹۴۵، مسکو حدود ۱۷ هزار سکنه ژاپنی آنها را تبعید کرد.
پس از آن، این جزایر اهمیت راهبردی پیدا کردند و در دوران جنگ سرد، زمانی که اتحاد جماهیر شوروی در برابر ایالات متحده و نزدیکترین متحد آن در اقیانوس آرام، یعنی ژاپن، قرار داشت، به پایگاههای هوایی و دریایی تبدیل شدند.
در مقاطع مختلف به نظر میرسید مذاکرات پراکنده و گاهبهگاه میان توکیو و مسکو در حال پیشرفت است. در سال ۱۹۵۶ نیز، همزمان با برقراری روابط دیپلماتیک میان دو کشور، نیکیتا خروشچف، رهبر شوروی، پیشنهاد کرد که ممکن است دو جزیره از چهار جزیره مورد مناقشه در چارچوب یک معاهده صلح به ژاپن بازگردانده شوند.
هرچند مذاکرات پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ از سر گرفته شد، اما هیچ پیشرفتی حاصل نشده و این جزایر همچنان در کنترل روسیه باقی ماندهاند.