یک موتورسیکلت ورماخت سالم از رود دانوب بیرون کشیده شد؛ کنار آن بقایای دو سرباز آلمانی و پلاک شناساییشان بود. گمان میرود یکی عضو وافن اس اس باشد و اکنون استخوانها بررسی میشود تا سنشان و احتمال انفجار مین مشخص شود.
بیش از هشت دهه، بقایای اجساد دو سرباز آلمانی در گلولای رود دانوب مدفون مانده بود. پایین آمدن کمسابقه سطح آب دانوب در بوداپست بود که بار دیگر داستان آنها را از دل رودخانه بیرون کشید.
آگهی
آگهی
در کنار این دو کشته، پلاکهای شناسایی آلمانی کاملا سالم پیدا شد. همین موضوع شانس کمنظیری ایجاد میکند که بتوان پس از بیش از ۸۰ سال هویت این دو نفر را شناسایی کرد.
این کشف ارتباط نزدیکی با یک موتورسیکلت مدل DKW NZ 350-1 دارد که اوایل اوت در ساحل دانوبِ بودا پیدا شد و آن هم به طرز قابلتوجهی سالم مانده است.
کارکنان انستیتو و موزه تاریخ نظامی مجارستان زیر موتورسیکلت یا در فاصله بسیار نزدیک آن به بقایای انسانی برخوردند. گابور کولروزش، از کارکنان سازمان ولکسبوند، استخوانهای این دو مرد را از بستر آشکارشده رودخانه بیرون آورد.
کولروزش سالهاست که بهعنوان مسئول نبش قبر و انتقال بقایای کشتهشدگان برای ولکسبوند در مجارستان کار میکند. وظایف او شامل جستوجو، بیرونآوری و مستندسازی کشتهشدگان آلمانی جنگ، همچنین جمعآوری و حفظ وسایل شخصی و پلاکهای شناسایی است. او همراه با تاریخپژوهان و شرکای محلی کمک میکند هویت کشتهشدگان روشن شود و سرنوشتهای جنگی نامعلوم پس از سالها پیگیری و ثبت شود.
دو کشتهای که احتمالا تا امروز در فهرست مفقودان بودهاند
در مورد سربازان آلمانی کشتهشده در جنگ جهانی دوم، آن زمان پلاکهای شناسایی به دو نیم تقسیم میشد. یک نیمه همراه پیکر باقی میماند و نیمه دیگر به اداره اطلاعرسانی ارتش آلمان در برلین فرستاده میشد تا مرگ سرباز ثبت شود و خانواده او را مطلع کنند.
از آنجا که پلاکهای شناسایی هر دو مرد پیداشده در دانوب سالم و یکتکه است، این نشانه آن است که خانوادههای آنها احتمالا سالها بینتیجه منتظر دریافت خبر رسمی ماندهاند.
علاوه بر پلاکها، یک حلقه ازدواج و یک نشان آستینی کوبان هم پیدا شده است. اگر بتوان این نشان را بدون تردید به یکی از دو کشته نسبت داد، ممکن است سرنخ مهمی درباره مسیر خدمت نظامی او به دست دهد. نشان کوبان به سربازان آلمانی اهدا میشد که در سال ۱۹۴۳ در سرپل کوبان در جنوب اتحاد جماهیر شوروی خدمت میکردند. این نشان در سپتامبر همان سال ایجاد شد.
اگر روشن شود که یکی از این دو سرباز حامل این نشان بوده، میتوان نتیجه گرفت که او چند سال پیش از مرگش در جبهه شرقی خدمت میکرده است.
آرنه شرادر، رئیس اداره خدمات گورهای جنگی و روابط بینالملل، میداند که چنین نسبت دادنهایی تا چه حد دشوار است. برای مشخص شدن این که آیا پلاکهای شناسایی واقعا به همین دو کشته تعلق دارد یا نه، چندین بررسی لازم است. احتمال دارد نام دارندگان اولیه پلاکها نسبتا سریع مشخص شود اما این بهخودیخود برای تعیین هویت نهایی کافی نیست.
فرایند شناسایی زمانبر و پیچیده است
در آغاز، بررسی دقیق استخوانها انجام میشود. حتی طول هر استخوان میتواند سرنخهایی درباره قد فرد فوتشده بدهد. تا حد ممکن، استخوانهای مختلف مانند استخوانهای ران و ساق پا بررسی میشود. مجموعه این دادهها بهتدریج تصویری میسازد که میتوان آن را با اطلاعات شناختهشده درباره دارندگان احتمالی پلاکها مقایسه کرد.
برای تعیین سن سربازان، شاخصهای آناتومیک مختلفی وجود دارد که با اتکا به آنها میتوان با احتمال زیاد تشخیص داد که یک استخوان به فردی زیر ۲۰ سال، بین ۲۰ تا ۲۵ سال یا به فردی مسنتر تا بالای ۴۰ سال تعلق دارد.
سن این دو سرباز هنوز مشخص نیست. بررسی انسانشناختی استخوانها قرار است با استفاده از استخوانها، صفحات رشد و دندانهای عقل، تصویر تقریبی از سن آنها به دست بدهد.
آرنه شرادر میگوید: «اینجا از جمله استخوان خاجی و صفحات رشد در استخوانهای بلند قابل ارزیابی است و دندانهای عقل هم میتوانند اطلاعاتی بدهند.» او توضیح میدهد که حتی پرکردگی دندان هم میتواند سرنخی درباره محل زندگی فرد باشد؛ دندانهایی که با آمالگام پر شدهاند معمولا نشان میدهد فرد به احتمال زیاد اهل اروپای غربی بوده است.
یکی از پلاکهای شناسایی پیداشده در دانوب به یک سرباز ورماخت و دومی به یک عضو وافن اساس تعلق داشته است.
این که آیا هر پلاک واقعا به پیکر کشتهشده مرتبط با همان پلاک تعلق دارد یا نه، هنوز باید روشن شود. هرگونه شناسایی اولیه احتمالی از سوی ولکسبوند باید بعدا بهطور رسمی از طرف آرشیو فدرال آلمان تایید شود.
در طول کل جنگ، حدود ۹۰۰ هزار نفر عضو وافن اساس بودند؛ میان آنها هم نازیهای متعهد و هم داوطلبان خارجی دیده میشد و همچنین، بهویژه در ماههای پایانی جنگ، افراد اجبارا جذبشده و نوجوانان. وافن اساس مسئول بسیاری از جنایات جنگی بود، در هولوکاست مشارکت داشت و در دادگاه نورنبرگ در سال ۱۹۴۶ یک سازمان جنایتکار اعلام شد.
محل کشف در بخشی قرار داشت که لایهای از گلولای بندرگاهی در آن رسوب کرده بود و این گلولای با گازوئیل آمیخته شده بود. به نظر میرسد همین شرایط خاص باعث شده هم بخشهایی از موتورسیکلت و هم پلاکهای شناسایی بهطرز غیرمعمولی سالم بمانند.
ولکسبوند اکنون میتواند اطلاعات درجشده روی پلاکها را با اسناد نظامی، گزارشهای مفقودی و پایگاه «Gräbersuche Online» خود تطبیق دهد؛ پایگاهی داده که امروز حدود ۵٫۴ میلیون رکورد را دربرمیگیرد.
موتورسیکلت DKW NZ 350-1 چه ربطی به این سربازان دارد؟
بر اساس یافتههای فعلی، موتورسیکلت یک دستگاه DKW NZ 350-1 ساخت ایالت زاکسن است. این مدل از سال ۱۹۴۴ بهطور خاص برای استفاده در میدان جنگ طراحی شده بود.
فقط این واقعیت که موتورسیکلت همراه با این دو کشته پیدا شده، بهخودیخود ثابت نمیکند که آنها حتما سوار همین وسیله بودند.
چند سناریوی مختلف قابل تصور است. ممکن است این دو مرد خودشان موتورسیکلت را میراندند؛ یکی در جای راننده و دیگری در جای سرنشین. همچنین ممکن است موتورسیکلت متعلق به یک واحد نظامی بوده باشد و این دو سرباز از واحدی دیگر آمده باشند. این احتمال هم وجود دارد که موتورسیکلت تنها بعد از مرگ آنها به محل کشف منتقل شده باشد. همانقدر ممکن است موتورسیکلت هنگام درگیریها به دانوب افتاده یا بعدها عمدا در رودخانه غرق شده باشد.
مهمات هم در بستر رودخانه پیدا شد
در جریان عملیات بیرونآوری، لازم شد واحد خنثیسازی مواد منفجره هم وارد عمل شود، زیرا علاوه بر تجهیزات دیگر، مینهای صفحهای نوع ۳۵ هم پیدا شد؛ مینهای ضدتانک آلمانی از دوران جنگ جهانی دوم.
انستیتوی نظامیتاریخی مجارستان (منبع به زبان آلمانی) (منبع به زبان مجاری) احتمال میدهد محل کشف، پس از پایان محاصره بوداپست، به مکانی برای انباشت مهمات و زبالههای جنگی تبدیل شده باشد. این که وسایل پیداشده عمدا در همین نقطه رها شدهاند یا نه و تحت چه شرایطی، در حال حاضر هنوز بهطور قطعی قابل تعیین نیست.
ارتباط با نبرد بوداپست؟
از نظر تاریخی، ارتباط این کشف با نبرد بوداپست دور از ذهن نیست.
نبرد بوداپست از اواخر اکتبر یا اوایل نوامبر ۱۹۴۴ تا ۱۳ فوریه ۱۹۴۵ ادامه داشت و از خونینترین و در عین حال سرسختترین درگیریهای نظامی در مرحله پایانی جنگ جهانی دوم در مجارستان بود. بوداپست توسط واحدهای آلمانی و مجاری در برابر ارتش سرخ شوروی و نیروهای رومانیایی دفاع میشد. پس از محاصره شهر در اواخر دسامبر ۱۹۴۴، نبرد به یک محاصره طولانی تبدیل شد که سرانجام با تصرف بوداپست توسط نیروهای شوروی در ۱۳ فوریه ۱۹۴۵ پایان یافت.
این درگیریها بسیار خشن بود و در دو طرف قربانیان فراوان بر جا گذاشت.
گورستان مشترک آلمانیـمجاری بوداورش در غرب بوداپست، بزرگترین آرامگاه کشتهشدگان آلمانی و مجاری جنگ در این کشور است. در این گورستان عمدتا کشتهشدگان نبرد بوداپست و مناطق شرق دانوب آرمیدهاند. به گفته ولکسبوند، تاکنون ۱۶ هزار و ۶۳۰ نفر در بوداورش به خاک سپرده شدهاند.
این که آیا دو مرد پیداشده در دانوب واقعا در جریان نبرد بوداپست کشته شدهاند یا نه، در آینده روشن خواهد شد. آنچه فعلا قطعی است این که استخوانهای آنها در گورستان جنگی بوداورش دفن خواهد شد.
این کشف نشان میدهد چه ردپاهای بسیاری از گذشته هنوز در رودخانههای اروپا پنهان مانده است. دانوب نه فقط در دوران جنگ، بلکه در زمان صلح هم یک مسیر مهم حملونقل و تردد بوده است.
ولکسبوند بهصراحت انتظار دارد که با پایین بودن کنونی سطح آب، جسدهای بیشتری از داخل لاشههای کشتی که اکنون از آب بیرون میآیند، پیدا و بیرون آورده شود.
بنابراین، کشف بوداپست احتمالا آخرین یافته از این دست نخواهد بود.