خبرگزاری رویترز به نقل از مقامها و تحلیلگران کشورهای حوزه خلیج فارس گزارش داد که ایران بر این باور است که میتواند با تبدیل مسیرهای تجاری، خطوط کشتیرانی و زیرساختهای انرژی خاورمیانه به اهرمهای فشار، بیش از واشنگتن دوام بیاورد و بهتدریج هزینه رویارویی را برای آمریکا افزایش دهد.
به گفته این منابع، تهران به جای تلاش برای دستیابی به یک پیروزی نظامی قاطع، راهبردی مبتنی بر تشدید حسابشده تنش را دنبال میکند که هدف آن گسترش دامنه درگیری، بدون کشاندن اوضاع به یک جنگ تمامعیار است.
آگهی
آگهی
به باور این منابع، هدف ایران این است که ایالات متحده و متحدانش را متقاعد کند مهار این بحران، پرهزینهتر از پذیرش خواستههای تهران درباره تنگه هرمز است.
پیام تهران به واشنگتن این است که اگر آمریکا با نظم جدیدی که نقش پررنگتری برای ایران در تنگه هرمز قائل باشد موافقت نکند، دامنه درگیری میتواند از خلیج فارس فراتر رود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
ایران تلاش میکند با تهدید همزمان چند گلوگاه مهم دریایی و تاسیسات انرژی، دست بالاتری در مذاکرات احتمالی آینده به دست آورد.
مایکل نایتس، پژوهشگر اندیشکده آمریکایی «انستیتو واشنگتن» به رویترز گفت که «ایران از ابتدا تلاش کرده است با گسترش گزینههای تشدید تنش خود، از آمریکا جلو بزند تا هر هفته چیزی تازه برای عرضه داشته باشد؛ جغرافیایی جدید، نوعی تازه از سلاح یا هدفی جدید.»
او تاکید کرد که مزیت اصلی ایران نه توان ضربه زدن مستقیم به آمریکا یا اسرائیل، بلکه توان وارد کردن آسیب به کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی است.
تهدیدزایی فراتر از تنگه هرمز
ایران پس از نشان دادن توان خود در اختلال در عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز، این پیام را مخابره کرده است که هر گلوگاه مهم دریایی میتواند به صحنه بحران تبدیل شود.
به باور ناظران، تهدیدهای ایران در دریای سرخ و تاسیسات انرژی عربستان بخشی از راهبردی گستردهتر برای افزایش هزینه حفاظت از تجارت جهانی و سنجش میزان تحمل آمریکا در برابر ادامه اختلالهاست.
یک منبع در کشورهای حوزه خلیج فارس به رویترز گفت این رویکرد بر این باور فرماندهان سپاه استوار است که «ایران هنوز میتواند امتیازات بیشتری بگیرد.»
به گفته این منبع، تهران تصور میکند دونالد ترامپ، در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر، تمایلی ندارد آمریکا را وارد یک جنگ گسترده دیگر در خاورمیانه کند و همین موضوع به ایران فرصت مانور داده است.
او افزود: «ایرانیها معتقدند هرچه دامنه جنگ گستردهتر و فشار بیشتر شود، ترامپ سرانجام عقبنشینی خواهد کرد. در مقابل، ترامپ فکر میکند با وارد کردن ضربات سنگین میتواند ایران را به پای میز مذاکره بکشاند، اما ایرانیها تسلیم نخواهند شد.» این محاسبه، مبنای راهبرد مذاکرهای تهران را تشکیل میدهد.
تشدید تنش برای کسب امتیاز
دونالد ترامپ اعلام کرده بود که مذاکرات با ایران از روز دوشنبه آغاز خواهد شد؛ آن هم پس از اینکه گفت برای فراهم شدن زمینه توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز، از اجرای یک حمله قریبالوقوع علیه ایران صرفنظر کرده است. اما تهران تاکید کرده که در حال حاضر هیچ گفتوگویی با آمریکا در جریان نیست.
یک منبع ارشد ایرانی گفت رهبران ایران به این جمعبندی رسیدهاند که تلاشهای پیشین برای نشان دادن انعطاف، تنها به افزایش فشار از سوی واشنگتن منجر شده است و همین مسئله این دیدگاه را تقویت کرده که پیش از آغاز هرگونه مذاکره معنادار، باید اهرم فشار ایجاد شود.
به گفته این منبع، از نگاه تهران، آقای ترامپ هرگونه امتیازدهی را نشانه ضعف تلقی میکند و تنها زمانی حاضر به تغییر موضع میشود که با فشار روبهرو باشد.
مایکل سینگ، پژوهشگر ارشد «انستیتو واشنگتن» نیز به رویترز گفت تهران معتقد است همچنان ابتکار عمل را در اختیار دارد؛ چراکه دولت ترامپ همچنان درباره اینکه تا چه اندازه حاضر است گزینه نظامی را پیش ببرد، دچار تردید است.
او افزود: «ایرانیها در تلاشند از برتری خود استفاده کنند. آنها علاقهمندند حاکمیت خود را بر تنگه هرمز تثبیت کرده و کنترل گزینشی بر این آبراه اعمال کنند.»
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
آلن آیر، دیپلمات پیشین آمریکایی و کارشناس امور ایران به رویترز گفت تهران راهبردی بازدارنده را دنبال میکند که هدف آن وادار کردن واشنگتن به لغو محاصره و توقف حملات نظامی است. او گفت: «آنها نمیخواهند آمریکا روند تحولات را دیکته کند.»
در مرکز این اختلاف، موضوع نحوه اداره تنگه هرمز قرار دارد. به گفته منابع منطقهای، عمان پیشنهادی با حمایت کشورهای حوزه خلیج فارس برای مدیریت این آبراه به ایران ارائه کرده است که شامل دریافت داوطلبانه هزینه از استفادهکنندگان این مسیر دریایی میشود.
با وجود این، تهران خواهان نقشی فراتر از یک توافق موقت است و تلاش میکند نوعی اختیار اداری بر تنگه هرمز به دست آورد و از کشتیهای عبوری هزینه خدمات دریافت کند. در عوض، آمریکا این خواسته را رد کرده و تاکید دارد که هرمز باید یک آبراه بینالمللی آزاد باقی بماند و تحت کنترل ایران قرار نگیرد.
قمار تهران بر سر تابآوری
به گفته ناظران، کارزار ایران اکنون نتیجهای به بار آورده که با منطق راهبرد آن سازگار است. به این معنا که با گسترش تهدیدها به فراتر از تنگه هرمز، توجه دولتهای منطقه و قدرتهای غربی بیش از پیش به حفاظت از مسیرهای تجارت جهانی و تاسیسات انرژی معطوف شده و تمرکز بر تشدید فشار علیه ایران تا حدی کاهش یافته است.
ائتلاف دریایی نوظهور به رهبری عربستان سعودی، نمونهای از این تغییر رویکرد است. منابع حوزه خلیج فارس میگویند این ائتلاف یک چارچوب دفاعی است که بر اسکورت کشتیهای تجاری، تبادل اطلاعات و حفاظت از مسیرهای دریایی تمرکز دارد، نه رویارویی مستقیم با ایران.
مایکل نایتس این تلاش را با «ماموریت اسپایدز» اروپا در دریای سرخ مقایسه میکند که نه برای تغییر موازنه نظامی بلکه با هدف حفاظت از کشتیرانی تجاری ایجاد شد.
از دید تهران، همین تغییر رویکرد یک دستاورد محسوب میشود. ایران اگرچه توان رقابت مستقیم با قدرت نظامی آمریکا را ندارد، اما میتواند با وادار کردن دولتها و ناوگانهای دریایی به اتخاذ تدابیر دفاعی، هزینههای بیشتری بر آنها تحمیل کند.
اساسا ظهور هر تهدید جدیدی علیه گلوگاههای راهبردی همچون تنگه هرمز و بابالمندب، منابع و هزینههای بیشتری را برای حفظ جریان تجارت جهانی و انتقال انرژی طلب میکند.
در نهایت، این رقابت، رقابتی بر سر تابآوری است. به نظر میرسد رهبران ایران بر این باورند که میتوانند فشارهای اقتصادی را بیش از ائتلاف تحت رهبری آمریکا تحمل کنند.
این سیاست، علاوه بر اهداف نظامی، یک هدف دیپلماتیک نیز دنبال میکند. تهران امیدوار است با نشان دادن اینکه در صورت لزوم میتواند دامنه بحران را گسترش دهد، میخواهد خودش شرایط و چارچوب هرگونه مذاکره احتمالی در آینده را شکل دهد.
ری تکیه، پژوهشگر اندیشکده آمریکایی «شورای روابط خارجی» و مشاور پیشین وزارت امور خارجه آمریکا در امور ایران به رویترز گفت: «اگر قرار باشد مذاکراتی انجام شود، این آنها هستند که شرایط آن را تعیین خواهند کرد. و هر دو طرف، تشدید تنش را با تشدید تنش پاسخ میدهند.»
با وجود این، نشانهای از عقبنشینی هیچیک از دو طرف دیده نمیشود. در نهایت رویترز هشدار میدهد که ادامه این روند، در حالی که تهران و واشنگتن در حال آزمودن میزان تحمل و اراده یکدیگر هستند، ممکن است راهبردی را که با هدف افزایش اهرم فشار طراحی شده، به بحرانی تبدیل کند که از کنترل هر دو طرف خارج شود.