غولهای نفت و گاز در بهار سودهای کلان بهدست آوردند، در حالی که درگیری میان ایران و آمریکا جریان صادرات نفت را مختل کرد و مصرفکنندگان در سراسر جهان برای سوخت پول بیشتری پرداختند و با کمبود روبهرو شدند.
درگیریای که اکنون وارد ششمین ماه خود شده، بیشتر کشتیرانی از تنگه هرمز را متوقف کرده است؛ گذرگاه آبی باریکی که پیشتر مسیر انتقال یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان بود. با محدود شدن عرضه جهانی، بهای نفت خام برنت، معیار بینالمللی، از حدود 70 دلار (60.20 یورو) به بیش از 100 دلار (86 یورو) برای هر بشکه در بخش عمده ماههای مارس، آوریل و مه جهش کرد و در مقطعی به 126 دلار (108.36 یورو) رسید.
آگهی
آگهی
پولی که شرکتهای نفتی از ابتدای آوریل تا پایان ژوئن انباشتند، امسال ممکن است بیش از همیشه زیر ذرهبین برود. در این دوره قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت جت به شدت بالا رفت و هزینه رانندگان و مسافران هوایی را افزایش داد. در برخی کشورها ذخایر سوخت کاهش یافت و این امر به سهمیهبندی پراکنده سوخت در استرالیا و تعطیلی ادارات دولتی در نپال و سریلانکا انجامید.
شرکت اکسونموبیل روز جمعه اعلام کرد سود سهماهه دوم آن با دو برابر شدن به 14.53 میلیارد دلار (12.50 میلیارد یورو) رسیده که عمدتا حاصل تولید رکوردی گازوئیل است. این غول نفتی مستقر در اسپرینگ، تگزاس، 116.02 میلیارد دلار (99.78 میلیارد یورو) درآمد کسب کرد که 42 درصد بیشتر است.
شرکت شورون مستقر در هیوستون نیز سود خود را تقریبا چهار برابر کرد و به 12.07 میلیارد دلار (10.38 میلیارد یورو) رساند و درآمدش با جهش 56 درصدی به 70.06 میلیارد دلار (60.25 میلیارد یورو) رسید.
شش شرکت بزرگ نفتی اروپا در مجموع در سهماهه نخست سال 22 میلیارد دلار (18.92 میلیارد یورو) سود گزارش کردند؛ رقمی که بیش از 40 درصد بالاتر از سال گذشته است.
پاتریک گالی، مسئول بخش سوختهای فسیلی در سازمان غیردولتی گلوبال ویتنس که به تحقیق درباره مسائل زیستمحیطی میپردازد، میگوید: «در سراسر جهان گروههایی هستند که در این بحران اوضاع بسیار خوبی دارند و تولیدکنندگان نفت یکی از آنها هستند. وقتی این را با صدها میلیون نفری مقایسه میکنیم که با خاموشیهای چرخشی، محدودیت برق، سهمیهبندی، ایستادن در صفهای طولانی غذا یا اختلال در تامین کود و پیامدهای بالقوه آن بر قیمت مواد غذایی دستوپنجه نرم میکنند، معتقد نیستیم این بهایی قابل توجیه باشد که بقیه جهان باید بپردازد.»
قانونگذاران مالیات بر سود بادآورده جنگی برای غولهای نفتی پیشنهاد میکنند
شرکتهای انرژی مانند اکسون و شورون قیمت نفت آمریکا را تعیین نمیکنند؛ قیمتی که در این فصل بین 68 دلار (58.48 یورو) و 115 دلار (98.90 یورو) برای هر بشکه در نوسان بود. این قیمت را عرضه و تقاضا و همچنین مبلغی که معاملهگران، پالایشگران و دیگر خریداران حاضرند بپردازند تعیین میکند.
با این حال، دموکراتهای کنگره در ماه مارس طرحهایی را برای وضع مالیات بر شرکتهای بزرگ نفتی بر مبنای سودی که از سال 2026 به بعد نشان میدهند ارائه کردند تا درآمد حاصل از این مالیات دوباره میان مصرفکنندگان توزیع شود.
سناتور شلدون وایتهاوس، دموکرات ایالت رود آیلند و ارائهدهنده نسخه سنا از این طرح، میگوید: «این منصفانه است که بر سودهای بادآورده و نامتعارف مالیات سود بادآورده ببندیم، به جای آنکه برنامههای تغذیه کودکان را قطع کنیم.»
بر اساس طرح وایتهاوس و لایحه همتای آن که از سوی رو خانا، نماینده کالیفرنیا در مجلس نمایندگان آمریکا، ارائه شده است، قانون مالیاتهای آمریکا اصلاح میشود تا بر شرکتهایی که در سال 2025 روزانه دستکم 300 هزار بشکه نفت تولید یا وارد میکنند، مالیات مشخصی به ازای هر بشکه وضع شود.
وایتهاوس میگوید: «آخر هفته گذشته دوباره قیمت بنزین در پمپ بنزینهایی که از کنارشان عبور کردم از هر گالن 4 دلار (3.44 یورو) گذشت و این هزینه بزرگی است، بهویژه برای خانوادههایی که درآمدشان را از رانندگی با ون یا کامیونهای کاری از یک شغل به شغلی دیگر به دست میآورند.»
بریتانیا و چند کشور اروپایی دیگر در سال 2022 مالیات موقتی بر سود بادآورده شرکتهای سوخت فسیلی وضع کردند. به گفته بنیاد مالیاتی اروپا، بریتانیا اجرای این مالیاتها را تا سال 2030 تمدید کرده است.
دارن وودز، مدیرعامل اکسون، روز جمعه در تماس با سرمایهگذاران گفت: «تنبیه کسبوکارهایی که کنار آن کشورها ایستادند و این محصول را در اختیارشان گذاشتند، در ادامه راه نگاهی بسیار کوتاهمدت است. ما سرمایهگذاریهایی را که برای اروپا برنامهریزی کرده بودیم پس از آخرین باری که آنها مالیات بر سود بادآورده تصویب کردند لغو کردیم.»
پالایشگاهها پول پارو میکنند و مصرفکنندگان بهای بیشتری برای سوخت میپردازند
تام سنگ، دانشیار مالی انرژی در دانشگاه تگزاس کریستین، میگوید شرکتهایی مانند اکسون و شورون که مالک پالایشگاه هم هستند، در بهترین موقعیت برای سود بردن از شرایط کنونی بازار قرار دارند.
پالایشگاهها نفت خام را به بنزین، گازوئیل، سوخت جت و نفت گرمایشی خانگی تبدیل میکنند. افزایش بهای این محصولات باعث شد سود پالایشگاهی سهماهه شورون در سال 2026 با وجود پالایش کمتر نفت خام و فروش حجم پایینتر محصولات، شش برابر شود.
سنگ میگوید: «بازده پالایش از نظر درصدی سر به فلک کشیده است. قیمت نفت در حال حاضر به دلیل جنگ ایران در همین سطح تعیین میشود، اما در این میان پالایشگاهها در حال پول پارو کردن هستند.»
راب تامل، مدیر ارشد پرتفوی در شرکت سرمایهگذاری ترتویز کپیتال، میگوید بازار جهانی پالایش با کمبود عرضه روبهرو است و با قطع صادرات کشورهایی مانند روسیه و چین، شرکتهایی مثل اکسون و شورون باید این کمبود را جبران کنند. او میافزاید: «جهان با کمبود سوخت جت، گازوئیل و بنزین مواجه خواهد شد، بنابراین احتمالا شاهد تداوم سودهای بالاتر در این بخش خواهیم بود.»
تیموتی فیتسجرالد، استاد اقتصاد کسبوکار در دانشگاه تنسی که صنعت نفت را مطالعه میکند، میگوید از زمان آغاز درگیری، همه پالایشگاهها در جهان نتوانستهاند به اندازه لازم نفت خام برای پاسخگویی به تقاضا تامین کنند.
در نتیجه پالایشگاههایی که نفت کافی در اختیار دارند، از جمله پالایشگاههای آمریکا، سودهای قابل توجهی به دست میآورند؛ بهویژه زمانی که سوخت جت و گازوئیل تولید میکنند؛ سوختهایی که در آمریکا حدود 41 درصد گرانتر از پیش از مسدود شدن تنگه هرمز قیمتگذاری میشوند.
فیتسجرالد میگوید: «اگر شرکتی هستید که ظرفیت پالایشی زیادی در اختیار دارید، اوضاع برایتان بسیار خوب به نظر میرسد.»
پالایشگاههای آمریکایی تقریبا با حداکثر ظرفیت کار میکنند و از آنجا که برخی پالایشگاهها در خاورمیانه و روسیه آسیب دیدهاند، آماده بهرهبرداری از این وضعیت هستند. در عین حال، آسیا به حجم لازم نفت خاورمیانه برای پالایش دسترسی پیدا نمیکند.
فیتسجرالد میگوید: «در نهایت این کاربران خدمات انرژی هستند که هزینه را میپردازند؛ مصرفکنندگانی مثل من و شما که بنزین یا گازوئیل خردهفروشی یا بلیت هواپیما میخریم. اما این همچنین به آن معنا است که تقریبا هر کالای دیگری که میخریم حاوی نوعی هزینه انرژی نهفته است... و در اینجاست که باید نگران تاثیر آن بر افزایش هزینهها شد.»
همه شرکتهای نفتوگاز به یک اندازه سود نمیبرند
فیتسجرالد میگوید در محیط ژئوپلیتیکی کنونی، برخی شرکتها برندهاند و برخی دیگر بازنده.
او میافزاید: «اگر شرکتی مانند یک تولیدکننده آمریکایی (نفت) باشید، حتی اگر یک شرکت بینالمللی مستقر در آمریکا مثل اکسون یا شورون باشید که تولید زیادی خارج از خلیج فارس دارد، اوضاع برایتان خوب است؛ شما محصول خود را به بهای بالاتری میفروشید.»
به گفته فیتسجرالد، اما شرکتهایی در خاورمیانه که به دلیل دشواری در خارج کردن گاز طبیعی مایع از خلیج فارس یا آسیب گسترده به میادین نفتی و تاسیسات فرآوری خود نمیتوانند از قیمتهای بالاتر سود ببرند، نگاه کاملا متفاوتی به رویدادهای اخیر دارند.
او میگوید: «توانایی شما برای فروش هر چیز و حجمی که میتوانید صادر کنید آنقدر محدود شده که درآمدتان به شدت کاهش یافته و در عین حال با هزینههای بالاتر حملونقل و امنیت روبهرو هستید.»
به گفته سنگ، سودآوری اکسون و شورون در سهماهه نخست به دلیل شیوه دادوستد نفت به این اندازه بالا نبود و نخستین فرصت واقعی آنها برای بهرهبرداری از قیمتهای بالاتر نفت از ماه آوریل به بعد فراهم شد. شرکتهایی که نفت زیادی را در نفتکشهای شناور ذخیره کرده و آماده معاملات نقدی داشتند، از جمله برخی شرکتهای اروپایی، توانستند از قیمتهای بالای نفت در ماه مارس بهره ببرند.