نشریه «Journal of Mammalogy» گزارش میدهد اقلیتی از خرسهای قهوهای «Ursus arctos» با گذاشتن علامت در ارتفاعی بیش از قد واقعی، درباره اندازه و خطر خود دیگران را فریب میدهند و راه را برای پژوهشهای تازه درباره هوشمندی پستانداران باز میکنند.
انسان تنها پستانداری نیست که میتواند همنوعان خود را فریب دهد. این را پژوهشی نشان میدهد که بر خرسهای قهوهای رشتهکوه کانتابریا تمرکز دارد و با همکاری کارشناسان شورای عالی تحقیقات علمی اسپانیا (CSIC)، سازمان فاپاس، چندین دانشگاه اسپانیایی و اروپایی و دولت خودمختار آستوریاس انجام شده است.
آگهی
آگهی
مقالهای که در نشریه 'Journal of Mammalogy' منتشر شده است (منبع به زبان اسپانیایی) حاکی از آن است که اقلیتی از خرسهایی که در ارتفاعات لئون، آستوریاس و کانتابریا پراکندهاند ممکن است درباره اندازه واقعی خود «دروغ بگویند» تا از رویارویی با رقبای بزرگتر پرهیز کنند. چگونه؟ از طریق نشانهها و علامتهایی که این پستانداران برای تعیین قلمرو در محیط خود بر جا میگذارند.
هفت نر (۴.۳ درصد از ۱۶۴ خرس ردیابیشده) نشانهگذاریهایی به طور اغراقآمیز در ارتفاع بالا انجام دادند؛ آنها با بالا رفتن از درختها یا استفاده از تنهها و سکوهای دیگر، رد خود را در ارتفاعی بالاتر از آنچه قد واقعیشان اجازه میدهد ثبت کردند. از میان این خرسها ۵۷.۱ درصد بالغ و ۴۲.۹ درصد نوجوان بودند. نویسندگان این پژوهش جمعبندی میکنند: «این نتایج نشان میدهد خرسهای قهوهای میتوانند نشانههای شاخصی را دستکاری کنند که پیشتر جعلی کردنشان ناممکن تلقی میشد؛ موضوعی که پیچیدگی بیشتری به نظام ارتباطی آنها میافزاید.»
برای بررسی این رفتار، تیم پژوهشی ۱۴ نقطه نشانهگذاری در رشتهکوه کانتابریا را طی ۱۱۷ هزار و ۵۵۲ ساعت ضبط ویدئویی بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ پایش کرد. نتایج نشان داد که این هفت نر زیرک از درختان بالا رفتند تا نشانههای شیمیایی و دیداری را در ارتفاعی بالاتر از قد واقعی خود بر جا بگذارند.
خرسهای قهوهای معمولا نشانههای خود را در بیشترین ارتفاعی که هنگام ایستادن روی پاهای عقبی به آن میرسند، یعنی حدود دو متر، بر جا میگذارند. با این حال، پژوهشگران یک علامت دیداری را در ارتفاع سه متری مشاهده کردند؛ ارتفاعی که برای هیچ نمونهای در حال تکیه بر زمین دستنیافتنی است. پیدا شدن شاخهای شکسته درست زیر آن علامت نشان میدهد حیوان برای ایجاد آن بالا رفته است.
وینچنزو پنتریانی، پژوهشگر موزه ملی علوم طبیعی، میگوید: «برای یک نر غیرمسلط یا یک فرد جوان، این راهبرد میتواند مزیتهایی به همراه داشته باشد، چون با بزرگتر جلوه دادن خود میتوانند رقبای بزرگتر را منصرف کنند، احتمال رویارویی مستقیم را کاهش دهند، از هزینهای که چنین درگیریای میتواند داشته باشد بگریزند و حتی شانس تولیدمثل خود را افزایش دهند. این راهبرد یادآور مواردی از فریب در دیگر پستانداران است، اما تاکنون هرگز در خرسها ثبت نشده بود.»
با این حال، خود او و همکارانش در برچسب زدن به گونه Ursus arctos به عنوان گونهای ذاتا فریبکار محتاط هستند، زیرا «حقه»های بررسیشده اندک است و آن هم فقط در بخشهای بسیار مشخصی از مناطق مشاهدهشده ثبت شده است. پنتریانی میگوید: «کار ما ظرفیتی رفتاری جذاب در خرسها را برجسته میکند که انجام مطالعات مشاهدهای و تجربی بیشتر را توجیه میکند.»
دو جمعیت خرس قهوهای اسپانیا، کانتابریا و پیرنه، پس از آنکه در دهههای ۷۰ و ۸۰ میلادی تا مرز انقراض پیش رفتند، اکنون از ۴۰۰ فرد فراتر رفتهاند. هرچند این خرسها همچنان در معرض خطر انقراض هستند، اما به لطف تلاشهای حافظان محیط زیست از طبقه «بهشدت در خطر» خارج شدهاند.