به گفته مقامات یمنی، دیپلماتهای غربی و تحلیلگران، یمن در آستانه ازسرگیری مناقشهای خفته است که بیش از یک دهه به طول انجامیده و مدتی به حالت تعلیق درآمده بود.
این تحول در پی آن رخ میدهد که حملات حوثیهای همسو با ایران به زیرساختها و خطوط کشتیرانی عربستان، کاسه صبر ریاض و نیروهای تحت حمایت عربستان در دولت یمن را لبریز کرده است.
آگهی
آگهی
به گفته مقامات نظامی و تحلیلگران یمنی، نیروهای حوثی و دولت یمن طی روزهای اخیر در امتداد خط مقدمی که مناطق تحت کنترل حوثیها در شمال غربی یمن را در بر میگیرد و از سواحل دریای سرخ تا مرزهای عربستان امتداد دارد، صفآرایی و قوای خود را تقویت کردهاند.
تلاشهای میانجیگرانه به رهبری سازمان ملل متحد و عمان که اخیرا پاکستان نیز به آن پیوسته، همچنان ادامه دارد؛ این در حالیست که به گفته یک دیپلمات غربی، امیدها نسبت به چشمانداز دستیابی به یک راهحل مبتنی بر مذاکره در یمن رو به کاهش است.
عربستان سعودی از زمان دستیابی به آتشبس با حوثیها در سال ۲۰۲۲ تلاش کرده است تا از آغاز مجدد درگیریها در یمن جلوگیری کند؛ جنگی که صدها هزار کشته (بر اثر درگیری و قحطی) بر جای گذاشت و موجی از محکومیت جامعه بینالمللی را برانگیخت.
با این حال، به گفته دیپلماتها، تحلیلگران و مقامات یمنی، حمله هفته گذشته حوثیها به فرودگاهی در عربستان و اعلام محاصره دریایی این کشور که با دو حمله به نفتکشهای سعودی تکمیل شد، ممکن است به کلی این معادلات را تغییر دهد.
حوثیها مدعی شدند که حمله به فرودگاه عربستان در واکنش به حمله ریاض به فرودگاهی تحت کنترل آنها بوده و محاصره دریایی نیز پاسخی به محاصره یمن از سوی عربستان است؛ ادعایی که عربستان سعودی آن را تکذیب کرده است.
براء شیبان، تحلیلگر یمنی و عضو پژوهشی اندیشکده «موسسه سلطنتی خدمات متحد» در بریتانیا میگوید: «از سال ۲۰۲۲ تاکنون، این جدیترین تحرکات و آمادهسازیها برای آغاز یک درگیری است که من شاهد آن بودهام.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده روز پنجشنبه اعلام کرد که ایران را در قبال هرگونه حمله از سوی حوثیها پاسخگو خواهد دانست.
هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن به رویترز گفت که بهتازگی از دو سفر به کشور پادشاهی عمان و یک سفر به عربستان سعودی بازگشته است. وی تصریح کرد که این سفرها با هدف رایزینی برای «یافتن راهی به سوی تنشزدایی و دستیابی به ثبات بیشتر» صورت گرفته بود.
فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن افزود: «وقایع اخیر، یمن را به مسیری معکوس کشانده و این مسئله پیش از هر چیز، یک عقبگرد برای مردم یمن محسوب میشود. تلاشهای من ادامه دارد و سازمان ملل متحد همواره آماده است تا از طرفین برای تغییر این روند و قرار دادن منافع مردم یمن در اولویت نخست، حمایت کند.»
تشدید فشارها از سوی ایران و حوثیها
تنشها در یمن، درست دو هفته پس از فروپاشی یک آتشبس موقت میان تهران و واشنگتن که هدف آن پایان دادن به «جنگ ایران» بود در حال عمیقتر شدن است.
این جنگ، روند تنشزداییِ سال ۲۰۲۳ میان عربستان سعودی و ایران را که بحرانهای منطقهای را آرام کرده و به محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی اجازه داده بود بر طرح تحول «چشمانداز ۲۰۳۰» خود تمرکز کند، عملا متلاشی کرده است.
به گزارش رویترز، حوثیها تا حد زیادی در حاشیه جنگ ایران باقی ماندهاند اما به گفته تحلیلگران، دیپلماتها و مقامات یمنی، این گروه و حامیان ایرانی آنها اکنون فرصتی به دست آوردهاند تا فشارهای خود را هم بر عربستان سعودی و هم بر ایالات متحده افزایش دهند.
محاصره دریایی خطوط کشتیرانی عربستان میتواند روزانه بر میلیونها بشکه نفتی که از طریق خط لوله به سواحل دریای سرخ عربستان پمپاژ میشود، تاثیر بگذارد؛ مسیری که برای دور زدنِ انسدادِ تقریبا کاملِ تنگه هرمز توسط ایران مورد استفاده قرار میگیرد.
براء شیبان معتقد است که برای حوثیها، این تشدید تنش میتواند با هدف گرفتن امتیازات مالی و سیاسی از ریاض انجام شود؛ ضمن آنکه شبهنظامیان انصارالله با گسترش نفوذ خود بر تنگه بابالمندب، به دنبال دستیابی به اهرم فشاری به سبکِ ایران بر یکی از گذرگاههای استراتژیک و حیاتی جهان هستند.
در همین حال، یک مقام ارشد حوثی اعلام کرد که تنگه بابالمندب که محلی برای کنترل مسیر دسترسی از دریای سرخ به اقیانوس هند محسوب میشود همچنان به روی شناورهای غیرسعودی باز است.
افزایش نارضایتی عربستان از حوثیها
تنشهای اخیر، خط بطلانی بر سالها تعامل عربستان با حوثیهاست که امتیازاتی از جمله استفاده از بندر الحدیده و نیز لغو طرحِ «قطع کامل دسترسی به خدمات بانکی بینالمللی در مناطق تحت کنترل این گروه» در سال ۲۰۲۴ را برای آنها به همراه داشت.
فارع المسلمی، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده «چتم هاوس» در این زمینه میگوید: «این احساس بهطور فزایندهای در حال شکلگیری است که صلح با حوثیها دستنیافتنی است و به تعویق انداختن جنگ ممکن است هزینههای بیشتری در پی داشته باشد؛ بهویژه در شرایطی که عربستان سعودی خود را برای میزبانی از نمایشگاه اکسپو ۲۰۳۰ و جام جهانی ۲۰۳۴ آماده میکند.»
او افزود: «این اقدام پرخطر است اما میتواند به هموار کردن مسیر کمک کند.» فارع المسلمی تاکید کرد که در این میان، حمایت ایالات متحده بسیار حیاتی خواهد بود.
هرچند مداخله اولیه عربستان در سال ۲۰۱۵ در رأس یک ائتلاف عربی به دلیل تلفات هزاران غیرنظامی در حملات هوایی، با فشارهای آمریکا و اروپا برای پایان دادن به جنگ همراه شد، اما اکنون چشمانداز سیاسی به نفع ریاض تغییر کرده است.»
به گفته تحلیلگران و مقامات دولت قانونی یمن، حملات حوثیها به اسرائیل و خطوط کشتیرانی بینالمللی از زمان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل که اخیرا با بازداشت دهها تن از کارکنان سازمان ملل نیز همراه بود، افکار عمومی بینالمللی را بهشدت علیه جنبش حوثیها برانگیخته است؛ تغییری که گفته میشود کاملاً به نفع عربستان سعودی است.
براء شیبان، تحلیلگر یمنی در این خصوص میگوید: «اگر ریاض بار دیگر دست به مداخله نظامی بزند، این بار با موشکافیها و انتقادات بسیار بسیار کمتری مواجه خواهد شد.»