در جنوبیترین بخش ایران، جایی که نفت و گاز خاورمیانه از آبهای آن عبور میکند و بنادر استراتژیک کشور قرار گرفتهاند، یک بحران چندلایه در حال شکلگیری است: جنگ از یک سو، و فروپاشی تدریجی زیرساختهای حیاتی و بحران انسانی از سوی دیگر.
برای میلیونها ساکن استانهای جنوبی و ساحلیِ خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستانوبلوچستان، تابستان امسال فقط با صدای انفجارهای ناشی از حملات ارتش ایالات متحده تعریف نمیشود؛ بلکه با گرمای شدید، قطع برق، کمبود آب و اختلال در زندگی روزمره نیز همراه شده است.
آگهی
آگهی
این استانها که برای اقتصاد ایران اهمیت حیاتی دارد، اکنون به نقطه تلاقی سه بحران جهانی تبدیل شده است: تغییرات اقلیمی، بحران انرژی و درگیری ژئوپلیتیک.
این نوار ساحلی، از خوزستان تا سیستان و بلوچستان، ستون فقرات اقتصاد و تجارت دریایی ایران را تشکیل میدهد. خوزستان، با شهرهایی مانند اهواز، آبادان و ماهشهر، خاستگاه صنعت نفت ایران و محل استقرار بخش مهمی از تأسیسات نفت و پتروشیمی کشور است. در شرق آن، استان بوشهر قرار دارد که علاوه بر میزبانی میدانهای عظیم گازی پارس جنوبی، نیروگاه اتمی بوشهر را نیز در خود جای داده است. هرمزگان با بندرعباس و جزیره قشم، در مجاورت تنگه هرمز، مهمترین شاهراه صادرات و واردات دریایی ایران محسوب میشود. در شرقیترین نقطه این کمربند، استان سیستان و بلوچستان قرار دارد؛ جایی که بندر چابهار، تنها بندر اقیانوسی ایران در ساحل دریای عمان، به آبهای آزاد اقیانوس هند متصل است و نقشی کلیدی در راهبرد تجاری و ژئوپلیتیکی تهران ایفا میکند.
گزارش رسانههای ایران از حملات هوایی هشت شب گذشته نیروی هوایی ایالات متحده به مناطق جنوبی ایران حاکی از هدف قرار گرفتن نقاطی در نزدیکی و یا داخل بیش از ۱۵ شهر کوچک و بزرگ واقع در این چهار استان حکایت دارد: اهواز، آبادان، بوشهر، بندرعباس، سیریک، بمپور، چابهار، جزیره قشم، کنارک، ایرانشهر، خمیر، بندر لنگه، جاسک، کنگان، بندر دیر، ماهشهر و هندیجان.
محاسبات جمعیتی نشان میدهد که نزدیک به ۱۱ میلیون شهروند غیرنظامی به عنوان گروگان جغرافیایی در مناطقی زندگی میکنند که در هشت شب گذشته در مجاورت صوتی و جغرافیایی حملات قرار داشتهاند.
گرمای ۵۰ درجه و آلودگی هوا
در روزهای اخیر، گزارشهای سازمان هواشناسی ایران که در خبرگزاریهای رسمی مانند ایسنا و ایرنا منعکس شده، تایید میکنند که دمای هوا در شهرهای جنوبی ایران همچون اهواز به ۵۰ درجه سانتیگراد رسیده است. در ایستگاههای ساحلی بوشهر، قشم و بندر استراتژیک چابهار، دمای مطلق کمتر است، اما رطوبت خفقانآور (شرجی) دمای احساسی را به عدد هولناک ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتیگراد رسانده است.
استانهای جنوبی ایران، همچون بخشهای وسیعی از کشور، طی سالهای اخیر با کاهش بارش و خشکسالی مواجه بودهاند؛ شرایطی که افزون بر تشدید گرمای هوا موجب وخامت آلودگی هوا در این مناطق شده است.
چنان که خبرگزاری ایسنا روز یکشنبه اعلام کرد که شاخص کیفیت هوا بر اساس اندازهگیری ذرات معلق با اندازه ۲.۵ میکرون در ایستگاه شوش ۱۱۹ و هندیجان ۱۳۵ میکروگرم بر مترمکعب بوده بنابراین هوای این شهرهای استان خوزستان در شرایط «ناسالم برای گروههای حساس» و «نارنجی» بوده است. شاخص کیفیت هوا نشان میدهد که هوای شهر اهواز نیز در وضعیت ناسالم به سر میبرد.
قطع آب و برق
پیش از آغاز درگیریهای نظامی نیز زیرساختهای آبی ایران به دلیل تغییرات اقلیمی در وضعیت اضطراری قرار داشت. چنان که هاشم امینی، رئیس هیئتمدیره شرکت مهندسی آب و فاضلاب ایران، هشدار داده بود که ۵۸ شهر در ۲۳ استان ایران مستقیما با تنش شدید منابع آبی مواجه هستند.
مطابق گزارشهای رسمی، ایران طی سالهای اخیر با کمبود ۱۳ تا ۲۰ هزار مگاواتی برق به ویژه در پیکهای مصرف مواجه بوده است. اما مدیرعامل توانیر اعلام کرده که خسارت جنگی وارد شده به شبکه و تجهیزات صنعت برق شرایط را سختتر کرده است.
با گرمتر شدن هوا طی دو هفته اخیر، قطع برنامهریزی شده برق همچون سالهای اخیر در شهرهای مختلف ایران آغاز شده است. هر چند هنوز گزارش رسمی از قطع آب مخابره نشده ولی قطع برق در جنوب داغ ایران معنای دومی هم دارد: قطع آب. سیستمهای تصفیه، ایستگاههای پمپاژ محلی و آبشیرینکنهای بزرگ صنعتی در حاشیه خلیج فارس و دریای عمان برای کار به جریان پایدار برق نیاز دارند.
در چنین شرایطی، برخی رسانهها از آسیب دیدن برخی تاسیسات آبشیرینکن در جنوب ایران در پی حملات هوایی آمریکا خبر دادهاند.
زندگی تعلیق شده
جنگ و گرما، چرخهای زندگی اجتماعی و اقتصادی را در این چهار استان تقریبا از کار انداخته است. وزارت آموزش و پرورش ایران در اطلاعیهای اضطراری اعلام کرد که به دلیل «استمرار شرایط ناپایدار و اختلال شدید در زیرساختهای انرژی»، امتحانات نهایی کشوری دانشآموزان پایههای یازدهم و دوازدهم در چهار استان خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان تا اطلاع ثانوی لغو شده است.
از سوی دیگر، اقتصاد محلی جنوب که به طور سنتی پس از غروب آفتاب و فروکش کردن گرمای روز در بازارها و اسکلهها رمق میگیرد، تحت تاثیر حملات شبانه مختل شده است. در طول روز نیز قطعی مداوم برق، کرکره مغازهها و سیستمهای بانکی را پایین میکشد. همچنین، رسانههای ایران گزارش دادهاند که طی روزهای اخیر دست کم ۳ پل و یک تونل در استان هرمزگان در اثر حملات هوایی آمریکا آسیب دیدهاند.
گروهی از مردم جنوب ایران با انتشار پیامهایی در شبکههای اجتماعی یادآوری میکنند که جنوب ایران اکنون به آزمایشگاهی دردناک برای تلاقی سه بحران بزرگ قرن تبدیل شده است: تغییرات اقلیمی، جنگ و بحران انرژی و تا زمانی که آسمان شب این مناطق صحنه پرواز جنگندهها و شلیک موشکهاست، چرخهای زندگی عادی، اقتصاد محلی و حتی آینده تحصیلی دانشآموزان در چهار استان ساحلی کشور در وضعیت تعلیق باقی خواهد ماند. به باور آنها در این رویارویی فرسایشی، غیرنظامیان جنوب، تاوان سنگین اختلافات سیاسی برای پایان دادن به جنگ را با فقر روزافزون، قطع بیشتر آب، خاموشی گستردهتر برق و تنفس در هوای ناسالمتر ۵۰ درجه پرداخت میکنند.