حضور هیاتی از عربستان سعودی در مراسم تشییع علی خامنهای و آیه قرآن تلاوتشده در حضور این هیات با واکنش کاربران در شبکههای اجتماعی مواجه شد. بسیاری این آیه را حاوی پیام به عربستان تفسیر کردند. اما آیا تهران با انتخاب آیات خاص برای تلاوت در حضور رهبران منطقهای سعی در انتقال پیام سیاسی دارد؟
نخستین روز از مراسم تشییع علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران روز جمعه سوم ژوئیه (۱۲ تیرماه) در مصلی تهران با حضور شماری از مقامات بلندپایه خارجی برگزار شد.
آگهی
آگهی
این مقامات در چارچوب هیاتهایی در این مراسم حضور یافتند و در مقابل تابوت آقای خامنهای به او ادای احترام کردند.
تشریفات ادای احترام آنها بدینگونه بود که با نواخته شدن مارش نظامی وارد سالن میشدند و وقتی در مقابل تابوت رهبر پیشین جمهوری اسلامی قرار میگرفتند، یک آیه از قرآن برای آنها تلاوت میشد.
اما حضور هیات عربستان سعودی به ریاست ولید بن عبدالکریم خریجی، قائممقام وزیر خارجه این کشور، با توجه به تنشهای اخیر میان تهران و ریاض، از جمله در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، از حساسیت ویژهای برخوردار بود.
نکته ویژهای که توجه کاربران شبکههای اجتماعی را درباره حضور این هیات در این مراسم به خود جلب کرده است، آیهای است که هنگام ایستادن آنها مقابل تابوت آقای خامنهای تلاوت شد.
چه آیهای خوانده شد؟
آیه تلاوتشده، آیه سیزدهم سوره «آلعمران» است که متن آن به این شرح است:
قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ
ترجمه: تحقیقا برای شما در دو گروهی که [در جنگ بدر] با هم روبرو شدند، نشانهای بود. گروهی در راه خدا می جنگیدند و گروه دیگر کافر بودند، که اهل ایمان را به چشم خویش دو برابر میدیدند و خدا هر که را بخواهد با یاری خود تایید میکند؛ مسلما در این عبرتی برای دارندگان بصیرت است.
بنابر تفاسیر موجود، این آیه مربوط به جنگ بدر، نخستین جنگ مسلمانان با حضور پیامبر اسلام و نخستین نبرد بزرگ مسلمانان با آنچه آنها «کفار» میدانند، است. بنابر این تفاسیر، مسلمانان بهرغم کمبود تجهیزات و نفرات در این جنگ پیروز شدند.
برخی از کاربران ایران و عرب شبکههای اجتماعی با اشاره به این موضوع، انتخاب این آیه را عمدی و حاوی پیام سیاسی به رهبری عربستان سعودی دانستهاند. همچنین رسانههای ایران بدون توضیح درباره چگونگی انتخاب این آیه، آن را «معنادار» خواندهاند.
در جریان جنگ اخیر، ایران ریاض را به پشتیبانی از حملات آمریکا متهم کرد و بارها پایگاههای نیروهای آمریکایی و چند پالایشگاه نفت را در عربستان سعودی هدف حملات پهپادی و موشکی قرار داد. در مقابل، گزارشهایی از حملات مخفیانه جنگندههای عربستان سعودی به مواضعی در ایران گزارش شده است.
همچنین، نیویورکتایمز روز ۲۴ مارس طی گزارشی به نقل از منابع آگاه اعلام کرد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی از دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا خواسته است حملات به ایران را تا سرنگونی جمهوری اسلامی ادامه دهد و ادامه جنگ را «فرصت تاریخی» برای برقراری نظم جدید در منطقه دانسته است.
با این حال، بنابر گزارش دیگری از این روزنامه آمریکایی، ولیعهد عربستان سعودی در پی تداوم حملات ایران به خاک این کشور، آمریکا را برای حصول توافق پایان جنگ با ایران تحت فشار قرار داده است.
اما مساله انتخاب این آیه به عنوان پیام سیاسی از سوی رهبری جمهوری اسلامی مسبوق به سابقه است. علی خامنهای در سال ۲۰۰۶ پس از پایان جنگ ۳۳ روزه میان حزبالله و اسرائیل، از این آیه در نامهای به حسن نصرالله، دبیرکل پیشین حزبالله با عنوان «پیام تبریک به مناسبت پیروزی» در این جنگ استفاده کرده است.
این جنگ با قطعنامه شورای امنیت به پایان رسید و طی آن هیچ مرزی جابجا نشد. پس از آن نیز دو طرف ادعای پیروزی کردند.
آقای خامنهای در این نامه خطاب به حسن نصرالله نوشته بود: «پیروزی شما پیروزی اسلام بود. شما توانستید به حول و قوه الهی ثابت کنید که برتری نظامی، به ابزار و سلاح و هواپیما و ناو و تانک نیست، به قدرت ایمان و جهاد و فداکاری همراه با عقل و تدبیر است.»
آیات تلاوتشده در مقابل دیگر هیاتها
اگرچه هیچ گزارش رسمی از استفاده عمدی از آیات تلاوتشده مقابل هیاتهای شرکتکننده در مراسم منتشر نشده است و مقامات جمهوری اسلامی هم این موضوع را تایید یا رد نکردهاند، اما بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی به الگوهای مشابه در مقابل دیگر هیاتهای عرب و مسلمان، بهویژه هیات قطری اشاره کردهاند.
هیات قطری
هیات عالیرتبهای از قطر با ریاست حسن بن عبدالله غانم، رئیس مجلس این کشور در این مراسم حضور داشت و آیه دوم سوره فتح در حضور این هیات قرائت.
متن آن به این شرح است:
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا
ترجمه: تا خدا گناهان گذشته و آینده تو را ببخشید و نعمتش را بر تو کامل کند و تو را به راه راست هدایت کند.
بنابر تفاسیر موجود، این آیه مربوط به «صلح حدیبیه» است که در سال ششم هجری میان پیامبر اسلام و آنچه مسلمانان «مشرکان قریش» مینامند منعقد شد.
قطر در جریان مذاکرات صلح میان ایران و آمریکا نقض میانجی را ایفا کرده است و بهنظر میرسد که استفاده از این آیه نیز میتواند حاوی پیام سیاسی باشد.
برخی کاربران عرب شبکههای اجتماعی نیز به استفاده از این آیه اشاره کرده آن را حاوی پیام سیاسی به رهبری قطر دانستهاند.
بسیاری از کاربران، واژه «ذنب» در این آیه را به معنای «گناه» گرفته و استفاده از آن را منفی تعبیر کردهاند. با این حال، در برخی تفاسیر، این واژه در زمینه صلح حدیبیه به موانع، پیامدها یا اتهامهایی تعبیر شده که در مسیر پیامبر اسلام قرار داشته است.
استفاده از آیات قرآن توسط جمهوری اسلامی به عنوان پیامهای سیاسی سابقهای روشن و چند ده ساله دارد. هواداران روحالله خمینی در زمان انقلاب سال ۵۷ از این آیات در شعارهای خود استفاده میکردند و پس از انقلاب نیز، جمهوری اسلامی از بدو تاسیس از آیات مختلف قرآن برای انتقال پیامهای سیاسی استفاده کرده است. شاید معروفترین این آیات، آیه ۱۳ سوره صف، یعنی «نصر من الله و فتح قریب» است که جمهوری اسلامی از آن در مواقع مختلف، از جمله در جریان جنگ ۱۲ روزه در ماه ژوئن ۲۰۲۵ استفاده کرد.
حواشی حضور هیات طالبان
جمهوری اسلامی در این مراسم هم از طالبان دعوت کرده بود و هم از احمد مسعود، فرزند احمدشاه مسعود و بزرگترین رهبر مخالفان طالبان. این اقدام با حواشی بسیار همراه بود.
هیات طالبان با سرپرستی عبدالغنی برادر آخند، معاون نخستوزیر و امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان در این مراسم حضور داشتند.
این در حالی است که احمد مسعود، رهبر «جبهه مقاومت ملی افغانستان» و محمد محقق، رهبر «حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان» به اتفاق در این مراسم شرکت کردند.