امروز غزه هزارمین روز جنگی را پشت سر میگذارد که با حوادث ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد. در این مدت، درگیریهای دیگری نیز در منطقه خاورمیانه شکل گرفته است و آتشبسهای شکننده، همچنان زیر سایه حملات مداوم آسیب دیدهاند. اسرائیلیها و فلسطینیها نشان میدهند که از فشار و فرسایش ناشی از این وضعیت خسته شدهاند.
سرنوشت بیش از دو میلیون فلسطینی ساکن غزه که عمدتاً آواره شدهاند و در میان ویرانهها زندگی میکنند، همچنان نامشخص است. نیروهای اسرائیلی در زمان اجرای آتشبسی که از ۱۰ اکتبر به اجرا درآمد، بیش از نیمی از این منطقه را در کنترل داشتند، اما دولت اسرائیل از آن زمان دامنه این کنترل را گسترش داده و اعلام کرده است که قصد دارد ۷۰ درصد غزه را در اختیار داشته باشد.
آگهی
آگهی
ورود و خروج افراد به غزه همچنان بسیار محدود است. مراحل بعدی آتشبس، از جمله خلع سلاح حماس و آغاز روند بازسازی این منطقه، متوقف مانده است.
نیکولاس وون آرکس، مدیر منطقهای کمیته بینالمللی صلیب سرخ این هفته گفت: «برای بازگشت به شرایط عادی هنوز اقدامات بسیار بیشتری باید انجام شود، و ما هنوز فاصله بسیار زیادی با آن داریم.»
در ادامه، نگاهی میاندازیم به آنچه در این هزار روز اتفاق افتاده و آنچه ممکن است در آینده رخ دهد.
فلسطینیها همچنان کشته میشوند
اگرچه از زمان اجرای آتشبس در غزه، حملات اسرائیل بهطور قابل توجهی کاهش یافته است، اما این حملات تقریباً بهصورت روزانه ادامه دارد.
وزارت بهداشت غزه که تحت کنترل حماس قرار دارد، اعلام کرده است که از زمان آغاز آتشبس تا روز سهشنبه، یکهزار و ۵۳ فلسطینی جان خود را از دست دادهاند که بیش از ۳۵۰ نفر از آنها زن و کودک بودهاند. در روزهای اخیر، در میان کشتهشدگان، یک دختر نوجوان که در راه مدرسه بود و همچنین مادری به همراه دختر یکسالهاش نیز دیده میشوند.
پس از یک حمله مرگبار در این هفته، وصال ابوخاطر، یکی از فلسطینیها، در گفتوگو با آسوشیتدپرس با انتقاد از کشورهای عربی که به گفته او «مردم غزه را رها کردهاند و در عوض سرگرم تماشای مسابقات جام جهانی هستند»، گفت: «این آتشبسی که مدام دربارهاش حرف میزنند کجاست؟! شرم بر آنها.»
سازمان ملل متحد روز چهارشنبه هشدار داد که گسترش حضور نظامی اسرائیل در غزه، خطرات مرگباری را برای غیرنظامیان در «مناطقی که مرزهای مشخصی ندارند» افزایش داده است.
وزارت بهداشت غزه همچنین اعلام کرد که از زمان اجرای آتشبس تاکنون بیش از ۳۴۰۰ نفر زخمی شدهاند. این وزارتخانه که زیر نظر دولت تحت رهبری حماس فعالیت میکند، آمارهای دقیقی از تلفات در غزه ارائه میدهد که بهطور کلی از سوی نهادهای سازمان ملل متحد و کارشناسان مستقل قابل اعتماد تلقی میشوند. این وزارتخانه تفکیکی میان غیرنظامیان و شبهنظامیان قائل نمیشود، اما میگوید زنان و کودکان حدود نیمی از کشتهشدگان را تشکیل میدهند.
ارتش اسرائیل مدعی است که نیروهای حماس و دیگر شبه نظامیان فلسطینی را هدف حملات خود قرار میدهد قرار میدهد که در حال برنامهریزی برای حمله به اسرائیل هستند. همچنین اسرائیل حماس را متهم میکند که از غیرنظامیان بهعنوان سپر انسانی استفاده میکند.
در جریان حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حدود ۱۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته شدند. همه گروگانها یا بقایای اجساد آنها تاکنون آزاد یا تحویل داده شدهاند. در مقابل، وزارت بهداشت غزه اعلام کرده است که حملات تلافیجویانه اسرائیل تا روز سهشنبه در مجموع ۷۳ هزار و ۶۶ فلسطینی را به کام مرگ کشانده است.
هیات صلح تاسیس شده توسط ترامپ پیشرفت چندانی نداشته است
نیکلای ملادنوف، دیپلمات ارشدی که بر روند اجرای آتشبس غزه نظارت دارد، بهصراحت اعلام کرده که مراحل بعدی اجرای توافقی که با میانجیگری آمریکا حاصل شد، بر سر موضوع دشوار خلع سلاح حماس متوقف شده است.
این موضوع آزمونی مهم برای هیات صلح است که به ابتکار و ریاست دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، تشکیل شد. این هیات که اوایل امسال با تبلیغات گسترده و تعهد میلیاردها دلار کمک بینالمللی و با هدف انحصاری بازسازی غزه پس از جنگ آغاز به کار کرد، اکنون در عرصه عمومی کمتر درباره فعالیتهای خود سخن میگوید.
خلع سلاح حماس میتواند راه را برای اقدامات بعدی، از جمله تشکیل نهادی جدید برای اداره غزه و استقرار یک نیروی بینالمللی برای کمک به امنیت و بازسازی این منطقه، هموار کند. هرچند حماس بهطور کامل با خلع سلاح مخالفت نکرده، اما اعلام کرده که مایل است بخشی از تسلیحات خود را حفظ کند و در مقابل، امتیازهای بیشتری از اسرائیل دریافت کند.
اسرائیل در آستانه انتخابات
در هزار روز گذشته، اسرائیلیها علاوه بر شوک ناشی از حمله ۷ اکتبر که مرگبارترین حمله در تاریخ اسرائیل محسوب میشود، با درگیریهای دیگری نیز روبهرو بودهاند که از آن جمله میتوان به جنگ با حزبالله لبنان، حوثیها در یمن و همچنین ایران اشاره کرد.
گروههای همپیمان ایران اعلام کرده بودند که حملاتشان به اسرائیل را در همبستگی با فلسطینیها انجام دادهاند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در ۲۸ فوریه از ترامپ خواست تا در حملهای مشترک به ایران مشارکت کند. این اقدام باعث شعلهور شدن دوباره درگیریها در لبنان شد؛ کشوری که نیروهای اسرائیلی به عمیقترین پیشروی خود در بیش از ۲۵ سال گذشته دست یافتهاند.
با این حال، هیچیک از این جبههها بهطور کامل آرام نشده است.
این جنگها و پیامدهای آنها از جمله افزایش شمار کشتههای نظامیان اسرائیلی، ادامه حملات در مرز لبنان و اتهامهای بینالمللی درباره وقوع نسلکشی در غزه که اسرائیل آن را رد میکند، بر افکار عمومی در اسرائیل و فضای سیاسی این کشور سایه انداخته است؛ آن هم در حالی که نتانیاهو برای پیروزی دوباره در انتخابات پاییز امسال تلاش میکند.
نتانیاهو اگرچه تلاش میکند چهرهای مطمئن از خود نشان دهد، اما با رقابتی دشوار روبهرو است.
بر اساس نتایج یک نظرسنجی انجام شده توسط مؤسسه دموکراسی اسرائیل که در ماه گذشته منتشر شد، بیش از ۶۰ درصد اسرائیلیها معتقدند که او نباید بار دیگر نامزد انتخابات شود. خشم عمومی نسبت به ناکامیهای امنیتی پیش از حمله ۷ اکتبر، تشکیل نشدن کمیسیون رسمی تحقیق درباره این ناکامیها و همچنین معافیت از خدمت سربازی به ارتدوکسهای افراطی که شرکای دولت نتانیاهو هستند، همچنان بالاست.
غزه همچنان ویران است و ارسال کمکهای بشردوستانه هنوز با مانع روبهرو است
فلسطینیهای ساکن غزه میگویند دیگر توانشان رو به پایان است. آنها در اردوگاههای بزرگ چادری، با حداقل امکانات رفاهی و گاه بدون هیچگونه خدمات اولیه یا در ساختمانهای بمبارانشده پناه گرفتهاند و همچنان در میان صدای دائمی پهپادهای اسرائیلی و تهدید روزانه حملات هوایی زندگی میکنند.
قرار بود آتشبس در غزه باعث افزایش چشمگیر ورود کمکهای بشردوستانه، از جمله دارو و سوخت، به این منطقه شود. اما بر اساس اعلام سازمانهای امدادرسان و دیگر نهادها، این اتفاق رخ نداده است. همه گذرگاههای مرزی غزه همچنان با محدودیتهای شدید روبهرو هستند و در برخی مقاطع نیز بهطور کامل بسته شدهاند. سازمان ملل متحد در ماه گذشته اعلام کرد که هنوز ۱۷ بیمارستان در غزه قادر به ارائه خدمات نیستند.
ماه گذشته، تام فلچر، هماهنگکننده امور بشردوستانه سازمان ملل متحد گفت که روندهای «دستوپاگیر» تأیید و تشریفات گمرکی از سوی اسرائیل، ورود تجهیزات حیاتی به غزه را محدود کرده است. او در ادامه گفت که حتی ورود اندامهای مصنوعی نیز بهدلیل نگرانی از امکان «کاربرد دوگانه» و استفاده احتمالی آنها در مقاصد نظامی، با محدودیت مواجه شده است.
در اوت سال گذشته از وجود قحطی در شهر غزه سخن گفته شد، اما بعداً کارشناسان امنیت غذایی گفتند که پس از اجرای آتشبس، «بهبودهای قابل توجهی» در وضعیت دسترسی به غذا مشاهده شده است.
واحد «هماهنگکننده فعالیتهای دولت در منطقه» که واحدی نظامی در وزارت دفاع اسرائیل است، روز چهارشنبه مدعی شد: «میزان مواد غذایی واردشده به غزه بسیار فراتر از نیازهای جمعیت غیرنظامی این منطقه است.»
در حالی که نیروهای اسرائیلی دامنه حضور خود را در غزه گسترش دادهاند و نیروهای حماس نیز به اتهام اعدام فلسطینیهایی که به همکاری با اسرائیل یا ارتکاب جرائمی مانند غارت متهم شدهاند مورد انتقاد قرار گرفتهاند، ساکنان غزه میگویند که تحت فشار شدید روحی و جسمی قرار دارند و بهشدت خسته شدهاند.
محمود عاشور، فروشنده ۳۳ ساله از خانیونس به آسوشیتدپرس گفت: «ما قبل از جنگ همهچیز داشتیم؛ اما حالا تنها آرزویمان این است که لقمهای برای خوردن پیدا کنیم.»