تهران اعلام کرد در برابر کشتیهایی که از مسیرهای تاییدش در هرمز منحرف شوند «پاسخ قاطع» میدهد. میانجیها گفتند گفتوگوهای غیرمستقیم در دوحه با «پیشرفت مثبت» پایان یافت و دور بعد پس از تشییع آیتالله علی خامنهای از شنبه برگزار میشود.
ستاد مشترک نیروهای مسلح ایران روز پنجشنبه هشدار داد کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند باید از مسیرهای مورد تایید این کشور استفاده کنند، در غیر این صورت با «پاسخ قاطع» روبهرو خواهند شد؛ هشداری که تنشها را بر سر این آبراه حیاتی برای تجارت جهانی افزایش میدهد.
آگهی
آگهی
این تنگه که دهانه باریک خلیج فارس است، به یکی از محورهای اصلی مذاکرات برای دستیابی به پایان دائمی جنگ ایران تبدیل شده است.
بیانیه فرماندهی نظامی خاتمالانبیا که تلویزیون دولتی ایران آن را منتشر کرد، پس از آن صادر شد که دیپلماتهای آمریکایی و ایرانی روز چهارشنبه در قطر با میانجیها دیدار کردند.
هنوز مشخص نیست چه چیزی محرک این تهدید از سوی ایران بوده است. با این حال، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در بیانیهای درباره دیدار با مقامهای منطقه در بحرین اعلام کرد: «رهبران بر تعهد مشترک خود به جریان آزاد تجارت از طریق تنگه هرمز تاکید کردند».
به نظر میرسد همین تعبیر باعث خشم ایران شده باشد؛ کشوری که در حال آمادهسازی برای برگزاری مراسم تشییع و خاکسپاری آیتالله علی خامنهای در آخر هفته است؛ خامنهای در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به تهران در نخستین موج حملات جنگ در ماه فوریه کشته شد.
ستاد مشترک نیروهای مسلح ایران اعلام کرد: «هرگونه عدم پایبندی، انحراف از مسیر تعیینشده یا بیاعتنایی به مقررات دریانوردی جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز با واکنش فوری و قاطع نیروهای مسلح روبهرو خواهد شد و امنیت کشتیهای متخلف را به خطر میاندازد».
این ستاد همچنین اعلام کرد: «تداوم حضور جنگندههای آمریکایی بر فراز تنگه، موجب ناامنی در این آبراه شده و امنیت منطقهای را تهدید میکند».
در این هشدار ایران آمده است: «هرگونه تلاش آمریکا برای دخالت در امور امنیتی یا هر اقدام مخرب در تنگه هرمز، تهدیدی علیه حاکمیت ملی ایران تلقی خواهد شد و با واکنشی سریع و قاطع مواجه میشود».
ایران و آمریکا در قالب یک توافق چارچوبی پذیرفتند که برای ۶۰ روز کشتیها بدون پرداخت هزینه از تنگه عبور کنند. با این حال، تهران اصرار دارد باید مسیر حرکت کشتیها را کنترل کرده و در ادامه برای عبور آنها عوارض دریافت کند؛ اقدامی که دههها رویه جاری در این آبراه را برهم میزند.
آمریکا و بسیاری از کشورهای عرب خلیج فارس اعلام کردهاند با این عوارض موافقت نخواهند کرد. تلاش عمان و یکی از نهادهای سازمان ملل برای ایجاد مسیری تازه در نزدیکی سواحل عمان، آخر هفته گذشته به حملاتی در سراسر خاورمیانه دامن زد و سطح تنشها را در بحبوحه تلاشهای تازه برای یافتن راهحلی مشترک به منظور پایان دائمی جنگ بالا برد.
آخرین اوجگیری تنش زمانی رخ داد که فرماندهی مرکزی آمریکا آخر هفته اعلام کرد: «در پی تداوم تجاوزگری ایران علیه کشتیرانی تجاری، ۱۰ هدف نظامی ایران را مورد حمله قرار دادهایم».
ایران اعلام کرد در پاسخ، پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین را هدف قرار داده است؛ دو کشوری که در پی این حملات، تهران را محکوم کردند.
با این حال، به نظر میرسد در روزهای منتهی به گفتوگوهای این هفته در قطر، تبادل آتش فروکش کرده باشد.
پایان گفتوگوهای دوحه
میانجیها روز پنجشنبه اعلام کردند ایران و آمریکا یک دور گفتوگوی غیرمستقیم را در دوحه به پایان رساندهاند، در حالی که تلاشها برای پیشبرد مذاکرات و کاهش تنش میان دو طرف ادامه دارد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و همچنین میانجیهای قطری و پاکستانی از آن زمان نشانههایی بروز دادهاند که حاکی از تداوم مسیر دیپلماسی است.
قطر و پاکستان در بیانیهای مشترک روز پنجشنبه اعلام کردند: «میانجیهای قطری و پاکستانی روز چهارشنبه در دوحه نشستهای جداگانهای با مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی برگزار کردهاند که با پیشرفت مثبت همراه بوده است».
در پایان مذاکرات، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران و رئیس هیأت تهران، گفت: «توافق شده است تا روز پنجشنبه کانال ارتباطیای برای گزارش و ثبت موارد ادعایی نقض این تفاهمنامه ایجاد شود».
غریبآبادی افزود گفتوگوها شامل داراییهای مسدود شده ایران نیز بوده است؛ موضوعی که تهران آزادی آن را بخشی از هرگونه توافق نهایی میداند.
به گفته او، مقامها نحوه استفاده از بخشی از شش میلیارد دلار اولیه را بررسی کرده و توافق کردهاند که کالاهای مورد نیاز ایران خریداری و در اختیار این کشور قرار گیرد.
ترامپ روز چهارشنبه پیش از سوار شدن بر هواپیمای اختصاصی ریاستجمهوری ایرفورس وان به خبرنگاران گفت: «تا اینجای کار، روند خلع سلاح هستهای ایران به خوبی پیش میرود».
در ماه ژوئن، واشنگتن و تهران با یک تفاهمنامه، به میانجیگری قطر و پاکستان، موافقت کردند؛ تفاهمنامهای که شامل آتشبس ۶۰ روزه و توقف جنگی بود که اواخر فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد، و همچنین بازگشایی تنگه هرمز که پیشتر مسدود شده بود.
با این حال، این توافق ۱۴ بندی همچنین جدول زمانیای برای مذاکرات با هدف پایان دائمی جنگ و حل مسائلی مانند ترتیبات مربوط به هرمز، تامین مالی بازسازی در ایران و آینده برنامه هستهای جمهوری اسلامی تعیین کرد.
یک منبع آگاه به موضوع که نخواست نامش فاش شود، به خبرگزاری فرانسه گفت مذاکرات غیرمستقیم در دوحه بیشتر بر ترتیبات مربوط به تنگه هرمز متمرکز بوده و قرار است موضوع هستهای در دورهای بعدی گفتوگوها عمیقتر بررسی شود.
اول مراسم تشییع آیتالله
دور بعدی گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از برگزاری مراسم تشییع آیتالله فقید ایران برگزار خواهد شد.
آیتالله علی خامنهای در سن ۸۶ سالگی روز ۲۸ فوریه، یعنی نخستین روز جنگ، در اقامتگاهش در مرکز پایتخت ایران کشته شد. قدرت به سرعت به پسرش مجتبی خامنهای منتقل شد.
مراسم عمومی تشییع علی خامنهای از روز شنبه آغاز میشود و پیکر او در مجموعه عظیم واقع در مرکز تهران که محل برگزاری نمازهای جمعه بزرگ، مراسم رسمی و آیینهای مذهبی است، برای زیارت عمومی قرار خواهد گرفت.
قطر و پاکستان در بیانیههای خود اعلام کردند: «دو طرف توافق کردهاند گفتوگوها را ادامه دهند و نشست بعدی را در نخستین زمان ممکن پس از پایان مراسم تشییع برگزار کنند».
مراسم خاکسپاری او روز ۹ ژوئیه در حرم امام رضا در شهر مشهد در شمالشرقی کشور، زادگاه و مقدسترین شهر ایران، برگزار خواهد شد.
هنوز مشخص نیست مجتبی خامنهای که از زمان درگذشت پدرش در انظار عمومی دیده نشده، در هیچ مرحلهای از مراسم تشییع حضور خواهد یافت یا نه.
از زمان انتصاب او، خامنهای جوان پیامهای کتبی خطاب به ملت منتشر کرده که از تلویزیون دولتی قرائت شده است.
پیشتر رسانههای آمریکایی گزارش داده بودند که او به شدت زخمی شده است و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، او را «ناقصالعضو» توصیف کرده بود.
تهران تاکنون به طور رسمی به این ادعاها واکنشی نشان نداده است.
لبنان در انتظار عقبنشینی اسرائیل
در جبهه لبنان، درگیری میان اسرائیل و حزبالله نسبتا آرام بوده است، هرچند خبرگزاری ملی لبنان چهارشنبه شب از وقوع یک حمله در شهر جنوبی نبطیه خبر داد، بیآنکه به تلفات احتمالی اشاره کند.
لبنان همچنان منتظر است اسرائیل عقبنشینی از «مناطق آزمایشی» را آغاز کند؛ مناطقی که طبق توافق چارچوبی میان دو کشور قرار است ارتش لبنان در آنها مستقر شود.
اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز چهارشنبه گفت: «ارتش اسرائیل تا اطلاع ثانوی در آنچه خود آن را مناطق امنیتی در لبنان، سوریه و نوار غزه مینامد، باقی خواهد ماند».
به گفته دفتر ریاستجمهوری، ژوزف عون رئیسجمهور لبنان روز پنجشنبه از مذاکرات با اسرائیل دفاع کرد و گفت این مذاکرات خیانت نیست و او «حتی یک وجب از خاک لبنان» را واگذار نخواهد کرد.
آخرین جنگ روز ۲ مارس زمانی آغاز شد که حزبالله – قدرتمندترین گروه مسلح در شبکه «محور مقاومت» تحت نفوذ ایران که شامل حوثیهای یمن، حماس در غزه و شبهنظامیان در عراق نیز میشود – در واکنش به حملات مشترک آمریکا و اسرائیل که به کشته شدن خامنهای پدر انجامید، موشکهایی به سوی اسرائیل شلیک کرد.
به گفته مقامهای لبنانی، اسرائیل در پاسخ حملات هوایی و یورش زمینی انجام داد که تاکنون به کشته شدن بیش از ۴۲۰۰ نفر در لبنان منجر شده است.
تهران تاکید کرده است هرگونه توافق صلح دائمی با آمریکا باید پایان جنگ موازی و عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان – بخشی از منطقهای که در اشغال آنهاست – را نیز دربرگیرد.