روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز به نقل از یک مقام ایرانی و چهار دیپلمات منطقهای آگاه گزارش داد که ایران و عمان با وجود مخالفت علنی واشنگتن، در حال پیشبرد طرحی برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز هستند.
در صورت اجرای این طرح، وضعیت تردد در این آبراه راهبردی نسبت به دوره پیش از جنگ بهطور چشمگیری تغییر خواهد کرد و نشان میدهد تصمیم آمریکا و اسرائیل برای حمله به ایران در ۲۸ فوریه (نهم اسفند ۱۴۰۴)، خاورمیانه را به شکلی گسترده و پیشبینینشده دگرگون کرده است.
آگهی
آگهی
الهام از سازوکار تنگههای مالاکا و سنگاپور
بر اساس این گزارش، عمان اخیرا یک پیشنهاد رسمی به ایالات متحده و دیگر متحدان غربی ارائه کرده که در آن طرحی مطرح شده مبنی بر اینکه شرکتهای کشتیرانی برای استفاده از این تنگه، هزینه خدمات پرداخت کنند.
یک منبع آگاه از موضع آمریکا گفته است که مذاکرهکنندگان آمریکایی این پیشنهاد را دریافت کردهاند و نگرانیهایی درباره آن دارند که قرار است با مقامهای عمانی مطرح شود. اما در طرح عمان به جای به کارگیری واژه عوارض که پردخت آن اجباری خواهد بود، از «هزینههای داوطلبانه» صحبت شده است.
پیشنهاد عمان تا حدی بر اساس سازوکارهای موجود در تنگههای مالاکا و سنگاپور طراحی شده است که در آن یک بنیاد خصوصی برای تأمین عبور و مرور ایمن، کمکهای داوطلبانه جمعآوری میکند.
با وجود اینکه منبع آگاه دیپلماتیک به نیویورک تایمز گفت هرگونه هزینه در تنگه هرمز داوطلبانه خواهد بود، اما مقام ایرانی اعلام کرده است که این پرداختها اجباری خواهند بود.
به گفته یک دیپلمات منطقهای، طرح عمان تا حدی از سازوکارهای تنگههای مالاکا و سنگاپور الهام گرفته شده است؛ جایی در آسیا که یک بنیاد خصوصی برای تأمین ایمنی کشتیرانی کمکهای داوطلبانه جمعآوری میکند.
او گفت هرگونه پرداخت در تنگه هرمز داوطلبانه خواهد بود، اما یک مقام ایرانی تاکید کرده است که این پرداختها اجباری خواهد بود.
تلویزیون دولتی ایران روز دوشنبه به نقل از کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، گزارش داد که اولویت تهران رسیدن به توافق با عمان است. اما به گفته او، اگر عمان مایل به ایجاد یک چارچوب مشترک برای مدیریت این آبراه نباشد، ایران بهطور مستقل اقدام خواهد کرد؛ این اظهارات به نقل از منتشر شده است.
تهدید ترامپ مبنی بر بمباران عمان
عمان، سلطنتنشینی در جنوبشرقی شبهجزیره عربستان، سالهاست که به داشتن رویکردی بیطرفانه شهرت دارد و بهعنوان میانجی میان ایالات متحده و ایران عمل کرده است. این کشور اکنون با توجه به تشدید تنشهای ناشی از جنگ، با چالش حفظ این توازن ظریف روبهرو شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا پس از آنکه در ماه مه گزارشهایی منتشر شد که عمان درباره همکاری با ایران برای دریافت هزینه خدمات در تنگه هرمز گفتوگو کرده است، تهدید کرد در صورتی که عمان «مانند دیگران رفتار نکند» آن را بمباران خواهد کرد.
آقای ترامپ حتی تا هفته گذشته نیز ایده دریافت عوارض یا هزینه برای عبور از این تنگه را «غیرقابل قبول» توصیف کرده بود.
هنوز مشخص نیست که آیا دولت ترامپ با هزینههای داوطلبانه خدماتی موافقت خواهد کرد یا نه.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
بر اساس یادداشت تفاهمی که این ماه میان آمریکا و ایران امضا شد، عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز بدون دریافت هزینه تضمین شده است؛ اما این بند فقط برای ۶۰ روز معتبر است و جزئیات آن هنوز در حال مذاکره است.
این یادداشت تفاهمی تصریح کرده که ایران و عمان باید پس از آن درباره وضعیت آینده مسیر کشتیرانی هرمز گفتوگو کنند.
یک منبع آگاه از موضع آمریکا گفته تیم مذاکرهکننده واشنگتن از همکاری با عمان رضایت دارد و مطمئن است اختلافها درباره این پیشنهاد در سطح فنی قابل حل خواهد بود.
اهرم فشار مهمی که تهران نمیتواند از آن دست بکشد
هرچند کشورهای اروپایی از ایده دریافت این هزینهها ناخشنود هستند، اما اکنون تمرکز آنها بر این است که دستکم این سازوکار بهگونهای اجرا شود که ناقض حقوق بینالملل نباشد؛ به گفته دیپلماتها، هزینههای داوطلبانه میتواند این شرط را برآورده کند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا هفته گذشته در بحرین به خبرنگاران گفت ایالات متحده با هر سناریویی که در آن استفاده از تنگه هرمز پولی شود مخالف خواهد بود، صرفنظر از اینکه آن را «هزینه»، «عوارض» یا «کمک مالی» بنامند.
او گفت: «باید به شرایطی برگردیم که تنگهها پیش از این درگیری داشتند.»
با این حال، تحلیلگران میگویند توان جدید ایران برای مختل کردن تردد در این آبراه، اهرم فشار مهمی است که تهران نمیتواند آن را از دست بدهد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این ماه در گفتوگو با تلویزیون دولتی گفت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ یعنی زمانی که عبور از آن رایگان بود بازنخواهد گشت.
موضع کشورهای عربی خلیج فارس
هفته گذشته، عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) مسیری امن و جایگزین تعیین کردند که کشتیها میتوانستند تنها از آبهای سرزمینی عمان عبور کنند.
در واکنش، ایران یک کشتی باری را در تنگه هدف قرار داد. پس از آن، این نهاد وابسته به سازمان ملل روند تخلیه صدها کشتی گرفتار در این آبراه را متوقف کرد و افزایش تنشها، روند شکننده بازگشت کشتیرانی در منطقه را با خطر جدی مواجه کرد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
عمان بهصورت علنی درباره برنامههای خود شفافیت کمتری نشان داده است. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه این کشور، ایده دریافت هزینه صرفاً برای عبور از تنگه را رد کرده و گفته است چنین اقدامی غیرقانونی خواهد بود. با این حال، او میان «هزینه عبور» و هزینههایی برای خدمات ارائهشده توسط کشورهای واقع در حاشیه تنگه تفاوت قائل شده است.
آقای البوسعیدی در مصاحبهای روز یکشنبه گفت حفظ ایمنی آبهای تنگه و پاکسازی آن از آلودگی، و همچنین رسیدگی به حوادث دریایی، «بدون شک هزینهبر است».
او افزود: «ما فقط میگوییم شاید بتوان از تجربههای موجود، بهصورت داوطلبانه و میان کشورهای ذینفع در این موضوع استفاده کرد.»
پیشنهاد عمان احتمالا در میان دیگر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که به تنگه هرمز برای صادرات نفت و گاز وابسته هستند، بحثبرانگیز خواهد بود.
شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در نشستی که این ماه توسط شورای روابط خارجی اروپا برگزار شد، گفت تنگه هرمز «باید به وضعیت پیش از جنگ بازگردد».
او گفت که «چرا ما باید اکنون، در نتیجه یک درگیری، یک سازوکار جدید و تحمیلی را بپذیریم؟»