در وقتهای تلفشده بازی ایران و مصر که با نتیجه ۱-۱ ادامه داشت، درام بزرگی شکل گرفت؛ چراکه ایرانیها تصور کردند شجاع خلیلزاده گل پیروزیبخش و دراماتیکی را به ثمر رسانده است، اما کمکداور ویدئویی (VAR) آن را به دلیل آفساید رد کرد.
تیم ایران پس از دریافت گل زودهنگام کامبکی نسبتا سریع داشت و حتی پس از از دست دادن ضربه پنالتی توسط مهدی طارمی، موفق شد با گلِ رامين رضائیان بازی را به تساوی بکشاند.
آگهی
آگهی
بازیکنان ایران در دقیقه ۹۳ بازی گلی، را جشن گرفت که صعود آنها را قطعی میکرد. پس از یک کشمکش روی ضربه ایستگاهی، خلیلزاده توپ را وارد دروازه کرد تا موجی از شادی را به راه بیندازد. اما کمک داور ویدیویی مداخله کرد و گل را به دلیل آفسایدی میلیمتری مردود اعلام کرد.
وقتی برای اولین بار صحنه گلزنی خلیلزاده در وقتهای اضافه را میبینید، شاید درک اینکه چرا در نهایت مردود اعلام شد سخت باشد. با توجه به اینکه این گل صعود ایران به مرحله حذفی جام جهانی را تضمین میکرد، این تصمیم اهمیت فوقالعادهای داشت.
طبق قانون آفساید، برای اینکه یک بازیکن در موقعیت آفساید نباشد، هنگام ضربه به توپ باید حداقل دو بازیکن از تیم حریف (که معمولا یکی از آنها دروازهبان است) بین او و خط دروازه قرار داشته باشند. در صحنه گل، وقتی خلیلزاده شوت نهایی را میزند همه چیز درست به نظر میرسد، اما ملاک داوری این لحظه نیست؛ بلکه لحظهای است که همتیمی او، محمد قربانی، شوت زد و توپ پس از دفع ناقص دروازهبان مصر به شجاع رسید.
برای سالم بودن گل، خلیلزاده باید در همان لحظه شوتزنی قربانی در موقعیت درست قرار میداشت. اما در آن ثانیه، دروازهبان مصر جلو آمده بود و فقط یک مدافع مصر روی خط باقی مانده بود. تصاویر VAR به وضوح نشان داد که در لحظه شوت قربانی، خلیلزاده جلوتر از تمام بازیکنان مصر (به جز آن یک مدافع) قرار داشت و چون تعداد بازیکنان حریف بین او و دروازه کمتر از دو نفر بود، گل در موقعیت آفساید به ثمر رسید.
نتیجه ۱-۱ به این معنی است که ایران در رتبه سوم قرار میگیرد، اما آنها هنوز به عنوان یکی از هشت تیم برتر سوم گروهها معرفی نشدهاند. آنها باید منتظر نتایج بازیهای دور پایانی گروهها در روز شنبه باشند. اگر الجزایر و اتریش در بازی خود در گروه J مساوی کنند و هر دو صعود کنند، جمهوری دموکراتیک کنگو ازبکستان را شکست دهد و کرواسی حداقل یک امتیاز مقابل غنا کسب کند، ایرانیها حذف خواهند شد.
خشم ستارههای سابق نسبت به تصمیم ویایآر؛ از «ربودن رویای یک ملت» تا «نابودی جادوی فوتبال»
مردود اعلام شدن گل دوم و پیروزیبخش ایران مقابل مصر، نهتنها افسوس هواداران ایرانی را برانگیخت، بلکه موجی از انتقادات را در میان چهرههای سرشناس و افسانهای دنیای فوتبال به همراه داشت؛ چهرههایی که معتقدند تصمیم کمکداور ویدیویی (VAR) روح فوتبال را خدشهدار کرده است.
زلاتان ابراهیموویچ، ستاره سابق تیم ملی سوئد که به صراحت لهجه شهرت دارد از نخستین چهرههایی بود که به این صحنه واکنش نشان داد. او با لحنی تند به سیستم داوری تاخت و گفت: «آنچه در بازی مقابل مصر رخ داد، غیرقابلبخشش است.»
اسطوره سابق باشگاه پاریسنژرمن و آ ث میلان سپس با تاکید بر اینکه «ما در حال نابود کردن هیجان فوتبال توسط ماشینها هستیم»، تصمیم کمک داور ویدیویی را «ربودن رؤیای یک ملت» توصیف کرد و خواستار پاسخگویی داوران و مسئولان کمکداور ویدیویی (VAR) شد.
انتقاد زلاتان از فناوری کمک داور ویدیویی بسیار تند بود. او اظهار داشت: «دقیقاً به همین دلیل است که هواداران اعتماد خود را به فناوری کمکداور ویدیویی (VAR) از دست میدهند؛ به ما گفته میشود که این فناوری برای اصلاح خطاهای آشکار پیادهسازی شده است، اما با این حال همچنان باعث ایجاد فاجعه و حتی جنجال بیشتر در بزرگترین رقابت فوتبال جهان میشود که کاملاً غیرقابل قبول است.»
ستاره سوئدی بر مشروعیت گل خلیلزاده تأکید کرد و افزود: «من بارها و بارها تکرار آن گل را تماشا کردهام و هنوز نمیفهمم که چگونه ممکن است آفساید اعلام شده باشد!» وقتی تصمیم میگیرید گلی را که میتواند سرنوشت و آینده یک کشور را در جام جهانی رقم بزند، مردود اعلام کنید، باید ۱۰۰ درصد مطمئن باشید، نه اینکه فقط پشت یک صفحه نمایش دیجیتال در باره تصمیم خود حدس بزنید.»
هانری: فوتبال در حق ایران کوتاهی کرد
تیهری هانری، اسطوره فوتبال فرانسه و تحلیلگر برجسته ورزشی نیز نگاهی مشابه داشت. او با انتشار ویدیویی از تحلیل صحنه گل در شبکه ایکس، تصمیم تیم داوری را «سختگیرانه و غیرمنطقی» خواند و نوشت: «بهعنوان یک مهاجم، وقتی شما نه توپ را لمس میکنید و نه مانع حرکت مدافع حریف میشوید، نباید بابت ایستادن در یک موقعیت میلیمتری جریمه شوید. داور ویدیویی بهجای اجرای عدالت، در حال کشتن غریزه مهاجمان است.»
هانری سپس با لحنی کاملا احساسی تاکید کرد که از دیدن صحنه و رد شدن گل پیروزی ایران «واقعا دلزده» شده و از شدت ناراحتی برای بازیکنان ایران صحبت کرد؛ او تأکید کرد که بازیکنان «همهچیزشان را در زمین گذاشتند» و با این تصمیم، حقشان پایمال شده است.
تیهری هانری در اظهارات خود، بیش از هر چیز بر بُعد احساسی و ضربه روانی این تصمیم بر تیم ملی و هواداران ایرانی تأکید کرد. او با بیان اینکه از دیدن چهره گریان بازیکنان و تماشاگرانی که رؤیایشان در یک لحظه بر باد رفت عمیقاً احساس ناراحتی میکند، این اتفاق را دردی خواند که هیچ فوتبالیستی نباید آن را تجربه کند.
به اعتقاد این اسطوره فرانسوی، در حالی که تیم داوری بهراحتی از این صحنه عبور کرده و به سراغ مسابقات بعدی میرود، بازیکنان و میلیونها هوادار ایرانی جای زخمِ این تصمیم تلخ را که مانع از ثبت یکی از بزرگترین لحظات تاریخ فوتبالشان شد، تا پایان عمر با خود به همراه خواهند کشید.
هانری در بخش دیگری از صحبتهایش، این موضوع را فراتر از مسئلهای مختص به ایران دانست و آن را زنگ خطری برای تمامی تیمهای حاضر در جام جهانی توصیف کرد.
او با تاکید بر اینکه وقتی سیستم VAR گلهایی با این درجه از اهمیت را مردود میکند باید عملکردی کاملا «بینقص و بدون ذرهای جای تردید» داشته باشد، هشدار داد که وقوع چنین اتفاقی در بزرگترین صحنه فوتبال جهان میتواند برای هر کشور دیگری نیز تکرار شود. از نگاه هانری، جام جهانی باید عرصه درخشش قهرمانان و ثبت گلهای فراموشنشدنی باشد، نه آوردگاه تصمیمات بحثبرانگیزی که این حس را به جا بگذارد که «فوتبال در حق ایران کوتاهی کرده است».
ستاره سابق پرتغال: جادوی فوتبال را از بین نبرید
در همین راستا، ریکاردو کوارشما، ستاره تکنیکی و سابق تیم ملی پرتغال نیز به جمع منتقدان پیوست. او فوتبال را «زیبایی و لحظات خلقالساعه» خواند و گفت « مردود کردن چنین گلی به خاطر یک بند انگشت که هیچ نقشی در جریان بازی نداشت، شرمآور است.»
ستاره پرتغالی ضمن ابراز همدردی عمیق با بازیکنان و هواداران ایرانی، تأکید کرد که قلبش برای ایران به درد آمده است. او با اشاره به تبدیل شدن «اشکهای شوق» هواداران به «اشکهای غم»، این اتفاق را فراتر از مردود شدنِ صِرفِ یک گل دانست و آن را به مثابه «سرقت امید یک ملت توسط فوتبال» توصیف کرد.
کوارشما خاطرنشان کرد هوادارانی که رنج سفر به آنسوی دنیا را به جان خریده یا شب را برای تماشای این مسابقه بیدار مانده بودند، بههیچوجه سزاوار این نبودند که رویایشان با یک تصمیم بحثبرانگیز اینگونه نابود شود.
ریکاردو کوارشما از «بیعدالتی» علیه ایران سخن گفت و تصمیم داور را نمونهای از مواردی دانست که فناوری میتواند «هیجان فوتبال» را از بین ببرد؛ او با اشاره به گلهای دراماتیک در جامهای گذشته نوشت اگر چنین صحنههایی بهخاطر میلیمترها خط آفساید پاک شوند، «چیزی از جادوی فوتبال باقی نمیماند»
این ستاره پرتغالی در ادامه با انتقاد شدید از عملکرد تیم داوری و سیستم کمکداور ویدیویی (VAR)، تاکید کرد که برای مردود اعلام کردن گلی که میتواند تاریخ یک کشور را تغییر دهد، باید «یقینِ مطلق» وجود داشته باشد.
تقابل احساس با کتابچه قوانین فیفا؛ قانون چه میگوید؟
اما وقتی از لحن احساسی ستارهها فاصله بگیریم و به متن قانون نگاه کنیم، تصویر متفاوتی به دست میآید. همانطور که پیشتر اشاره شد و دیگر تحلیلهای فنی نیز تشریح کردهاند، تصمیم کمکداور ویدیویی و داور بر اساس متن دقیق «قانون آفساید» و نه بر پایه تفاسیر سلیقهای گرفته شده است.
در صحنه جنجالی گل دوم ایران، مسئله فقط «خط آخر مدافع» نبود؛ بلکه جایگاه دروازهبان مصری هم نقش کلیدی داشت. در لحظه پاس، دروازهبان عملا از دروازه خارج و بالاتر از خط مدافعان قرار گرفته بود. به این ترتیب، چون دروازهبان مصر از موقعیت خود خارج شده بود، آخرین بازیکن حریف یکی از مدافعان میدان محسوب شد و بازیکن ایرانی در لحظه پاس، جلوتر از او قرار داشت.
طبق متن قانون آفساید، بهروزرسانیشده و تحت نظارت هیئت بینالمللی فوتبال، بازیکن وقتی در آفساید است که هر بخش از سر، بدن یا پاهای او در نیمه زمینِ حریف از توپ و دومین بازیکن آخر حریف به خط دروازه حریف نزدیکتر باشد.
در این صحنه، شجاع خلیلزاده در لحظه ارسال توپ، اندکی جلوتر از دومین بازیکن آخر مصر قرار داشت؛ حتی اگر بهچشم، حریف اصلی او مدافع نزدیکتر به دروازه به نظر برسد، قانون صراحتا «دروازهبان» را از این فرمول مستثنا نمیکند و معیار، دو بازیکن آخر حریف، فارغ از پُستشان است. بنابراین، با وجود میلیمتری بودن اختلاف، کمکداور ویدیویی (VAR) و داور عملا متن قانون را بهدرستی اجرا کردهاند.