محسن پاکنژاد، وزیر نفت ایران از آمادگی کامل این صنعت در عصر پساتوافق برای جذب سرمایهگذاری خارجی خبر داد و گفت که «این وزارتخانه میتواند در کوتاهترین زمان پیشنهادهای همکاری را به مرحله قرارداد اجرایی برساند.»
وزیر نفت ایران با اشاره به امضای توافقنامه میان دولت ایران و آمریکا تاکید کرد که «ایران وارد عصر تازهای از کار و تلاش و پیشرفت خواهد شد. در عصر پساتوافق، صنعت نفت نقش موتور حرکت رو به پیشرفت اقتصاد ایران را بر عهده خواهد داشت و بزرگترین صحنه ارایه فرصتهای سرمایهگذاری و مشارکت فنی و مالی برای اقتصاد جهانی است.»
آگهی
آگهی
ابراز امیدواری وزیر نفت ایران به بهبود این صنعت در شرایطی مطرح شده که بر اساس متن اولیه توافق تهران برای نخستین بار از سال ۲۰۱۸ اجازه یافته تا نفت خام و فرآوردههایی مانند گازوئیل را در بازار آزاد به فروش برساند.
با این حال کارشناسان بر این باورند که دوری ایران از سرمایهگذاری بینالمللی و به ویژه خسارت وارد آمده در دوران جنگ اخیر، مسیر را برای بازگشت تهران به میدانهای نفتی دشوارتر خواهد کرد.
تحلیلگران «وال استریت ژورنال» چشمانداز بلندمدت ایران را به جذب سرمایه و فناوری خارجی مشروط میدانند و بر این باورند که از زمان خروج شرکتهای بینالمللی در سال ۲۰۱۸، ایران به پیمانکاران داخلی متکی بوده که توان مالی و تکنولوژیک لازم برای حفر چاههای جدید و مهار افت طبیعی میادین قدیمی را ندارند. از طرفی، شرکتهای غربی به دلیل ریسکهای امنیتی بلندمدت برای بازگشت به ایران محتاط هستند.
«حاضریم در کوتاهترین زمان پیشنهادها را به مرحله قرارداد برسانیم»
با این حال محسن پاکنژاد با تاکید بر اینکه «اگر ذینفعان توافق در غرب به روح توافق پایبند باشند، صنعت نفت ایران میدان راستیآزمایی آن خواهد بود» وعده داده که «صدها فرصت بررسی شده سرمایهگذاری و فرمتهای قراردادهای سرمایهگذاری و مشارکتهای فنی و عملیاتی ما آماده است. حاضریم در کوتاهترین زمان ممکن پیشنهادهای همکاری را بررسی کنیم و به مرحله قرارداد اجرایی برسانیم. همچنین صدها مجموعه داخلی مستعد و کارآفرین بهعنوان شرکای ایرانی شرکتهای سرمایهگذار خارجی، در داخل ایران شناسایی شده و وزارت نفت آمادگی دارد سازماندهی گروههای کاری سرمایهگذار و توسعهدهنده را نیز بهسرعت انجام دهد.»
محسن پاکنژاد همچنین تاکید کرده که «این وزراتخانه دریچه خاتمه جنگ را دروازهای برای پیشرفت ایران و نیز تحقق صلح جهانی از طریق همکاریهای اقتصادی میداند. ما همچنان مشتاق به دوام و اعتلای همکاری با شرکای قدیمی، شرکتها و کشورهایی که در ایام تحریم به همکاری با صنعت نفت جمهوری اسلامی ایران ادامه دادند، هستیم.»
او همچنین از بازگشت سریع ۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت گاز از دست رفته در اثر جنگ و احیای ظرفیت ۳۸ درصدی آسیبدیده صنعت پتروشیمی خبر داده است.
گزارشوال استریت ژورنال از موانع ساختاری عمیق صنعت نفت ایران
در بخش دیگری از این گزارش وال استریت ژورنال به بررسی ابعاد، چالشها و تاریخچه صنعت نفت ایران در سایه توافق اخیر میان دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان پرداخته است. این گزارش نشان میدهد که گرچه توافق جدید، جانی دوباره به شریانهای نفتی ایران دمیده اما این صنعت برای بازگشت به روزهای اوج خود با موانع ساختاری عمیقی روبروست.
در بخشی از این گزارش آمده «این توافق علاوه بر لغو تحریمهای نفتی، با هموار کردن مسیر خدمات بانکی، بیمه و حملونقل دریایی، سرعت مبادلات را افزایش داده است. در همین راستا، ارتش آمریکا محاصره دریایی دوماههای را که صادرات ایران را به رقم ناچیز ۲۶۰ هزار بشکه در روز کاهش داده بود، برداشته است؛ رقمی که پیش از محاصره در آوریل گذشته، حدود ۱.۸۵ میلیون بشکه در روز بود. با چراغ سبز واشنگتن، حرکت نفتکشهای ایرانی آغاز شده و تهران در نخستین گام، قراردادی برای فروش ۱۰ میلیون بشکه نفت به چین منعقد کرده است تا مخازن ۳۰ میلیون بشکهای خود در جزیره خارک را تخلیه کند.»
چالشهای لجستیکی و زیرساختهای آسیبدیده
وال استریت ژورنال همچنین تاکید کرده که کارشناسان بر این باورند که افزایش چشمگیر تولید ایران مشروط به تخلیه مخازن ساحلی است که در حال حاضر لبالب از نفت هستند و تنها برای یک هفته تولید معمولی ظرفیت خالی دارند. از سوی دیگر، کمبود نفتکشهای غولپیکر به دلیل تغییر مسیر آنها به خلیج مکزیک برای صادرات نفت آمریکا، چالش لجستیکی دیگری است که حل آن هفتهها زمان میبرد. همچنین طبق مفاد توافق، ایران ۳۰ روز فرصت دارد تا مینهای رهاشده در تنگه هرمز را پاکسازی کند. اگرچه میادین نفتی ایران از بمبارانهای اخیر آسیب جدی ندیدهاند، اما تخریب خطوط لوله و مجتمعهای پتروشیمی باعث شده تولید ایران در ماه مه به ۲.۳ میلیون بشکه در روز سقوط کند که نسبت به دوران پیش از جنگ، کاهش نزدیک به یک میلیون بشکهای را نشان میدهد.
دوران طلایی تولید نفت در هفتاد میلادی و اوج فعالیت شرکتهای غربی در ایران
سیر تاریخی فراز و فرود تولید نفت ایران بررسی سیر تاریخی صنعت نفت ایران در این گزارش نشان میدهد که دوران طلایی تولید، به دهه ۱۹۷۰ و پیش از انقلاب اسلامی بازمیگردد؛ زمانی که شرکتهای غربی نظیر بیپی و توتال در ایران فعال بودند و تولید کشور برای چند سال به بیش از ۶ میلیون بشکه در روز رسید. با این حال، وضع تحریمها در دهه ۱۹۸۰ و فرار مغزهای ناشی از آن، آغازگر یک روند نزولی طولانیمدت شد که این صنعت هرگز نتوانست به طور کامل از آن احیا شود. با این وجود، ایران یک دهه پیش و در سال ۲۰۱۶ پس از رفع محدودیتهای توافق هستهای قبلی، توانست برای مدتی کوتاه تولید خود را به نزدیک ۴ میلیون بشکه در روز برساند و جایگاه پنجمین تولیدکننده بزرگ جهان را تصاحب کند.
امیدواری وزیر نفت به ورود صنعت نفت ایران به دوران پساتوافق و احیای روزهای پررونق صادرات، در حالی مطرح میشود که تفاهم اولیه تهران و واشنگتن همچنان در سایهای از شکنندگی و ابهام قرار دارد. تداوم درگیریهای اسرائیل در لبنان و سایه تهدیدهای متقابل مبنی بر انسداد تنگه هرمز، از جمله چالشهای بنیادینی هستند که ریسکهای ژئوپلیتیک این توافق را بالا نگه داشته و پایداری آن را در بلندمدت با تردیدهای جدی روبهرو میکنند.