روزنامه آمریکایی والاستریت ژورنال روز شنبه ۲۰ ژوئن(۳۰ خرداد) به نقل از منابع آگاه گزارش داد که آمریکا و قطر در حال بررسی راههایی برای در دسترس قرار دادن میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران برای مصارف بشردوستانه هستند؛ اقدامی که بهعنوان مشوق مالی در چارچوب توافق پایان جنگ در نظر گرفته شد.
بر این اساس، ایران در مرحله نخست به ۶ میلیارد دلار از منابع مالی خود که هماکنون در قطر نگهداری میشود، دسترسی خواهد یافت. البته این مبلغ صرفا جهت خرید اقلام غذایی، دارو و دیگر کالاهای بشردوستانه استفاده خواهد شد.
آگهی
آگهی
به گفته منابع آگاه، خریدها توسط بانک مرکزی ایران انجام خواهد شد. این وجود در واقع از محل درآمدهای نفتی خود ایران پرداخت میشود که پیشتر به دلیل تحریمها در خارج از کشور بلوکه شدهاند.
۱۰۰ میلیارد دلار دارایی مسدودشده در سراسر جهان
این طرح هنوز نهایی نشده، اما هدف آن فراهم کردن امکان استفاده ایران از بخشی از حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی مسدودشدهاش در سراسر جهان است.
برخی منابع گفتهاند این سازوکار میتواند الگویی برای استفاده از دیگر داراییهای مسدودشده ایران در جهان باشد و آغازگر آزادسازی نخستین بخش از ۲۴ میلیارد دلار منابعی باشد که تهران خواستار دسترسی سریع به آنهاست.
با این حال، این طرح هنوز نیازمند موافقت ایران است و قرار است یکی از موضوعات مطرح در مذاکرات هستهای دو ماه آینده میان تهران و واشنگتن باشد.
طرح مزبور که با قطر در حال بررسی است، به ایالات متحده امکان میدهد نظارت بیشتری بر خریدهای ایران داشته باشد و اهرم فشار بیشتری بر توان تهران برای استفاده از داراییهای مسدودشدهاش ایجاد کند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، روز چهارشنبه در نشست گروه هفت در فرانسه به خبرنگاران گفت: «ما پول آنها را گرفتهایم، این پول ما نیست، پول خودشان است و ما آن را مسدود کردهایم. در مقطعی فکر میکنم مجبور خواهیم شد آن را برگردانیم.»
این پول که عمدتا از فروش نفت به دست آمده، به دلیل تحریمها در کشورهایی مانند چین، هند، عراق و قطر مسدود شده است.
آزادسازی این منابع از کی پیش کشیده شد و چه تاثیری بر آینده اقتصاد ایران خواهد داشت؟
دولت جو بایدن در سال ۲۰۲۳ میلادی با صدور یک معافیت تحریمی، انتقال ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران از کره جنوبی به قطر را برای تامین کالاهای بشردوستانه مجاز کرد، اما این منابع پس از حمله ۷ اکتبر دوباره مسدود شدند.
گفتوگوها درباره آزادسازی منابع قطر در اواخر ماه مه آغاز شد، زمانی که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکرهکننده ارشد، هیئتی را به دوحه برای بررسی سازوکارها هدایت کرد. به گفته منابع آگاه، این مذاکرات به بازگرداندن شتاب در گفتوگوها برای دستیابی به یادداشت تفاهم کمک کرد.
ایران بهشدت به دسترسی به ارز خارجی برای خرید کالاها در شرایط بحران اقتصادی فزاینده، تورم شدید و سقوط ارزش پول ملی نیاز دارد.
در حالی که دسترسی به این پولهای مسدودشده کمککننده است، تحلیلگران میگویند احیای اقتصاد ایران مستلزم رفع قابل توجه تحریمهاست؛ اقدامی که آقای ترامپ و دیگر مقامهای ارشد میگویند تنها در صورت تحقق خواستههای آمریکا درباره برنامه هستهای ایران ممکن خواهد بود.
ایالات متحده آمادگی دارد در زمینه دسترسی ایران به داراییهای مسدودشده انعطاف بیشتری نشان دهد. یک مقام ارشد دولت آمریکا روز چهارشنبه گفت ایران در صورت اجرای یادداشت تفاهم به این داراییها دسترسی خواهد یافت و در صورت آنچه «رفتار خوب» مانند تحویل اورانیوم غنیشده نامید، منابع بیشتری دریافت خواهد کرد.
ترامپ: حتی ده سنت هم نمیدهیم
صنم وکیل، مدیر بخش مطالعات خاورمیانه در اندیشکده بریتانیای چتمهاوس گفت: « آزادسازی محدود داراییها هم بهعنوان یک خط نجات اقتصادی و حتی یک پیام سیاسی برای کاهش تنش عمل میکند. این یکی از معدود مشوقهای ملموسی است که ایران میتواند از واشنگتن برای تثبیت ارزش پول ملی و کاهش فشارهای اقتصادی داخلی به دست آورد.»
با این حال، همچنان عوامل زیادی میتواند روند امور را مختل کند. مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، روز پنجشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که رئیسجمهوری آمریکا «از سر استیصال» با توقف درگیریها موافقت کرده است.
این اظهارات ظاهرا دونالد ترامپ را به واکنش واداشت و او در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما از سر استیصال مذاکره نکردیم، این ایران بود که چنین کرد. آنها تمام شدهاند! ما روند ۶۰ روزه را ادامه میدهیم و آنها هیچ پولی دریافت نخواهند کرد، حتی ده سنت!»
بر اساس توافقی که روز چهارشنبه توسط ترامپ امضا شد، ایالات متحده متعهد شده است داراییهای مسدودشده ایران را «بهطور کامل برای استفاده در دسترس» قرار دهد و سازوکاری برای این کار مورد مذاکره قرار گیرد. یک مقام آمریکایی این هفته گفت این منابع زمانی آزاد خواهند شد که ایران بهطور سازنده در مذاکرات مشارکت کند.
توافق با قطر جدا از درآمدهای نفتی ایران است
همچنین توافق با قطر جدا از درآمدهای نفتی ایران است و واشنگتن همزمان با امضای توافق، اجازه دسترسی به آنها را صادر کرده و برای هر دو مورد، معافیتهای تحریمی و مجوزهای لازم را فراهم خواهد کرد.
منتقدان میگویند این تفاهمنامه آن هم پیش از گرفتن امتیازات هستهای، در واقع پاداشهای مالی بزرگی در اختیار ایران قرار میدهد. اما حامیان توافق، از جمله جیدی ونس، معتقدند بازگشایی تنگه هرمز به کاهش فشار بر اقتصاد جهانی و جلوگیری از گسترش درگیریها کمک میکند و در عین حال منافع اقتصادی ایران را به پیشرفت مذاکرات هستهای گره میزند.