کاخ سفید روز چهارشنبه در آستانه مراسم امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا در سوئیس متن کامل این سند را منتشر کرد. این در حاالیست که بنا به گفته مقامات دو کشور سند توافق پایان جنگ دیجیتالی توسط دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان امضا شده است.
این تحول میتواند به یکی از مهمترین رویدادهای روابط ایران و آمریکا در دهههای اخیر تبدیل شود. به گفته مسئول آمریکایی که اظهاراتش توسط اکسیوس نقل شده، نسخهای از توافق با ایران برای پایان جنگ، چهارشنبه شب در کاخ ورسای فرانسه، محل برپایی ضیافت شام امانوئل ماکرون پس از اتمام نشست گروه هفت، امضا شده است.
آگهی
آگهی
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز که پیشتر روز چهارشنبه گفته بود یادداشت تفاهم به جای مقامهای مذاکرهکننده ممکن است توسط روسای جمهوری دو کشور امضا شود ساعاتی بعد تایید کرد که این سند به صورت الکترونیکی توسط مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری ایران امضا شده و دیگر نیازی به برپایی مراسم امضا در سوئیس نیست.
با این حال، به گفته سخنگوی وزارت خارجه ایران، مذاکرات هیئتهای ایرانی و آمریکایی بر سر مسئله هستهای که قرار بود از روز جمعه در سوئیس آغاز شود به قوت خود باقی است.
این در حالی است که پیش از این مقامهای ایرانی گفته بودند قرار است محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و از چهرههای اصلی تیم مذاکرهکننده ایران، در مراسم امضای سند حضور داشته باشد و از طرف آمریکا نیز جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری، در این مراسم شرکت کند.
دونالد ترامپ نیز روز چهارشنبه در حاشیه نشست گروه هفت در فرانسه گفته بود انتظار دارد توافق با ایران «به زودی، شاید فردا یا پسفردا» امضا شود.
او همچنین در پاسخ به پرسش خبرنگاری که از او پرسیده بود حالا که برای اجلاس گروه ۷ به فرانسه آمده، چرا برای امضای توافق با ایران به سوئیس نمیرود، احتمال ماندن و امضای این سند را رد نکرده بود.
در مقابل محمد باقر قالیباف، رئيس مجلس ایران چهارشنبه شب در صحبتهایی تاکید کرد که تفاهم بین ایران و آمریکا بر اساس اقدام در برابر اقدام تنظیم شده و در صورتی که ایالات متحده به تعهداتش عمل نکند، جمهوری اسلامی هم نخواهد کرد.
قالیباف همچنین اضافه کرد که طبیعی است که ایران در قبال خدماتی که در تنگه هرمز ارائه میدهد مبالغی را دریافت کند. رئيس مجلس شورای اسلامی در ادامه همچنین گفت که هیچ مانعی برای حضور و سرمایهگذاری شرکتهای آمریکایی در داخل ایران وجود ندارد.
انتشار متن تفاهم پس از چند روز ابهام
انتشار متن تفاهم از سوی کاخ سفید پس از چند روز انتشار روایتهای مختلف درباره محتوای این سند صورت گرفت.
در روزهای گذشته شبکه سیانان و خبرگزاری بلومبرگ بخشهایی از آنچه متن تفاهمنامه نامیده میشد را منتشر کرده بودند، اما مقامهای کاخ سفید این گزارشها را رد کردند.
استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، گفته بود متن منتشرشده از سوی رسانهها با نسخه واقعی تفاهمنامه مطابقت ندارد و برخی از مهمترین بندهای آن را منعکس نمیکند.
در نهایت مقامهای آمریکایی روز چهارشنبه نسخهای از متن مورد توافق را در اختیار خبرنگاران قرار دادند تا به گفته آنها «ابهامها و برداشتهای نادرست» برطرف شود.
تفاهمنامه چه میگوید؟
بر اساس متنی که مقامهای آمریکایی در اختیار خبرنگاران قرار دادهاند، این تفاهمنامه مجموعهای از تعهدات سیاسی، امنیتی و اقتصادی را شامل میشود و هدف آن ایجاد یک چارچوب موقت برای پایان دادن به جنگ و فراهم کردن زمینه مذاکرات گستردهتر میان تهران و واشنگتن است.
در بخش نخست، دو طرف متعهد شدهاند که تمامی عملیات نظامی علیه یکدیگر را متوقف کنند و از هرگونه اقدامی که به ازسرگیری درگیریها منجر شود خودداری کنند. این بند نه تنها ایران و آمریکا، بلکه درگیریهای مرتبط در سایر جبهههای منطقه را نیز در بر میگیرد.
بر اساس متن منتشرشده، ایران موظف شده است محدودیتهای اعمالشده بر تردد کشتیها در تنگه هرمز را متوقف کند و با همکاری عمان شرایط عبور ایمن کشتیهای تجاری و نفتکشها را فراهم آورد. در مقابل، آمریکا نیز متعهد شده است محاصره دریایی اعمالشده علیه ایران را پایان دهد و از اقداماتی که مانع صادرات نفت و تجارت دریایی ایران میشود خودداری کند.
در بخش اقتصادی، آمریکا پذیرفته است روند آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور را آغاز کند. همچنین دو طرف توافق کردهاند درباره سازوکار جبران خسارتهای ناشی از جنگ و درگیریهای ماههای اخیر گفتوگو کنند. مقامهای ایرانی این دو موضوع، یعنی آزادسازی منابع مالی و پرداخت غرامت را از مهمترین بخشهای تفاهمنامه توصیف کردهاند.
یکی دیگر از محورهای اصلی سند، آغاز یک دوره ۶۰ روزه مذاکره میان ایران و آمریکا درباره پرونده هستهای و تحریمها است. در این دوره، قرار است دو طرف به طور اختصاصی درباره برنامه هستهای ایران، سطح غنیسازی، ذخایر اورانیوم غنیشده، سازوکارهای نظارتی و همچنین نحوه رفع یا تعلیق تحریمهای آمریکا گفتوگو کنند.
مقامهای آمریکایی گفتهاند در متن تفاهمنامه اصل عدم دستیابی ایران به سلاح هستهای مورد تاکید قرار گرفته است. در مقابل، مقامهای ایرانی نیز اعلام کردهاند که در متن تفاهم هیچ توافقی درباره انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به خارج از کشور یا جمعآوری آنها صورت نگرفته و این مسائل قرار است در مذاکرات ۶۰ روزه بررسی شود. آنچه در متن منتشر شده از سوی طرف آمریکایی آمده، ایران تعهد میدهد که به سمت ساخت سلاح هستهای حرکت نکند و تلاشی هم برای خرید آن انجام ندهد. تعهدی که پیشتر ایران در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام هم بر آن تاکید کرده بود.
در بخش منطقهای نیز بر پایان درگیریها در لبنان و احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی این کشور تاکید شده است. بر اساس متن منتشرشده، ادامه اشغال مناطق لبنان و یا ازسرگیری حملات نظامی میتواند به عنوان نقض تفاهمنامه تلقی شود.
با این حال، مقامهای آمریکایی تاکید کردهاند که این سند یک توافق نهایی نیست و بیشتر به عنوان یک چارچوب اولیه یا نقشه راه عمل میکند. به گفته آنها، موفقیت تفاهمنامه به نتیجه مذاکرات ۶۰ روز آینده بستگی دارد و در صورت شکست گفتوگوها، هیچ تضمینی برای تداوم تعهدات طرفین وجود نخواهد داشت.
به همین دلیل بسیاری از ناظران معتقدند اگرچه امضای این سند میتواند به پایان مرحله نظامی بحران منجر شود، اما مهمترین و دشوارترین بخش مذاکرات ایران و آمریکا تازه پس از امضای تفاهمنامه آغاز خواهد شد.
تنگه هرمز و بازگشت نفت ایران به بازار
یکی از مهمترین بخشهای تفاهمنامه به تنگه هرمز مربوط میشود.
این آبراه استراتژیک در ماههای اخیر به یکی از مهمترین نقاط تنش میان ایران و آمریکا تبدیل شده بود.
بر اساس متن منتشرشده، ایران متعهد شده است طی دوره ۶۰ روزه مذاکرات، عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز را تسهیل کند و با همکاری عمان و سایر طرفهای ذینفع برای تضمین امنیت کشتیرانی اقدام کند.
این بند از توافق از نگاه بازارهای جهانی انرژی اهمیت ویژهای دارد.
پس از انتشار خبر تفاهم میان ایران و آمریکا، قیمت نفت برنت برای نخستین بار از اوایل ماه مارس به زیر ۸۰ دلار در هر بشکه سقوط کرد؛ موضوعی که نشان میدهد معاملهگران احتمال بازگشایی کامل مسیر انتقال نفت از خلیج فارس را جدی گرفتهاند.
دونالد ترامپ نیز گفته است پس از امضای توافق، تنگه هرمز «به طور کامل» باز خواهد شد.
پرونده هستهای؛ مهمترین موضوع مذاکرات آینده
با وجود همه بحثها درباره آتشبس، تحریمها و تنگه هرمز، به نظر میرسد مهمترین بخش مذاکرات آینده به برنامه هستهای ایران مربوط باشد.
بر اساس متن منتشرشده، دو طرف توافق کردهاند طی ۶۰ روز آینده درباره سطح غنیسازی اورانیوم، ذخایر موجود ایران و سازوکارهای نظارتی گفتوگو کنند.
مقامهای آمریکایی گفتهاند هدف نهایی این مذاکرات جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است.
در مقابل، تهران تاکید کرده است که موضوع رفع تحریمها باید همزمان با گفتوگوهای هستهای پیش برود و هرگونه توافق نهایی باید حقوق ایران به عنوان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای را به رسمیت بشناسد.
به همین دلیل بسیاری از ناظران معتقدند دشوارترین مرحله مذاکرات تازه از روز جمعه آغاز خواهد شد.
آیا توافق نهایی تضمین شده است؟
با وجود فضای مثبت ایجادشده در روزهای اخیر،ناظران تاکید میکنند که این تفاهمنامه به معنای پایان اختلافات نیست و هر دو طرف همچنان این امکان را دارند که در صورت شکست مذاکرات از ادامه روند خارج شوند.
برخی منابع مطلع نیز به رسانههای آمریکایی گفتهاند که اگرچه اختلافات اصلی کاهش یافته، اما هنوز بر سر نحوه رفع تحریمها، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و جزئیات اجرای تعهدات اختلاف نظرهایی وجود دارد.
از سوی دیگر، مقامهای ایرانی نیز بارها تاکید کردهاند که یادداشت تفاهم صرفا آغاز یک روند جدید است و نه پایان آن.
نگاهها به سوئیس
در چنین شرایطی، توجه رسانههای جهان اکنون به سوئیس دوخته شده است؛ جایی که قرار بود روز جمعه مراسم امضای تفاهم برگزار شود.
اگر پیشنهاد مطرحشده در تهران نهایی شود و مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ شخصا این سند را حضوری نیز امضا کنند، این مراسم میتواند به یکی از مهمترین رویدادهای دیپلماتیک روابط ایران و آمریکا از زمان قطع روابط دو کشور پس از انقلاب ۱۳۵۷ تبدیل شود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
اما حتی اگر مراسم با حضور مقامهای دیگر برگزار شود، امضای این سند همچنان میتواند آغاز مرحله تازهای در روابط تهران و واشنگتن باشد؛ مرحلهای که موفقیت یا شکست آن تا حد زیادی به مذاکرات دشوار ۶۰ روز آینده بستگی خواهد داشت