شوکو کاواتا، شهردار ۳۵ ساله شهر یاواتا در استان کیوتو ژاپن اعلام کرد که همزمان با تولد فرزندش مرخصی زایمان خواهد گرفت؛ اقدامی که او را در مرکز یک بحث ملی قرار داده و شکاف عمیق در تاریخ نظام مردسالاری محیطهای کاری و سیاسی ژاپن را آشکار کرده است.
خانم کاواتا که به عنوان جوانترین مقام منتخب در سال ۲۰۲۳ برگزیده شد، قرار است در اواسط سپتامبر زایمان کند و مجموعا ۱۶ هفته مرخصی زایمان خواهد گرفت، هشت هفته پیش از زایمان و هشت هفته پس از آن؛ اقدامی که گفته میشود برای یک شهردار در حال خدمت در ژاپن بیسابقه است.
آگهی
آگهی
در حالی که مرخصی زایمان برای کارمندان دولتی در دسترس است، هیچ چارچوب قانونی مشخصی برای تضمین مرخصی برای مقامهای انتخابی وجود ندارد.
کاواتا گفته است امیدوار است این اقدام پیشگامانهاش «تغییر سیستم را تسریع کند». این در شرایطی است که ژاپن با کاهش شدید نرخ تولد و شکافهای پایدار جنسیتی در رهبری سیاسی مواجه است. این کشور سال گذشته نخستین نخستوزیر زن خود را انتخاب کرد و بر اساس دادههای اتحادیه بینالمجالس جهانی، زنان در این کشور کمتر از ۱۵ درصد اعضای مجلس نمایندگان را تشکیل میدهند.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
خانم کاواتا به شبکه سیانان آمریکا گفت: «امیدوارم که با این کار، نهتنها کارگران بلکه صاحبان کسبوکار و مدیران و همه کسانی که در انواع مشاغل هستند، بتوانند این رویدادهای زندگی، یعنی فرزندآوری و بچهداری را بپذیرند و همزمان تعادل مناسبی با کارشان برقرار کنند.»
کاواتا قصد دارد در دوران غیبتش یک جانشین منصوب کند تا اداره شهر ۷۰ هزار نفری یاواتا را بر عهده بگیرد؛ شهری که در حدود ۴۶۰ کیلومتری جنوبغرب توکیو قرار دارد. او همچنین گفته که در دوران نگهداری از نوزادش در خانه، همچنان ایمیلهایش را بهطور منظم بررسی خواهد کرد.
پس از اعلام این تصمیم، انتقادهایی در شبکههای اجتماعی ژاپن مطرح شد؛ برخی معتقد بودند غیبت یک مقام عمومی از محل کار، اتلاف پول مالیاتدهندگان است. اما کاواتا گفته است کسانی که حضوری با آنها صحبت کرده، «بهشدت همراه و فهمیده» بودهاند.
او گفته است: «آنها به من میگویند حتما مرخصی بگیرم. کارکنان اداره و همچنین شهروندان بدون هیچ تردیدی گفتهاند که باید استراحت کنم.»
تغییر آهسته
به گفته ساواکو شیرهاسه، استاد جامعهشناسی دانشگاه توکیو، بسیاری از نگرشهای ژاپن نسبت به حکومت بر پایه «فرضهای بسیار سنتی و قدیمی» است که با نیازهای زنان در دنیای کار امروز هماهنگ نیست.
او به سیانان گفته است: «خود چارچوب قانونی اصلا این فرض را در نظر نگرفته که شهرداران یا رؤسای ادارات عمومی مرخصی زایمان بگیرند. اما در عین حال، هیچکس هم نمیتواند آن را ممنوع کند… بنابراین این وضعیت در یک منطقه خاکستری قرار دارد.»
شیرهاسه گفته امیدوار است رهبران آینده ژاپن از کاواتا الهام بگیرند تا فرهنگ بهتری از تعادل کار و زندگی، هم در بخش خصوصی و هم دولتی شکل بگیرد.
استفانی شوارته، پژوهشگر مرکز ژاپن در دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ میگوید هرچند در ژاپن تغییرات در زمینه برابری جنسیتی بهکندی پیش رفته، اما زنان ژاپنی بیشتری در سیاست در حال شکستن هنجارهای سنتی هستند.
او گفته است که در پنج سال گذشته تا اوایل ۲۰۲۶، تعداد شهرداران زن از حدود ۵۰ نفر به نزدیک ۸۰ نفر از میان بیش از ۱۷۰۰ شهرداری رسیده است.
او افزوده است: «همچنین میبینیم که شهرداران زن بیشتری برای دوره دوم، سوم و چهارم هم در سمت خود باقی میمانند» و این موضوع آنها را الگویی برای نسل بعد میکند.
این بحث همچنین در بستر بحران کاهش نرخ تولد در ژاپن مطرح شده است. این کشور در سال ۲۰۲۵ تنها ۶۷۱٬۲۳۶ تولد ثبت کرده که کمترین رقم تاریخ و دهمین سال پیاپی کاهش است.
تلاشها برای افزایش فرزندآوری در سالهای اخیر شدت گرفته و سیاستهایی مانند کمکهزینه زایمان و مسکن و همچنین تشویق پدران به گرفتن مرخصی پدری را شامل میشود.
اما بسیاری از کارشناسان علت اصلی کاهش نرخ زاد و ولد را فرهنگ کار افراطی ژاپن و افزایش هزینههای زندگی میدانند. بسیاری از جوانان در سن فرزندآوری ترجیح میدهند روی شغل تمرکز کنند، چون ساعات کاری طولانی، فشار شدید مدیران و در مواردی پدیده مرگ بر اثر کار زیاد، یا به ژاپنی «کاروشی»، را تجربه میکنند.
خانم کاواتا به سیانان گفته است که تغییرات همچنان کند پیش میرود، چون نظامهای کاری و حکومتی ژاپن هنوز برای نیازهای زنان باردار مناسب نیست.
او میگوید نرخ مشارکت زنان در بازار کار حدود ۵۶ درصد و مردان حدود ۷۲ درصد است و میافزاید: «زنان اگر بخواهند بچهدار شوند باید از خیر شغلشان بگذرند، و اگر بخواهند شغل داشته باشند باید از خیر بچهدار شدن بگذرند.»
شهردار یاواتا همچنین گفته است: «ما در حال تلاش هستیم این وضعیت را قدمبهقدم بهتر کنیم و فکر میکنم به سمت طراحی نظامهایی حرکت میکنیم که هدفشان رسیدن به برابری جنسیتی واقعی است.»