حیوانات از روشهای مختلفی برای جهتیابی استفاده میکنند، از جمله دنبال کردن ستارگان و به خاطر سپردن نشانههای مهم در مسیر.
پرندگان، ماهیها و لاکپشتها نیز با استفاده از میدان مغناطیسی زمین مانند یک قطبنما جهت خود را پیدا میکنند، اما هنوز دقیقا مشخص نیست که این کار را چگونه انجام میدهند.
آگهی
آگهی
کبوترها گروهی شناختهشده از پرندگان «پررفتوآمد» هستند که میتوانند در یک روز چند صد کیلومتر را طی کنند. انسانها از هزاران سال پیش از این جانوران برای ارسال خبر، یادداشت و پیامهای نظامی استفاده کردهاند.
دانشمندان مدتهاست تلاش میکنند بفهمند کبوترها چگونه بدون گم شدن مسیرشان را پیدا میکنند. برخی فکر میکنند این پرندگان با استفاده از مولکولهای حساس به نور در چشمهایشان نشانههای مغناطیسی را تشخیص میدهند، در حالی که برخی دیگر معتقدند این فرآیند در منقار یا گوش داخلی رخ میدهد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
مارتین ویکلِسکی رفتارشناس حیوانات در مؤسسه ماکس پلانک آلمان به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «حس مغناطیسی حدود ۱۰۰ سال است که به صورت معما باقی مانده است.»
در یک مطالعه جدید، ویکلِسکی و سایر پژوهشگران تصمیم گرفتند پرده از رازهای جهتیابی کبوترها بردارند. آنها به دنبال نشانههای مغناطیسی در اندامهای پرندگان گشتند و در مکانی غیرمنتظره به سیگنالی قوی رسیدند: کبد.
سلولهای ایمنی تخصصی در جگر کبوتر، گلبولهای قرمز را تجزیه کرده و آهن را ذخیره میکنند. کریستیان کورتز از دانشگاه بن آلمان میگوید وقتی دانشمندان بهطور موقت این سلولهای ایمنی را از کبوترها حذف کردند و اجازه پرواز به آنها دادند، این پرندگان «اصلا نمیتوانستند مسیر خود را پیدا کنند». این موضوع نشان داد که سلولهای آهندار در کبد ممکن است در حس جهتیابی نقش داشته باشند.
قطبنماهای مغناطیسی این پرندگان تنها در روزهای ابری دچار اختلال میشد، زیرا آنها از خورشید هم به عنوان راهنمای جهتیابی استفاده میکنند.
دانشمندان پیشتر حدس زده بودند که ممکن است سلولهای ایمنی در فرآیند حسی مغناطیسی نقش داشته باشند، اما مطالعه جدید که روز پنجشنبه در مجله «ساینس» منتشر شد، نخستین نظریه جامع در این زمینه را ارائه میدهد.
آلبرت کائو، بومشناس رفتاری از دانشگاه ماساچوست بوستون که در این پژوهش نقشی نداشته، گفت: «هرگز چنین چیزی را حدس نمیزدم، اما وقتی برایم توضیح داده شد، منطقی به نظر میرسد.»
این سلولهای ایمنی در نزدیکی رشتههای عصبی در جگر قرار دارند. به گفته کلِویا لیسوفسکی از دانشگاه بن، این ممکن است راهی باشد که از طریق آن «حس مغناطیسی» به مغز منتقل میشود و به کبوترها کمک میکند جهتیابی کنند.
پژوهشگران معتقدند پرندگان دیگر و حتی حیواناتی مانند موشها نیز ممکن است از نوعی جیپیاس مغناطیسی مشابه استفاده کنند. با این حال، کارشناسان بیرونی میگویند برای تأیید این که کبوترها واقعا به این شکل جهتیابی میکنند و برای درک دقیقتر اینکه این سیگنالها چگونه به مغز میرسند، به تحقیقات بیشتری نیاز است. هرچند قویترین سیگنال مغناطیسی در کبد کبوترها دیده شد، اما چنین سلولهایی در بخشهای دیگری مانند منقار و طحال نیز مشاهده شدهاند.
به گفته سیمون اسپایرو، آسیبشناس دامپزشکی و هال دریکاسمیت، زیستشناس که در یک مقاله تفسیری همراه این پژوهش نوشتهاند، ممکن است این معمای مغناطیسی تنها یک پاسخ واحد نداشته باشد. پرندگان شاید بسته به هدف، از روشهای متفاوتی برای حس کردن میدانهای مغناطیسی استفاده کنند؛ چه برای سفرهای طولانی و چه برای رسیدن به یک مقصد مشخص.
آنها نوشتند: «در واقع، شاید عاقلانه باشد که بیش از یک راه برای رسیدن به خانه در تاریکی وجود داشته باشد.»