آیا شروع دیرهنگام بوسنی و هرزگوین در گذار انرژی، روند الحاق آن به اتحادیه اروپا را به تأخیر خواهد انداخت؟ این کشور بالکان در تلاش است تا از تولید برق با زغالسنگ فاصله بگیرد. کمبود کارخانههای گوگردزدایی در این کشور وجود دارد. آلودگی هوا بسیار شدید است. عواقب آن جدی است: سرطان ناشی از زغالسنگ؟
در کاکانی، شهری صنعتی در قلب بوسنی و هرزگوین، همهچیز حول محور زغالسنگ قهوهای میچرخد. هزاران شغل به آن وابسته است. ۴۴۰ میلیون تن زغالسنگ در اینجا نهفته است، که یکی از بزرگترین ذخایر در اروپا به حساب میآید.
آگهی
آگهی
سوختهای فسیلی عامل اصلی گرمایش جهانی و بحران اقلیم هستند. عمر، مهندس معدن، هم این را میداند: «ما بهعنوان یک جامعه باید به دنبال راههای بهتری برای تأمین انرژی باشیم. اما در حال حاضر به زغالسنگ وابسته هستیم.»
هفت معدن زغالسنگ دولتی در فدراسیون بوسنی و هرزگوین وجود دارد. این فدراسیون یکی از دو نهاد این این کشور است (نهاد دیگر، جمهوری صربسکا با دو معدن زغالسنگ بزرگ است). بدهی آنها سر به فلک کشیده است.
با کوهی از بدهی که مجموعاً به صد میلیون یورو میرسد. فاجعه مالی به اضافه مشکلات زیستمحیطی: چرا به جای حذف تدریجی زغالسنگ، به استخراج ادامه میدهند؟ ایسو دلیباشیچ مدیر معدن زغالسنگ کاکانی است: «بوسنی و هرزگوین به انرژی نیاز دارد. آینده معدن زغالسنگ نباید مورد تردید قرار گیرد.»
دودکش نیروگاه زغالسنگ کاکانی به بلندی برج ایفل است و مقادیر عظیمی از آلایندهها و دیاکسید کربن منتشر میکند. بوسنی و هرزگوین چگونه قصد دارد تا سال ۲۰۵۰ از نظر اقلیمی کربنخنثی شود؟
بوسنی و هرزگوین در نشست بالکان غربی در صوفیه نیز به این هدف متعهد شد. این کشور عضو جامعه انرژی است، سازمانی بینالمللی که در آن اتحادیه اروپا و کشورهای نامزد، قوانین بازار انرژی را تدوین میکنند.
اما بوسنی و هرزگوین از این قوانین تبعیت نمیکند. برخی از واحدهای این نیروگاه به دهه ۱۹۷۰ میلادی بازمیگردند. عمر مفید باقیمانده آنها مدتهاست که به پایان رسیده است. فقدان فیلترهای مدرن در این نیروگاه محسوس است. با این حال، بسیاری از این رآکتورهای بسیار قدیمی هنوز در حال فعالیت هستند.
گزارش شبکه بانکواچ، شبکهای از سازمانهای غیردولتی منطقهای، حاکی از آن است که نیروگاههای زغالسنگ بوسنی و هرزگوین سالانه بیش از ۲۰۰ هزار تن دیاکسید گوگرد منتشر میکنند که یازده برابر بیشتر از حد مجاز است. گزارش کشور اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ نیز به شدت از سیاست انرژی بوسنی و هرزگوین انتقاد کرده است. و جامعه انرژی اروپا روند دادرسی را آغاز کرده است.
میخواهم از آدم لویینوویچ، مدیر نیروگاه، بپرسم چرا واحدهای قدیمی مدتها پیش تعطیل نشدند. آنها قبلاً در سال ۲۰۱۰ تغییر به گاز طبیعی را بررسی کرده بودند، «اما مقرون به صرفه نبود، زغالسنگ ارزانتر بود.»
اما مردم بهای سنگینی میپردازند: با سلامتی خود. ادینا دوگدیبگوویچ در حومه کاکانی زندگی میکند. او میگوید: «نیروگاه سالانه دو میلیون تن زغالسنگ میسوزاند.» هشدارهای آلودگی هوا هم در تابستان و هم در زمستان صادر میشود: «در ژانویه شاخص کیفیت هوا ۹-۹-۵ داشتیم، بسیار خطرناک است!» «۲۰۰۰ میکروگرم دیاکسید گوگرد در هر متر مکعب!» «بسیار بالاتر از حد مجاز!»
یک کارخانه سیمان و کورههای مسکونی نیز آلاینده منتشر میکنند. به نظر میرسد موارد ابتلا به سرطان افزایش یافته است. ادینا گزارش میدهد: «از هر دو خانواده، در یکی از آنها شخصی به سرطان مبتلا شده است.»
آژانس محیط زیست اروپا و بانک جهانی هشدار میدهند: سطوح بالای آلودگی هوا در بوسنی و هرزگوین عامل بیش از ۳۰۰۰ مرگ زودرس در هر سال است. وقتی بر اساس اندازه جمعیت تعدیل شود، در سطح اروپا یک رکورد است.
تا پایان سال، کیفیت هوای کاکانی چنان بد بود که شهردار خواستار برگزاری جلسه اضطراری شد. چندین واحد نیروگاه به طور موقت تعطیل شدند. یک کارخانه گوگردزدایی در حال ساخت است. قرار است این کارخانه در پایان سال ۲۰۲۷ به بهرهبرداری برسد.
مدیر نیروگاه، لویینوویچ، توضیح میدهد: «این کار به ما امکان میدهد ۱.۵ میلیون متر مکعب گاز را تصفیه کنیم. ما در حال حاضر غلظت دیاکسید گوگرد ۸۰۰۰ میلیگرم در هر متر مکعب داریم. پس از گوگردزدایی، فقط ۱۵۰ میلیگرم خواهد بود. ما میتوانیم تا سال ۲۰۲۸ محدودیتهای انتشار آلاینده اتحادیه اروپا را برآورده کنیم.»
چه زمانی آلایندهترین واحدهای نیروگاه تعطیل خواهند شد؟ لویینوویچ میگوید: «واحد ۵ در سال ۲۰۲۷ بازنشسته میشود، واحد ۶ در سال ۲۰۳۵. واحد ۷ تا سال ۲۰۴۵ یا ۲۰۵۰ کار خواهد کرد.»
پس برق و گرما از کجا تأمین میشود؟ لویینوویچ به فضایی بین واحدهای نیروگاه اشاره میکند: «ما در حال ساخت یک نیروگاه گازسوز در آنجا هستیم.» روزی ممکن است این نیروگاه با هیدروژن نیز کار کند. لویینوویچ میگوید: «کربنزدایی و حذف تدریجی زغالسنگ باید تا سال ۲۰۵۰ تکمیل شود. ما نیاز به تغییر پارادایم داریم؛ این کلید موفقیت است.»
فرانتس کونیگ، سخنگوی هیئت نمایندگی اتحادیه اروپا در سارایوو: «اتحادیه اروپا از مقامات ذیصلاح در بوسنی و هرزگوین میخواهد در این زمینه پیشرفت حاصل کنند. پیشرفت ناکافی در سیاستهای اقلیمی به این معناست که کشور برای تعهدات عضویت در اتحادیه اروپا آماده نیست و علاوه بر این، خطرات جریمههای تجاری و هزینههای بالاتر برای کسبوکارها را به همراه دارد.»