این که اسبها چگونه ترکیب غیرعادی صداهای زیر و بم را تولید میکنند، مدتها معمای دانشمندان بوده است.
اسبها برای پیدا کردن دوستان جدید، سلام و احوالپرسی با دوستان قدیمی و جشن گرفتن لحظه های خوش مثل زمان غذا خوردن شیهه میکشند؛ صدایی که در انگلیسی به آن whinny یا neigh میگویند. اما اینکه دقیقا این صدای متمایز چگونه تولید میشود، سالهاست برای دانشمندان معما بوده است.
آگهی
آگهی
در باشگاه ورزشی سوارکاری ووردینگبورگ در جنوب جزیره زیلاند دانمارک، اسبها خرناس میکشند، آه میکشند و شیهه میکشند.
زیگریت بیورگ، مربی سوارکاری، میگوید: «هر وقت احساس تنهایی کنند این کار را میکنند. صبحها هم وقتی برای غذا صدا میزنند، خیلی وقتها همین صدا را درمیآورند.»
او اضافه میکند: «وقتی آنها را بیرون میبریم، وقتی راهی مرتع میشوند، آنهایی که جا میمانند بقیه را صدا میکنند و وقتی برمیگردانیمشان به اصطبل، باز هم همدیگر را صدا میکنند.
«بعضیها صداهای آرام و آرامش بخش درمیآورند، مثل هو هو هو، صداهای ملایم، و بعضیها فریادکش هستند. فقط داد میزنند: من تنها مانده ام، من تنها مانده ام؛ و یکهو میکشند: وا!»
اسبها چطور صدای شیهه را تولید میکنند؟
شیهه ترکیب غیرمعمولی از صداهای زیر و بم است؛ چیزی بین خرناس و جیغ، اما هر دو همزمان شنیده میشود.
بخش بم چندان مرموز نیست. این صدا از گذر هوا بر نوارهای بافتی در حنجره ایجاد میشود که هنگام لرزش تولید صدا میکنند؛ سازوکاری شبیه شیوه حرف زدن و آواز خواندن انسان. اما بخش زیر ماجرا پیچیده تر است.
به طور کلی و با استثناهای اندک، حیوانات بزرگ تر سامانه صوتی بزرگ تری دارند و معمولا صداهای بم تری تولید میکنند. پس اسبها چگونه این کار را انجام میدهند؟
بر اساس یک پژوهش جدید (منبع به زبان انگلیسی)، آنها در واقع سوت میزنند. پژوهشگران یک دوربین کوچک را از راه بینی اسبها عبور دادند تا هنگام شیهه کشیدن و همچنین هنگام تولید صدای رایج دیگری به نام «نیکر» - صدایی نرم تر و ظریف تر - داخل حنجره را فیلمبرداری کنند.
آنها همچنین اسکنهای دقیقی انجام دادند و در حنجره های جداشده اسبهای مرده هوا دمیدند.
آنها دریافتند بخشهای زیر و مرموز شیهه نوعی سوت است که از خود حنجره اسب آغاز میشود.
هوا بافتهای حنجره را به لرزه درمیآورد و همزمان ناحیه بلافاصله بالای آن منقبض میشود و تنها منفذ کوچکی برای خروج سوت باقی میگذارد. این فرآیند با سوت زدن انسان که با دهان انجام میدهیم متفاوت است.
الودی ماندل-بریفیه، دانشیار دانشگاه کپنهاگ که به همراه گروهی از دانشمندان در فرانسه، اتریش و سوئیس این مطالعه را انجام داده و نتایج آن فوریه در مجله کرنت بایولوژی منتشر شده، توضیح میدهد: «هر وقت آنها میتوانستند صدای زیر را تولید کنند، این صدا بعد به فرکانسهای بالاتر هم جابه جا میشد و این به روشنی نشان میدهد که این صدای زیر در واقع یک سوت است.»
او میافزاید: «همه چیز بسته میشود و فقط یک سوراخ خیلی کوچک باقی میماند و همین باعث ایجاد سوت میشود، مثل وقتی که با لبهایمان سوت میزنیم.»
اسبها از معدود گونه های جانوری هستند که سوت میزنند
به گفته ماندل-بریفیه، چند جونده کوچک مثل موش و موش آزمایشگاهی هم به این شیوه سوت میزنند، اما اسبها نخستین پستانداران بزرگ جثه شناخته شده ای هستند که چنین قابلیتی دارند.
این کارشناس اضافه میکند: «بعضی انسانها هم میتوانند چینهای صوتی دهلیزی را که زیر تارهای صوتی قرار دارد فعال کنند؛ این همان کاری است که در خواندن گلوگاهی انجام میدهیم. ما حتی میتوانیم همزمان هم حرف بزنیم و هم مثل سوت زدن دو فرکانس تولید کنیم. اما در گونه های دیگر این وضعیت بسیار نادر است و تنها دو گونه ای که میدانیم دو فرکانسی بودن صدا در آنها همیشه وجود دارد، شیهه اسبها و صداهای بوق مانند گوزنهای واپیتی یا الک است.»
تا امروز اسبها تنها حیواناتی هستند که میدانیم میتوانند هنگام «آواز خواندن»، از درون حنجره سوت بزنند. اسبهای وحشی پرژوالسکی و همچنین گوزنها هم احتمالا کاری مشابه انجام میدهند، هرچند هنوز درباره آنها مطالعه دقیقی صورت نگرفته است.
اما خویشاوندان دورتر اسب مثل الاغها و گورخرها نمیتوانند چنین صداهای زیر و تیزی تولید کنند.
ماندل-بریفیه معتقد است شیهه های دو صدایی میتواند به اسبها کمک کند همزمان چند پیام مختلف را منتقل کنند. به گفته او، شیهه هایی با ارتفاع صوتی متفاوت احتمالا به آنها امکان میدهد هنگام تعامل اجتماعی طیف پیچیده تری از احساسات را بیان کنند.
او اضافه میکند: «با این دو فرکانس، اسبها واقعا میتوانند تقریبا تمام دامنه احساسات ممکن را بیان کنند، چون احساسات را در دو بُعد مختلف منتقل میکنند.»