یک گزارش جدید نشان میدهد مهمترین دلیلی که زنان شغلهای خود در حوزه فناوری را ترک میکنند، فرهنگ حاکم بر محیط کار است.
طبق گزارش تازهای که هشدار میدهد در صورت نبود اقدام، به ویژه در عصر هوش مصنوعی (AI)، شکاف جنسیتی میتواند باز هم عمیقتر شود، زنان کمتر از یکپنجم نیروی کار حوزه فناوری در اروپا را تشکیل میدهند.
آگهی
آگهی
بر اساس گزارش تازه شرکت مشاورهای مککینزی اند کمپانی، در سال ۲۰۲۵ زنان ۱۹ درصد کارکنان در نقشهای اصلی حوزه فناوری در سراسر اروپا را تشکیل دادهاند؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۳ درصد کاهش نشان میدهد.
این کاهش به گفته گزارش نشان میدهد تلاشها برای جبران کمبود مزمن حضور زنان به پیشرفت معناداری منجر نشده است.
گزارش میگوید: «با دگرگون شدن نقشها و شیوه خلق ارزش در فناوری توسط هوش مصنوعی، شکافهای جنسیتی موجود اگر اقدام آگاهانهای صورت نگیرد میتواند عمیقتر شود.»
این هشدار در حالی مطرح میشود که سازمانها در ایالات متحده و اروپا شروع کردهاند ابتکارهای تنوع، برابری و شمول (DEI) را که در بخش عمده دهه ۲۰۱۰ زنان را به ورود به حوزههایی که به طور سنتی تحت سلطه مردان بودهاند، مانند علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM)، تشویق میکرد، کاهش دهند.
شکاف جنسیتی از کجا آغاز میشود؟
در این پژوهش ۴ میلیون پروفایل لینکدین مربوط به نقشهای فناورانه در سراسر اتحادیه اروپا بررسی و با دادههای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و همچنین دادههای نیروی کار پلتفرم استخدام مبتنی بر هوش مصنوعی «فایندم» تلفیق شد.
به گفته گزارش، زنان تقریبا بلافاصله پس از پایان مدرسه از رشتههای مرتبط با فناوری فاصله میگیرند. دختران در مقاطع ابتدایی و متوسطه در دروس حوزه STEM کمی بهتر از پسران عمل میکنند، اما تنها ۳۲ درصد از کل دانشجویان دختر تصمیم میگیرند در رشتههای کارشناسی مرتبط با فناوری ثبتنام کنند.
در میان کسانی که تحصیلات عالیتر را ادامه میدهند، احتمال این که زنان در یک رشته STEM مدرک دکترا بگیرند اندکی بیشتر از مردان است. با این حال تنها ۱۹ درصد کل شاغلان حوزه فناوری را زنان تشکیل میدهند.
یکی دیگر از موانع اصلی پیش روی زنان، پیشرفت شغلی است. مشارکت زنان در نیروی کار فناوری پیش از رسیدن به سطوح مدیریتی تا ۱۸ واحد درصد کاهش مییابد، به گونهای که زنان تنها ۱۳ درصد سمتهای مدیریتی در شرکتهای فناوری را در اختیار دارند.
گزارش ادامه میدهد این ریزشهای اولیه «شکاف جنسیتی را در سطح رهبری تشدید میکند»، چرا که تنها ۸ درصد سمتهای اجرایی یا ارشد شرکتی در اختیار زنان است.
این شکاف در برخی حوزههای فناوری از بقیه هم عمیقتر است. در شرکتهای نرمافزاری، فاصله میان سهم زنان در مشاغل ورودی و سهم آنها در سطوح رهبری شرکتی به ۱۵ واحد درصد میرسد.
تمرکز در شمار محدودی از نقشها
زنان همچنین در طیف محدودی از مشاغل فناورانه متمرکز شدهاند که اکنون بیش از بقیه هدف تعدیل نیرو قرار میگیرند.
زنان ۳۹ درصد کارکنان حوزه مدیریت محصول و ۵۴ درصد کارکنان حوزه طراحی را تشکیل میدهند. با این حال، گزارش یادآور میشود این موقعیتها به ندرت به سطوح رهبری اجرایی منتهی میشوند و تنها بخش کوچکی از کل نیروی فناوری اروپا را در بر میگیرند.
به گفته این گزارش، حتی در حوزههایی که زنان در آنها متمرکزند نیز نفوذ آنها بر جهتگیری، حکمرانی و طراحی کلی بخش فناوری محدود است.
این گزارش هشدار داد که در حوزه هوش مصنوعی نیز زنان کمتر از سهم خود حضور دارند. مردان سهم بیشتری از مشاغل سطح ورودی در هوش مصنوعی، داده و تحلیل را به خود اختصاص میدهند.
گزارش با ابراز نگرانی از این روند در اوج رونق هوش مصنوعی میگوید این روند خطر «تنگتر شدن دایره دیدگاهها درست در همان سطوحی که باید به سوگیری، پاسخگویی و پیامدهای اجتماعی پرداخته شود» را در پی دارد.
گزارش نشان میدهد زنان حتی در کشورهایی که به طور متوسط در برابری جنسیتی وضعیت بهتری دارند، مانند فنلاند و سوئد، نیز با شکاف جنسیتی در فناوری دست و پنجه نرم میکنند. سهم زنان از نیروی کار فناوری در این کشورها به ترتیب ۳۶ و ۲۳ درصد است.
چرا زنان از حوزه فناوری خارج میشوند
به گفته این گزارش، فرهنگ محیط کار مهمترین دلیل ترک شغلهای فناورانه از سوی زنان است.
بر اساس نظرسنجی مککینزی، کمی کمتر از نیمی از زنان در یک سال گذشته تجربه تبعیض یا سوگیری جنسیتی داشتهاند و ۸۲ درصد گفتهاند برای اثبات تواناییهای خود ناچار بودهاند بیش از همتایان مردشان تلاش کنند.
گزارش میافزاید علت این وضعیت آن است که زنان در نقشهای خود اغلب احساس انزوا میکنند، زیرا معمولا «تنها زن» حاضر در اتاق هستند.
همچنین احتمال آن که زنان در محل کار وظایف اضافی و بدون دستمزد، مانند حل تعارضهای درون تیم یا هماهنگی رویدادها، را بر عهده بگیرند بیش از مردان است، زیرا آنها را «چسب اجتماعی» تیمهایشان میدانند.
به گفته گزارش، هر زن به طور متوسط سالانه ۲۰۰ ساعت از این نوع «کار خانگی اداری» انجام میدهد.
گزارش همچنین میگوید سیاستهایی که برای حمایت از والدین طراحی شدهاند، مانند امکان کار انعطافپذیر یا دورکاری، میتواند برای برخی زنان به کند شدن مسیر پیشرفت شغلی منجر شود.
شرکتها چگونه میتوانند این شکاف را کاهش دهند
این گزارش میگوید موثرترین راه برای کاهش شکاف جنسیتی، بهبود فرهنگ محیط کار است، زیرا این عامل قویترین شاخص برای پیشبینی ماندن یا نماندن زنان در نقشهای فناورانه به شمار میرود.
گزارش تاکید میکند شرکتها باید اهداف روشنی برای میزان حضور زنان تعیین و هر سه ماه یکبار آنها را بازبینی کنند.
در این گزارش همچنین پیشنهاد شده است تصمیمهای مربوط به ارتقای شغلی بر اساس خروجی و عملکرد فردی گرفته شود؛ اقدامی که به گفته گزارش «به هموارتر شدن میدان رقابت» برای زنان کمک میکند.
گزارش توصیه میکند راهنمایی و منتورینگ نیز باید جایگاه پررنگتری در شرکتها پیدا کند. وصل کردن زنان در میانه مسیر شغلی به مدیران ارشد میتواند الگو و مسیرهای روشنتری به سوی رهبری در اختیار آنها بگذارد. این گزارش میافزاید اروپا همچنین باید روی بازآموزی مبتنی بر هوش مصنوعی به عنوان «مسیر ورودی جدیدی» برای جذب زنان به حوزه فناوری سرمایهگذاری کند.
به گفته گزارش، زنان با استفاده از «بازآموزی هدفمند و مسیرهای ارتقای حسابشده» میتوانند بسیاری از نقشهای میانی و ارشد را که در نتیجه بازآرایی نیروی کار به واسطه هوش مصنوعی ایجاد خواهد شد به دست آورند.
سازمانها میتوانند این هدف را یا با کمک به زنانی که اکنون در میانه مسیر شغلی خود در حوزه فناوری هستند برای انتقال به نقشهای میانی یا ارشد مرتبط با هوش مصنوعی، و یا با ایجاد مسیرهای بیشتر از حوزههای محصول و طراحی به سمت نقشهای اجرایی محقق کنند.
گزارش میافزاید: «شتاب بخشیدن به حضور زنان در این نقشهای حیاتی آینده دستور کار جانبی نیست؛ یکی از عینیترین اهرمهای اروپا برای ایجاد ظرفیت رهبری مورد نیاز هوش مصنوعی و تقویت نوآوری، حکمرانی و رقابتپذیری در سراسر منطقه به شمار میرود.»