دونالد ترامپ شامگاه سهشنبه در جریان سخنرانی در کنگره آمریکا گفت که ایران در حال ساخت موشکهایی است که بتوانند به آمریکا برسند. این در حالی است که بنابر ارزیابی اطلاعاتی که در سال ۲۰۲۵ انجام شده، اگرچه به نظر میرسد ایران به دنبال این کار است، اما احتمالا تا ۱۰ سال آینده به آن دست مییابد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا شامگاه سهشنبه در جریان سخنرانی سالانه در کنگره آمریکا درباره برنامه موشکهای بالستیک ایران، گفت: «آنها در حال حاضر موشکهایی توسعه دادهاند که میتواند تهدیدی برای اروپا و پایگاههای ما در منطقه باشد و در حال کار روی موشکهایی هستند که بتواند به ایالات متحده برسد.»
آگهی
آگهی
این نخستین بار است که آقای ترامپ از تلاش ایران برای دستیابی به موشکهای بالستیک قارهپیما (ICBM) سخن میگوید. با این حال چنین ادعایی بارها درباره برنامه موشک بالستیک ایران مطرح شده است. در واقع ادعای تلاش ایران برای دستیابی به موشک بالستیک قارهپیما از زمانی مطرح شد که ایران برای پرتاب ماهواره به فضا به وسیله موشکهای ساخت خودش تلاش کرد.
از آن زمان تاکنون، نهادهای اطلاعاتی آمریکا و دولتهای اروپایی بارها هشدار دادهاند که ایران ممکن است در پوشش برنامه فضایی خود در نهایت به تولید موشک بالستیک قارهپیما برسد. با این حال آنها تاکنون هیچگاه نگفتهاند که چنین تهدیدی قریبالوقوع است.
در گزارش آژانس دفاعی آمریکا که سال ۲۰۲۵ منتشر شد، آمده است که ایران «دارای پرتابگرهای فضایی است که اگر بخواهد میتواند با استفاده از آنها تا سال ۲۰۳۵ به تولید موشک بالستیک قارهپیما با قابلیت نظامی برسد.»
یک مقام آمریکایی روز چهارشنبه به «انبیسی نیوز» گفت که ایران سالهاست که در مسیر ساخت موشک بالستیک قارهپیما گام بر میدارد و پیشرفتهایی هم داشته است. اما هیچ نشانهای از پیشرفت یا جهش چشمگیر تازه وجود ندارد..
با این حال مشخص نیست که اظهارات آقای ترامپ آیا به این معناست که دولت آمریکا به این جمعبندی رسیده که ایران واقعا به دنبال تولید موشک بالستیک قارهپیماست یا اینکه ایران اکنون با سرعت بیش از ارزیابیهای پیشین میتواند به این فناوری دست یابد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا روز چهارشنبه در پاسخ به پرسش خبرنگاری مبنی بر این که ایران چقدر به دستیابی به این موشکها نزدیک است، گفت: «درباره اینکه چقدر فاصله دارند گمانهزنی نمیکنم، اما قطعا در حال تلاش برای دستیابی به موشکهای بالستیک قارهپیما هستند و این موضوع جدیدی نیست.»
آقای روبیو افزود: «برای مثال، دیدهاید که آنها تلاش کردهاند ماهواره به فضا بفرستند. دیدهاید که برد موشکهای خود را گسترش دادهاند. آنها در مسیری هستند که روزی بتوانند تسلیحاتی تولید کنند که بتواند به قاره آمریکا و ایالات متحده برسد. آنها همین الان تسلیحاتی در اختیار دارند که میتواند به بیشتر کشورهای اروپایی برسد.»
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به اظهارات آقای ترامپ گفت: «ما در حال توسعه موشکهای دوربرد نیستیم؛ ما آگاهانه و خودخواسته برد موشکهایمان را به زیر دو هزار کیلومتر محدود کردهایم.»
اما همانطور که آقای روبیو هم یادآور شد، چنین نگرانیها از اقدامات تهران برای دستیابی به موشکهای بالستیک قارهپیما «جدید نیست.»
دود مرموز در آسمان تهران و ادعای آزمایش موشک قارهپیما
اواخر ماه سپتامبر سال ۲۰۲۵، چهار ماه پس از جنگ ۱۲ روزه و در بحبوحه اجرایی شدن «مکانیسم ماشه» و بازگشت تحریمهای سازمان ملل، تصاویری از دودی مرموز بر آسمان ایران به ویژه در تهران و شهرهای شمالی کشور در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
در همین راستا، محسن زنگنه، نماینده مجلس شورای اسلامی در یک برنامه تلویزیونی مدعی شد که ایران برای نخستین بار موشک قارهپیما آزمایش کرده است.
آقای زنگنه گفت: «ما دو شب پیش یکی از پیشرفتهترین موشکهای کشور را که تا الان امتحان نشده بود، آزمایش کردیم و موفقیتآمیز هم بود. یعنی میخواهم بگویم در همین شرایط ما مشغول آزمایش امنیتی یک موشک قارهپیما هستیم.»
این سخنان در آن زمان با واکنشهای گستردهای روبرو شد. ولید گدبان، مشاور سیاسی نماینده دائم اسرائيل در سازمان ملل متحد در شبکه اجتماعی ایکس به فارسی نوشت: «جمهوری اسلامی با تست موشک قارهپیما (البته اگر دروغ نباشد) عملا از یک تهدید منطقهای به یک تهدید جهانی تبدیل شده است.»
با این حال هیچ منبع رسمی در ایران آزمایش موشک بالستیک قارهپیما را تایید نکرد.
از سوی دیگر، همزمان با رویت دود مرموز در آسمان ایران، وزارت دفاع روسیه نیز از پرتاب یک موشک بالستیک قارهپیما از تاسیسات آزمایشی «کاپوستین» در استان «آستراخان» این کشور در شمال دریای خزر خبر داد.
ادعای نتانیاهو
حدود ۲۰ روز پس از رویت این دود، زمانی که در پی فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی تروئيکای اروپایی و در نتیجه آن بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران، مقامات جمهوری اسلامی ایران و تحلیلگران از احتمال حمله مجدد اسرائيل سخن میگفتند، بنیامین نتانیاهو مدعی شد که ایران در حال توسعه موشکهای قارهپیما با برد هشت هزار کیلومتر است.
آقای نتانیاهو در گفتگو با بن شاپیرو، روزنامهنگار راستگرای آمریکایی گفت: «ایران همین الان در حال توسعه موشکهای بالستیک قارهپیما با برد هشت هزار کیلومتر است، یعنی اگر آنها فقط سه هزار کیلومتر به برد این موشکها اضافه کنند، شهرهای نیویورک، واشنگتن، بوستون، میامی و عمارت مارآلاگوی دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا را در تیررس سلاح هستهای خود قرار میدهند.»
او افزود: «پس این یک خطر بسیار بزرگ است. شما نمیخواهید در تیررس سلاح هستهای کسانی قرار گیرد که لزوما منطقی نیستند و مرگ بر آمریکا میگویند.»
عباس عراقچی در آن زمان در واکنش به این اظهارات آقای نتانیاهو حملات ماه ژوئن اسرائیل و آمریکا به ایران را «شکست خورده» دانست و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با شکست این اقدامات، اسرائيل اکنون در تلاش است از توان دفاعی ما تهدید خیالی بسازد. تا امروز آمریکاییها از جنگهای بیپایان اسرائیل به ستوه آمدهاند.»
کارشناسان چه میگویند؟
داریل کیمبال، مدیر اجرایی «انجمن کنترل تسلیحات» اظهارات آقای ترامپ درباره احتمال دستیابی ایران به موشک بالستیک قارهپیما را «بزرگنمایی» دانست.
آقای کیمبال گفت: «ایران موشکهای بالستیکی در اختیار دارد که با استفاده از آنها میتواند به اهدافی در منطقه حمله کند. آنها توانایی تولید موشک بالستیک قارهپیما ندارند و اگر هم داشته باشند، کلاهک هستهای ندارند که روی آن سوار کنند.»
او افزود: «بهنظر میرسد که آقای ترامپ چه از نظر اندازه و چه از لحاظ فوریت قصد دارد درباره تهدید ایران بزرگنمایی کند.»
به گفته کارشناسان ایران پس از جنگ ۱۲ روزه در ماه ژوئن گذشته، دو بار پرتابگرهای فضایی را آزمایش کرده است. به گفته بهنام بنطالبلو، مدیر ارشد برنامه ایران در «بنیاد دفاع از دموکراسیها»، به نظر میرسد که آزمایش دوم با نقص فنی مواجه شده است.
آقای بنطالبلو به «والاستریت ژورنال» گفت: «با توجه به این که این فناوری دقیقا همان چیزی است که ایران برای تولید موشک بالستیک قارهپیما به آن احتیاج دارد، این موضوع باید نگرانکننده باشد.»
با این حال به گفته آقای بنطالبلو، اما سامانههای پرتاب فضایی دارای وسیله بازگشت به جو مجهز به سپر حرارتی نیستند که بتوانند محموله هستهای را در فاصله قارهای محافظت کنند.
او افزود که مشخص نیست ایران تا چه حد به توسعه چنین توانایی نزدیک شده است.