در حالی که هشدارهای متعدد اطلاعاتی، احتمال یک درگیری نظامی گسترده بین آمریکا و ایران را به بالاترین سطح خود در سالهای اخیر رسانده، نگاه برخی برای صحتسنجی این هشدارها به بازارهای مالی است؛ جایی که معاملهگران بزرگ و صاحبان سرمایه، پیش از آنکه صدای اولین آژیر جنگ بلند شود، موضع خود را مشخص میکنند.
اما در این میان، کدام بازار «دماسنج دقیقتر» و «پیشمرگِ» اخبار رسمی جنگ است؟
آگهی
آگهی
بازار آپشن: هشدار حرفهایها
معاملهگران بزرگ و نهادهای مالی بینالمللی به جای خرید فیزیکی نفت یا طلا، قراردادهای اختیار معامله این کالاها را خریداری میکنند. افزایش ناگهانی حجم قراردادهای آپشن نفت و طلا برای قیمتهای بسیار بالا یا طلای جهانی، نشان میدهد که بازیگران حرفهای احتمال افزایش شدید ریسک ژئوپلیتیکی را در قیمتها لحاظ کردهاند. این سیگنال معمولا ۴۸ تا ۷۲ ساعت پیش از وقوع درگیری در دادههای بورس نیویورک و لندن دیده میشود.
تاثیر تحرکات بازار مشتقه نه تنها بر نفت و طلا بلکه بهطور غیرمستقیم بر بورس نیز قابل مشاهده است: صنایع انرژی و مالی تحت تاثیر قرار گرفته و بورس اغلب با تاخیر واکنش نشان میدهد. به این ترتیب، بازار آپشن به عنوان لایه هشدار حرفهای در کنار سیگنالهای تتر، نفت و طلا عمل میکند.
وارونگی تتر؛ دماسنج اضطراب
بازار تتر در ایران به دلیل ۲۴ ساعته بودن و ارتباط مستمر آن با سرمایههای خرد و کلان، یکی از پناهگاه سرمایههای خُرد و کلان به شمار میرود. زمانی که این بازار سیگنال وارونگی صادر کند؛ یعنی مثلا اگر قیمت تتر بدون دلیل اقتصادی ناگهان با اختلافی معنادار و پایدار و برای چند ساعت از نرخ دلار در بازار آزاد جلو بزند یعنی این که پول هوشمند در حال فرار از ریال است.
مطابق دادههای تاریخی، این اتفاق میتواند چند ساعت پیش از تحرکات نظامی یا حمله هوایی رخ دهد. برای نمونه، در عصر و شب پنجشنبه ۲۲ خرداد ۱۴۰۴ و در ساعات پیش از حمله هوایی اسرائیل به ایران، هنگامی که بازار فیزیکی ارز تعطیل بود، افزایش ناگهانی قیمت تتر مشاهده شد. رصد چنین تغییراتی میتواند به عنوان هشدار اولیه برای ریسک ژئوپلیتیکی عمل کند.
بازار اوراق خزانه آمریکا؛ شاخص کلاسیک
بازار اوراق خزانه آمریکا یکی از شاخصهای کلاسیک ریسک جهانی محسوب میشود. کاهش سریع بازده این اوراق، پدیدهای شناختهشده به نام فرار به پناهگاه امن است که نشان میدهد سرمایهگذاران در مواجهه با افزایش ریسک، نقدینگی خود را به داراییهای کمریسک منتقل میکنند. این حرکت اغلب پیش از تغییرات محسوس در بازار سهام رخ میدهد و به همین دلیل، کاهش بازده اوراق خزانه یکی از نخستین سیگنالهای هشداردهنده بحرانهای ژئوپلیتیک است.
بازار اوراق خزانه به دلیل عمق بالا، نقدشوندگی گسترده و حضور گسترده سرمایهگذاران نهادی، معمولا بسیار سریعتر و هوشمندانهتر از بورس عمل میکند. در تحلیلهای جهانی، این بازار نه تنها یک شاخص پیشنگر از افزایش ریسک محسوب میشود، بلکه اغلب تحرکات آن از بازار سهام هم مهمتر و معتبرتر تلقی میشود.
نفت؛ زبان استراتژیک
نفت زبان استراتژیک جهان است و قیمت آن اغلب نه بر اساس موجودی فعلی، بلکه بر اساس ترکیبی از عرضهوتقاضا و پرمیوم ریسک ژئوپلیتیک تعیین میشود.
یکی از شاخصهای پیشبینی ریسک نظامی، سیگنال جهش بیمهای است. اگر قیمت نفت بدون انتشار گزارش اوپک یا هر گزارش اقتصادی مرتبطی، طی چند ساعت مثلا دچار جهش سه یا چهار درصدی شد، میتواند نشاندهنده مازاد قیمت ناشی از ریسک ژئوپلیتیک، از جمله افزایش نرخ بیمه ریسک جنگ باشد. تجربه تاریخی نشان میدهد که این تغییرات قیمت، ناشی از ارزیابی ریسک توسط شرکتهای بیمه بر پایه دادههای امنیتی و ژئوپلیتیکی است که میتواند به عنوان عامل هشدار اولیه عمل کند.
طلا؛ شاخص پایداری ترس
طلا بازتابدهنده نگرانی بلندمدت و ریسک ژئوپلیتیکی شدید است. برخلاف نفت که ممکن است با یک خبر سیاسی کوتاهمدت فروکش کند، افزایش قیمت طلا نشان میدهد که بازار انتظار درگیری گسترده یا با پیامدهای اقتصادی قابل توجه دارد.
رشد همزمان طلای جهانی و طلای داخلی (سکه و طلای آبشده) نشاندهنده خروج نقدینگی از سیستم بانکی و تبدیل آن به دارایی فیزیکی با ریسک اعتباری و سیاسی کمتر است. رصد این همگرایی قیمتها میتواند به عنوان هشدار اولیه درباره شدت ترس و انتظار بازار از ریسک ژئوپلیتیکی عمل کند.
بازار ارزهای امن جهانی؛ پناهگاه نقدینگی
در شرایطی به دلیل نگرانی از وقوع بحرانهای ژئوپلیتیک، سرمایهگذاران جهانی از داراییهای پرریسک خارج شده و به ارزهایی با ثبات نهادی و عمق مالی بالا پناه میبرند؛ بهویژه دلار آمریکا، فرانک سوئیس و ین ژاپن. تقویت ناگهانی این ارزها، خصوصا ین و فرانک، در برابر سبدی از ارزهای دیگر میتواند نشانه افزایش تقاضای احتیاطی و رشد ریسک سیستماتیک در سطح جهانی باشد.
بازار ارز به دلیل نقدشوندگی بالا و فعالیت ۲۴ ساعته، معمولا بسیار سریع به شوکهای سیاسی و امنیتی واکنش نشان میدهد؛ گاهی همزمان با طلا و در برخی موارد حتی اندکی جلوتر.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
بورس؛ واکنش بازتابی و دیرهنگام
بورس اوراق بهادار معمولا به دلیل محدودیتهای ساختاری (دامنه نوسان، صف فروش)، حمایتهای دولتی برای حفظ ظاهر ثبات و نیاز به تایید اخبار رسمی، واکنش بازتابی و تاخیری دارد. در نتیجه، بورس زمانی افت جدی میکند که بازارهای حرفهای (آپشن، نفت، طلا) قبلا هشدار دادهاند. بنابراین افت بورس، شاخص پیشبینی اولیه نیست.
نقشه هشدار بازارها پیش از درگیری
هیچ بازاری بهتنهایی پیشگوی جنگ نیست، اما ترکیب آنها یک نقشه هشدار کامل ایجاد میکند. در سطح جهانی، بازار اختیار معامله معمولا زودتر از دیگر بازارها احتمال جهش ریسک را در قیمتها منعکس میکند و همزمان، بازار اوراق خزانه آمریکا با کاهش سریع بازده، اولین نشانه فرار سرمایه به داراییهای کمریسک را نشان میدهد. پس از آن، نفت مازاد ناشی از ریسک ژئوپلیتیک را وارد قیمت میکند و اگر طلا همزمان صعودی باشد، نشاندهنده نگرانی عمیق و پایدار بازار است.
در ایران، وارونگی معنادار و پایدار تتر میتواند سریعترین هشدار از افزایش تقاضای احتیاطی باشد، بهویژه در ساعات تعطیلی بازار رسمی. در مقابل، بورس معمولا شاخصی بازتابی و تاخیری است و بیشتر مرحله تایید را نشان میدهد تا پیشبینی. بنابراین دماسنج دقیقتر در سطح حرفهای، بازار آپشن است؛ زبان ریسک عملیاتی، نفت؛ شاخص شدت ترس، طلا؛ پناهگاه نقدینگی سریع، تتر؛ و نشانه کلاسیک ریسک جهانی، اوراق خزانه آمریکا و ارزهای امن.