شهر سویدا، قلب جامعه دروزیهای سوریه، امروز بیش از هر زمان دیگری شبیه سرزمینی جداافتاده از دمشق است؛ شهری که پس از کشتارهای خونین تابستان گذشته، عملا خود را از حاکمیت مرکزی کنار کشیده و در وضعیتی شکننده میان خودمختاری، بیاعتمادی و نفوذ خارجی بهسر میبرد.
ورود به سویدا، قلب جنوبی جامعه دروزیهای سوریه، بیش از آنکه شبیه ورود به یک شهر باشد، حس عبور از مرز یک کشور دیگر را القا میکند. بازدیدکنندگان برای رسیدن به این شهر باید از چندین ایست بازرسی عبور کنند؛ نخست ایستهایی تحت کنترل نیروهای وابسته به دمشق و سپس پستهایی که در اختیار گروههای محلی است و نام افراد را با فهرستهای از پیش تاییدشده تطبیق میدهند. در آخرین مانع، تابلوهایی دیده میشود که با شعارهایی درباره «ملت دروزی» به تازهواردان خوشآمد میگویند.
سویدا و بخشهایی از حومه آن، پس از کشتار صدها غیرنظامی دروزی در ماه ژوئیه عملا خود را از دمشق جدا کردهاند.
آن زمان، درگیری میان جنگجویان بادیهنشین همپیمان دولت و شبهنظامیان دروزی به خشونتی فرقهای و خونین کشیده شد. گروههای حقوق بشری و ساکنان محلی نیروهای امنیتی سوریه را به مشارکت در این کشتار متهم کردند؛ اتهامی که شکاف میان سویدا و حکومت مرکزی را به نقطهای بیبازگشت رساند.
در بحبوحه این درگیریها، اسرائیل با حمله به نیروهای دولتی سوریه وارد میدان شد و خود را حامی اقلیت دروزی معرفی کرد؛ اقدامی که در سویدا با استقبال گسترده روبهرو شد و رویای خودمختاری را در میان بسیاری از ساکنان این منطقه تقویت کرد.
سویدا شهری است که در آن مواضع رادیکال برخاسته از خونریزی، هم از سوی اسرائیل و هم از سوی گروههای مسلح محلی مورد بهرهبرداری قرار گرفته است. در کنار این صداها، جریانهایی عملگرا نیز وجود دارند که با وجود بیاعتمادی به دمشق، همچنان خود را بخشی از هویت ملی سوریه میدانند و نسبت به نفوذ خارجی هشدار میدهند.
پس از عقبنشینی نیروهای دولتی، رهبران محلی دروزی ساختاری موسوم به «کمیته عالی حقوقی» ایجاد کردند که عملا اداره امور سویدا را بر عهده دارد.
در راس این ساختار، شیخ حکمت هجری، روحانی پرنفوذ و نزدیک به اسرائیل قرار دارد؛ چهرهای که دمشق مشروعیت او را به رسمیت نمیشناسد.
شاخه نظامی این ساختار، «گارد ملی» نام دارد؛ ائتلافی متشکل از دهها گروه مسلح محلی. فرماندهان این نیرو آشکارا اسرائیل را نزدیکترین متحد خود میدانند.
پرچمهای اسرائیل اکنون در سویدا بهوفور بر روی خودروها، دیوارها و حتی در مغازهها برای فروش دیده میشود. شکستهشدن این تابوی دیرینه، نشانهای روشن از عمق گسست میان سویدا و حکومت مرکزی سوریه است.
با این حال، گروهی از تحلیلگران معتقدند اسرائیل بیش از آنکه دغدغه حفاظت از دروزیها را داشته باشد، در پی تضعیف انسجام ملی سوریه و مهار رهبری جدید دمشق است؛ رهبریای که پیشینه اسلامگرایانهاش تلآویو را بهشدت نگران کرده است.
یورونیوز فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
در سوی دیگر، احمد شرع، رئیسجمهور جدید سوریه بارها تاکید کرده قصد جنگ با همسایگان را ندارد و حفاظت از اقلیتها را وعده داده است. با این وجود، بیاعتمادی در سویدا چنان عمیق است که بسیاری از ساکنان میگویند دیگر هرگز به دولت مرکزی اعتماد نخواهند کرد.
اگرچه مغازهها باز شده و زندگی ظاهرا به شهر بازگشته، اما سویدا شهری است با آرامشی فریبنده؛ آرامشی که بر دیوارهای سوخته، پنجرههای شکسته و خاطره کشتار بیش از دوهزار کشته سایه انداخته است.
در میان این ویرانی، صداهایی هم شنیده میشود که جدایی کامل را غیرواقعبینانه میدانند. سویدایِ امروز، به آزمونی سرنوشتساز برای وحدت شکننده سوریه بدل شده است.