ایالات متحده، اسرائیل و روسیه از جمله کشورهایی هستند که دیوان کیفری بینالمللی را به رسمیت نمیشناسند؛ این در حالی است که این نهاد قضایی از حمایت تقریبا همه دموکراسیهای غربی برخوردار است.
در پی اقدام دو قاضی دیوان کیفری بینالمللی مبنی بر وارد ندانستن تلاش اسرائیل برای مختومه کردن پرونده تحقیق درباره جنایات جنگی در غزه؛ ایالات متحده آمریکا روز پنجشنبه ۱۸ دسامبر (۲۷ آذر ۱۴۰۴) تحریمهایی را علیه این دو قاضی اعمال کرد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا که پیشتر نیز تحریمهایی را علیه سایر قضات و دادستانهای مرتبط با این پرونده اعمال کرده بود، بهصراحت این تحریمهای تازه را به رایگیری این نهاد قضایی در روز دوشنبه مرتبط دانست؛ رایی که در آن دو قاضی مذکور با نظر اکثریت همراه شدند و احکام قرار بازداشت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل را تایید کردند.
در رأی ۴۴ صفحهای که روز دوشنبه صادر شد، تصمیم برای ادامه تحقیق درباره اتهامهای مربوط به ارتکاب جنایات جنگی از سوی اسرائیل در نوار غزه مورد تایید قرار گرفت.
بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت هر دو با اتهامهای جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در جریان حمله بیوقفه اسرائیل به سرزمینهای فلسطینی روبهرو هستند.
۸ قاضی و ۳ دادستان تحت تحریم
آقای روبیو در بیانیهای اعلام کرد که واشنگتن «سوءاستفادههای دیوان کیفری بینالمللی از قدرتش برای نقض حاکمیت ایالات متحده و اسرائیل را برنمیتابد،» اقداماتی که به گفته او «بهاشتباه اشخاص آمریکایی و اسرائیلی را مشمول صلاحیت قضایی این دیوان قرار میدهد.»
او نوشت: «ما در برابر جنگ حقوقی و زیادهروی دیوان کیفری بینالمللی، با پیامدهای قابلتوجه و ملموس واکنش خواهیم داد.»
با این اقدام، شمار قضات دیوان کیفری بینالمللی که از سوی دولت ترامپ تحریم شدهاند، به دستکم هشت نفر میرسد. همچنین دستکم سه دادستان از جمله کریم خان، دادستان ارشد این دیوان، نیز در فهرست تحریمها قرار دارند.
دیوان کیفری بینالمللی که مقر آن در شهر لاهه هلند قرار دارد، در واکنشی رسمی اعلام کرد تحریمهای تازه را «بهشدت مردود» میداند. این دیوان در بیانیهای اعلام کرد این اقدامات «حملهای آشکار به استقلال یک نهاد قضایی بیطرف» است.
با این وجود، اسرائیل از این اقدام ایالات متحده استقبال کرد. گیدئون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از همتای آمریکایی خود قدردانی کرد و این اقدام را «موضعی اخلاقی و صریح» خواند.
آمریکا و روسیه، همرردیف یکدیگر
اقدام تازه آمریکا، این کشور را همردیف روسیه قرار داده است. مسکو نیز هفته گذشته برای قضات دیوان کیفری بینالمللی و کریم خان، دادستان ارشد این نهاد، بهطور غیابی محکومیت صادر کرد.
دیوان کیفری بینالمللی پیش از این و در پی حمله نظامی روسیه به اوکراین، حکم جلب ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، را صادر کرده بود.
دیوان کیفری بینالمللی در سال ۲۰۰۲ و با هدف ایفای نقش بهعنوان مرجع نهایی عدالت تأسیس شد؛ نهادی که در مواردی وارد عمل میشود که کشورها فاقد نظامهای حقوقی کارآمد برای تضمین پاسخگویی و پیگیری قضایی باشند.
آمریکا در دوره نخست ریاست جمهوری دونالد ترامپ نیز اقداماتی علیه عالیترین دادستان دیوان کیفری بینالمللی انجام داد تا جلوی بررسی و تحقیق درباره اتهامهای مربوط به تخلفها و سوءاستفادههای احتمالی نیروهای آمریکایی در جنگ افغانستان را بگیرد؛ اقدامی که در نهایت هم موفق بود و باعث شد آن تحقیق متوقف شود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
دولت جو بایدن، رئیس جمهوری پیشین آمریکا، آن تحریمها را لغو کرد و رویکردی مبتنی بر همکاری محدود با دیوان کیفری بینالمللی در پیش گرفت؛ همکاریای که بهطور خاص بر پرونده اوکراین متمرکز بود.
دو قاضی تحریم شده چه کسانی هستند؟
قضاتی که بهتازگی هدف تحریمها قرار گرفتهاند، «گوچا لردکیپانیدزه»، وزیر دادگستری پیشین گرجستان، و «اردنهبالسورن دامدین»، قاضی اهل مغولستان، هستند.
بر اساس این تحریمها، قضات تحریمشده اجازه ورود به ایالات متحده را نخواهند داشت و هرگونه دارایی یا معامله مالی با آنها در بزرگترین اقتصاد جهان متوقف خواهد شد.
آقای لردکیپانیدزه پیشتر بهعنوان استاد مدعو در دانشگاه کلمبیا در نیویورک فعالیت داشته است.