همبستگی با فلسطینیان در قالب اعتراضات دانشجویی در اروپا در حقیقت الهام گرفته از تحصنهای دانشگاهی درآمریکاست، اما در مقایسه با دانشجویان آمریکایی، معترضان در اروپا امتیازات بیشتری از دانشگاههای خود گرفتهاند.
صدها دانشجو پس از هفتهها تظاهرات و تحصن در دانشگاه کپنهاگ دانمارک، بالاخره هفته گذشته توانستند خواسته خود را به کرسی نشانند. خواسته آنها این بود که این دانشگاه هر گونه سرمایهگذاری در شرکتهایی که در کرانه باختری اشغالی فعالیت دارند را متوقف کند.
بر این اساس، دانشگاه کپنهاگ دانمارک در تاریخ ۲۸ مه (۸ خرداد) اعلام کرد که داراییهای خود به ارزش ۱ میلیون کرون دانمارک (معادل ۱۳۴ هزار یورو) را از شرکتهای توریستی و اجارهای Airbnb، Booking.com و eDreams که در فهرست سازمان ملل متحد در زمره مشاغل دارای فعالیت در کرانه باختری هستند، خارج خواهد کرد. دانشگاه کپنهاگ سالانه بیش از ۱۰ میلیارد کرون دانمارک (معادل ۱.۳۴ میلیارد یورو) درآمد دارد.
این تنها یکی از نمونههای اخیر در بین سایر دانشگاههای سراسر اروپا - از جمله در اسپانیا، ایرلند، نروژ، هلند، بلژیک و بریتانیا - است که همگی توافق کردهاند سرمایه خود را از شرکتهای مرتبط با اسرائیل جدا کرده یا موسسات اسرائیلی را بایکوت کنند.
سیستم آموزش عالی مبتنی بر بازار در آمریکا
به گفته سوزان ویتن، مدرس تئوری سیاسی در دانشگاه کوئینز بلفاست در ایرلند شمالی، دلیل اینکه دانشجویان معترض در اروپا امتیازات بیشتری از دانشگاههای خود به نسبت آمریکا گرفتهاند تا حدی به خاطر این است که دانشگاههای اروپایی با فشارهای قانونی، سیاسی و فرهنگی کمتری نسبت به دانشگاههای ایالات متحده مواجه هستند.
به عنوان مثال، سیاستمداران آمریکایی برای رسیدگی به اعتراضات دانشجویی، روسای دانشگاهها را در کنگره فراخواندند که منجر به برکناری برخی از آنها شد.
علت هم این است که در آمریکا، ۳۸ ایالت قوانینی دارند که از بایکوت اسرائیل جلوگیری میکند. مضافا اینکه دانشگاههای ایالات متحده آمریکا بیش از دانشگاههای اروپا به واقفین و کمککنندگان خصوصی متکی هستند، چه بسا که برخی از آنها گفتهاند که هدایای خود به دانشگاهها را به دلیل اعتراضات پس میگیرند.
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: «ایالات متحده سیاست و قوانین برابری بین دانشجویان را بسیار جدی میگیرد و از نظر سیاسی روابط بسیار مستحکمی با اسرائیل دارد که در مورد نهادهای اروپایی چنین چیزی صدق نمیکند.»
جنبش تحصنهای دانشجویی در دهها دانشگاه ایالات متحده با سرکوب از سوی روسای دانشگاهها و پلیس، از جمله اخراج، تعلیق و بیش از ۲۹۰۰ دستگیری در سراسر کشور مواجه شد.
تنها چند مرکز آموزش عالی به دانشجویان اجازه دادند به اعتراض خود ادامه دهند یا حتی با آنها مذاکره کنند. اما هیچ دانشگاهی در ایالات متحده نگفته است که روابط خود را با اسرائیل قطع خواهد کرد، بلکه بسیاری صراحتاً اعلام کردهاند که اصلا حاضر به بیرون کشیدن سرمایه گذاری خود از اسرائیل نیستند.
در اروپا اوضاع به چه شکلی پیش رفته است؟
در همین حال، تعداد فزایندهای از دانشگاههای اروپایی به خواستههای معترضان دانشجویی پاسخ دادهاند.
ایرلند
کالج ترینیتی ایرلند در دوبلین نیز پس از اینکه مشاهده کرد که تحصن دانشجویی در همبستگی با فلسطینیان منجر به مسدود شدن ورودی کتابخانه تاریخی این دانشگاه به عنوان جاذبه اصلی جذب گردشگران پولی شده است، در تاریخ ۸ مه (۱۹ اردیبهشت) تصمیم گرفت با خواسته دانشجویان معترض همراهی کرده و از یک شرکت اسرائیلی که در فهرست تامین کنندگان آن قرار داست صرف نظر کند.
اسپانیا
اسپانیا نیز شاهد استقبال شدید از این جنبشهای دانشجویی بود. کنفرانس روسای دانشگاه های اسپانیا یا CRUE - به نمایندگی از ۷۶ دانشگاه خصوصی و دولتی - در تاریخ ۹ مه (۲۰ اردیبهشت) وعده داد توافقات با مؤسسات آکادمیک اسرائیلی را بررسی کند و همکاری با مؤسسات دانشگاهی را که «تعهد قاطعانه به صلح و رعایت قوانین بشردوستانه بین المللی ابراز نکرده اند، متوقف کند.» از آن زمان، دانشگاههای گرانادا، اویدو و بارسلونا روابط خود را قطع کردند.
نروژ
خانم ویتن گفت تصادفی نیست که برخی از دانشگاهها در بلژیک، اسپانیا، ایرلند و نروژ با چنین سرعت عملی حاضر شدند سرمایههای خود را بیرون بکشند. چرا که دولتهای این کشورها یکی از سرسختترین منتقدان اسرائیل در اروپا هستند، بهطوریکه سه کشور اسپانیا، ایرلند و نروژ در ۲۸ مه (۸ خرداد)، رسماً کشور فلسطین را به رسمیت شناختند.
در نروژ، پنج دانشگاه روابط خود را با دانشگاه های اسرائیل از ماه فوریه به حالت تعلیق درآوردند.
راه متفاوت در آلمان و فرانسه
در آلمان و فرانسه که دولتهای آنها بیشتر با اسرائیل همسو هستند، معترضان دانشجویی در همبستگی با فلسطینیان به موفقیتی دست نیافتهاند. دانشگاههای برلین و پاریس از نیروهای پلیس برای پایان دادن به تظاهرات دانشجویان درخواست کمک کردند. علی الخصوص که رهبران آلمان استدلال میآورند که مسئولیت ویژهای در قبال اسرائیل دارند و اسرائیل را به دلیل تاریخچه هولوکاست حمایت میکنند.
بلژیک
دانشگاه آزاد بروکسل هفته گذشته به سه دانشگاه بلژیکی دیگر پیوست که متعهد شدهاند یا به روابط خود با مؤسسات اسرائیلی پایان داده یا آن را بررسی کنند. دانشگاه آزاد بروکسل اعلام کرد که تا زمانی که مقامات مربوطه به خواستههای دیوان بین المللی دادگستری و یا آزادی بی قید و شرط گروگانهای اسرائیلی متعهد نشوند، روابط خود را با دانشگاههای اسرائیلی و فلسطینی به حالت تعلیق در می آورد.
درگیری در دانشگاههای هلند
و اگرچه هلند شاهد درگیری بین معترضان و پلیس ضد شورش در دانشگاه آمستردام بود، اما آکادمی سلطنتی هنر در لاهه اولین دانشگاه این کشور بود که با قطع رابطه خود با آکادمی هنر و طراحی بتسالل اسرائیل، موافقت کرد.
بریتانیا
در بریتانیا، دانشگاه گلداسمیت لندن با درخواستهای دانشجویان موافقت کرد که شامل بازنگری در سیاست سرمایهگذاری، گسترش بورسیههای تحصیلی برای دانشجویان فلسطینی و تغییر نام ساختمان به نام روزنامهنگار فلسطینی شیرین ابوعاقله بود.
البته تعدادی از دانشگاههای ایالات متحده با خواستههای مشابه موافقت کردهاند. دانشگاه یورک اعلام کرد که از سرکایهگذاری با تولیدکنندگان اسلحه خارج میشود.
دانشجویی به نام «اما هلالی،» رئیس اتحادیه اروپایی دانشجویان یهودی، که نماینده ۱۶۰ هزار دانشجویی یهودی در ۳۶ کشور اروپایی است، گفت که بسیاری از دانشجویان یهودی اروپایی با اقدامات عدم همکاری اقتصادی و بایکوت مراکز اسرائیلی مخالفند. در حالی که این دانشجویان یهودی طیفی از عقاید و دیدگاههای سیاسی را در مورد اسرائیل تجسم میدهند، وی معتقد است که این دانشگاهها بدون توجه به افزایش یهودیستیزی به خواستههای معترضان تن دادهاند.