نهادهای امنیتی آلمان و پژوهشهای دانشگاهی طی سه سال گذشته از نزدیکی فزاینده گروههای چپ افراطی و اسلامگرا خبر دادهاند؛ یورونیوز در گفتوگو با هندریک هانسن، پژوهشگر افراطگرایی سیاسی، ابعاد این همگرایی و پیامدهای احتمالی آن را بررسی کرده است.
در ادبیات سیاسی آلمان، اصطلاح «ائتلاف نامتجانس» به وضعیتی اطلاق میشود که جریانهای سیاسی متضاد، به به گفته او، این جریانها اسرائیل را پروژهای «نواستعماری» و در نتیجه فاقد مشروعیت میدانند.
هانسن در گفتوگو با یورونیوز تاکید میکند: «هدف این چپهای افراطی و اسلامگرایان، نابودی اسرائیل است.» با این حال، به اعتقاد او، اهداف آنان به اسرائیل محدود نمیشود و بهطور کلی فرهنگ غربی را نیز نشانه گرفته است.
این پژوهشگر تصریح میکند که همه گروههای چپ افراطی حاضر به همبستگی با اسلامگرایان نیستند، اما به باور او، مخالفان چنین همکاریهایی اکنون در میان جریانهای چپ افراطی در اقلیت قرار دارند.
از نگاه هانسن، جنگ غزه برای نسل کنونی فعالان چپ رادیکال، نقشی مشابه جنگ ویتنام در جنبش اعتراضی سال ۱۹۶۸ ایفا میکند.
او در عین حال معتقد است که واقعیتهای میدانی در این نوع نگاه ایدئولوژیک نادیده گرفته میشوند و میگوید: «این واقعیت که تروریستهای حماس با استفاده از غیرنظامیان بهعنوان سپر انسانی، زمینه حملات نظامی به زیرساختهای غیرنظامی را فراهم میکنند، نادیده گرفته میشود.»
شبکههای چپ افراطی و طرفدار فلسطینیها زیر ذرهبین نهادهای امنیتی
توجه نهادهای امنیتی آلمان بیش از پیش به شبکههایی معطوف شده است که گروههای چپ افراطی و سازمانهای طرفدار فلسطینیها در آنها با یکدیگر همکاری میکنند.
برخی از این تشکلها عمدتا از طریق برگزاری اعتراضات مشترک و کارزارهای سیاسی به یکدیگر پیوند خوردهاند، اما گروههای دیگری نیز وجود دارند که به دلیل نزدیکی به جریانهای افراطی یا اسلامگرا مورد توجه نهادهای امنیتی قرار گرفتهاند.
هانسن توضیح میدهد: «در چنین شبکههایی، چپهای افراطی آلمانیتبار با افراد و سازمانهایی از طیف افراطگرایی مرتبط با خارج از کشور همکاری میکنند؛ سازمانهایی که برخی از آنها به نوبه خود ارتباطات نزدیکی با اسلامگرایان دارند.»
یکی از نمونههای مورد اشاره او، «کمیته ملی متحد فلسطین» (VPNK) در برلین است؛ تشکلی که هواداران حماس و جبهه خلق برای آزادی سرزمینهای فلسطینی در آن فعالیت مشترک دارند. به گفته هانسن، این ائتلاف همچنین ارتباطات نزدیکی با حزب «چپ» آلمان (Die Linke) برقرار کرده است.
یکی از چهرههای مرتبط با این مجموعه، ابراهیم ابراهیم است که بنا بر گزارشهای همسو و متعدد رسانهها و یافتههای نهادهای امنیتی، از هواداران حماس و چهرههای اصلی رهبری این سازمان به شمار میرود.
دولت ایالتی برلین نیز کمیته ملی متحد فلسطین را یکی از مهمترین بسترهای همکاری میان هواداران جبهه خلق برای آزادی سرزمینهای فلسطینی، که در اصل سازمانی چپ افراطی است، و حماس، که جریانی اسلامگرا محسوب میشود، معرفی کرده است.
با این حال، این تنها نمونه از پیوند میان این گروهها نیست و شبکههای متعدد دیگری نیز در این زمینه فعالیت دارند.
از جمله این تشکلها «شبکه چفیه» (Kufiya-Netzwerk) است که بهنوعی نقش سازمان چتری برای مجموعهای از گروههای همسو را ایفا میکند.
اداره فدرال حفاظت از قانون اساسی آلمان صراحتاً از این شبکه بهعنوان نمونهای از ارتباط چپهای افراطی دگماتیست با گروههایی از دیگر طیفهای سیاسی نام برده است.
از جمله سازمانهایی که در این ارتباط مطرح شدهاند، میتوان به حزب کمونیست آلمان (DKP)، که در طبقهبندی نهادهای امنیتی در زمره چپ افراطی دگماتیست قرار میگیرد، سازمان جوانان کمونیست «SDAJ» و گروه «یانگ استراگل» اشاره کرد. بنا بر ارزیابی اداره فدرال حفاظت از قانون اساسی، گروه اخیر با جریانهای افراطگرای مرتبط با خارج از کشور ارتباط دارد.
هانسن میگوید: «همکاری میان این گروههای گوناگون بسیار نزدیک است. آنها برنامهها و رویدادها را مشترکا سازماندهی میکنند و تظاهرات مشترکی برگزار میکنند که بهطور مکرر به درگیریهای خشونتآمیز میانجامد.»
اما برخی از این ارتباطات، ابعادی رادیکالتر و ستیزهجویانهتر دارند.
برای مثال، شبکه «صامدون» بنا بر ارزیابی اداره حفاظت از قانون اساسی برلین، ارتباطات نزدیکی با جبهه خلق برای آزادی سرزمینهای فلسطینی، سازمانی مارکسیستی و ملیگرا، داشته است.
فعالیت صامدون در نوامبر ۲۰۲۳ در آلمان ممنوع شد. به باور هانسن، این پرونده نشان میدهد که چگونه گروههایی با گرایش مارکسیستی ممکن است با خشونت اسلامگرایانه اعلام همبستگی کنند.
نمونه دیگر، گروه «حنظله لایپزیگ» است. طبق گزارش اداره حفاظت از قانون اساسی ایالت زاکسن، این گروه با سازمانهای چپ افراطی ارتباط داشته و بارها از سازمان اسلامگرای حماس حمایت کرده است.
حنظله در ژانویه ۲۰۲۵ در نشستی متعلق به شبکه چفیه در شهر لایپزیگ شرکت کرد. اگرچه این انجمن در دسامبر همان سال منحل شد، شبکه وابسته به آن همچنان با نام «حنظله لایپزیگ» در رسانههای اجتماعی فعالیت میکند.
هانسن میگوید: «رسانههای اجتماعی برای گسترش تبلیغات ضداسرائیلی به کار گرفته میشوند. گروههای مختلف از طریق کارگروه فدرال همبستگی با فلسطین و تشکل مشابه آن در برلین، نفوذ قابلتوجهی بر حزب چپ و فعالیتهای پارلمانی آن اعمال میکنند.»
او میافزاید که «حنظله لایپزیگ» یکی از گروههای پرشماری است که با ابراهیم ابراهیم اعلام همبستگی کردهاند.
به گفته این پژوهشگر، چنین حمایتی تا زمانی که از مرزهای قانونی، از جمله ممنوعیت تحریک به نفرت، عبور نکند، جرم محسوب نمیشود. با این حال، او تاکید میکند: «از آنجا که این اقدام به معنای همبستگی با حامی یک سازمان تروریستی است، نشانهای آشکار از افراطگرایی گروه حنظله به شمار میرود.»
تناقضی ایدئولوژیک؛ دفاع از حقوق زنان و حمایت از اسلامگرایان
جنبشهای چپ بهطور سنتی دفاع از حقوق زنان و برابری جنسیتی را از اصول اساسی خود دانستهاند. اما چگونه میتوان همبستگی آنها با جریانهای اسلامگرا را توضیح داد؛ جریانهایی که اغلب دیدگاهی کاملا متفاوت درباره جایگاه زنان در جامعه دارند؟
هندریک هانسن پاسخ این پرسش را در نوعی جهانبینی سادهانگارانه جستوجو میکند.
به اعتقاد او، چپهای افراطی بر این باورند که عقبماندگی اجتماعی و ساختار مردسالارانه مورد حمایت اسلامگرایان، پیش از هر چیز محصول سرکوب ناشی از سرمایهداری و امپریالیسم است.
او برای توضیح این رویکرد به شبکه تروتسکیستی «مارکس ۲۱» اشاره میکند؛ جریانی که در حزب چپ آلمان فعال است و فعالیت آن در گزارشهای نهاد حفاظت از قانون اساسی مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته هانسن، این جریان میان ناسیونالیسم «خوب» و «بد» تمایز قائل میشود: ملیگرایی فلسطینی از آن جهت که علیه سرکوب مبارزه میکند، مثبت تلقی میشود؛ در حالی که ملیگرایی آلمانی به دلیل نقش آن در تقویت سرکوب، پدیدهای منفی ارزیابی میشود.
هانسن این طرز تفکر را حاصل تقسیمبندی سختگیرانه جهان به دو اردوگاه «ستمگران» و «ستمدیدگان» میداند.
او میگوید: «بر اساس این منطق، هر کاری که ستمدیدگان انجام دهند، ذاتاً خوب و مشروع است و هر آنچه ستمگران انجام دهند، فارغ از ماهیت آن، بد تلقی میشود.»
آیا آلمان با شکل تازهای از تروریسم روبهرو است؟
همکاری میان چپهای افراطی آلمان و سازمانهای مسلح فلسطینی پدیده تازهای نیست.
در دهه ۱۹۷۰ میلادی نیز گروه تروریستی چپ افراطی «فراکسیون ارتش سرخ» (RAF) ارتباطات نزدیکی با سازمانهای فلسطینی، از جمله جبهه خلق برای آزادی سرزمینهای فلسطینی، برقرار کرده بود.
این گروه، بر اساس آمار رایج، مسئول کشته شدن ۳۴ نفر بوده است.
هندریک هانسن ضمن اشاره به شباهتهای تاریخی، بر تفاوتهای اساسی میان آن دوره و وضعیت کنونی تاکید میکند.
به گفته او، اسلامگرایی در همکاریهای دهه ۱۹۷۰ نقشی نداشت، اما امروز ایران به یکی از عوامل محوری این معادله تبدیل شده است؛ کشوری که چپهای افراطی، به تعبیر او، «آگاهانه یا ناآگاهانه» با آن اعلام همبستگی میکنند.
تفاوت مهم دیگر این است که برخلاف فراکسیون ارتش سرخ، چپهای افراطی آلمانیتبار تاکنون حملاتی با هدف کشتن انسانها انجام ندادهاند.
با وجود این، هانسن درباره احتمال پیدایش شکل تازهای از تروریسم هشدار میدهد؛ تهدیدی که به اعتقاد او در دو سطح قابل بررسی است.
نخست، خشونتهایی که در جریان تظاهرات ضداسرائیلی رخ میدهد. افزون بر این، از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون شمار حملات خشونتآمیز علیه مراکز اسرائیلی و یهودی و همچنین شهروندان یهودی افزایش یافته است.
دومین سطح تهدید، به نفوذ روزافزون این شبکهها در عرصه سیاسی مربوط میشود.
هانسن میگوید در برلین، شبکهای از ارتباطات نزدیک میان حزب چپ، گروههای چپ افراطی، جریانهای افراطگرای مرتبط با خارج از کشور از جمله هواداران جبهه خلق برای آزادی فلسطین، و ستایشگران حماس، از جمله اعضای خاندان «بارباخ»، شکل گرفته است.
به اعتقاد این پژوهشگر، روندی مشابه را میتوان در فرانسه نیز مشاهده کرد؛ جایی که ژانلوک ملانشون، نامزد ریاستجمهوری با گرایشهای تروتسکیستی، بهشدت در تلاش است حمایت رأیدهندگان ساکن حومههای عمدتاً مسلماننشین را به دست آورد؛ مناطقی که به گفته هانسن، برخی از آنها تحت تأثیر جریانهای اسلامگرا قرار دارند.
او این رویکرد را با فعالیتهای الیف ارالپ در برلین مقایسه میکند.
هشدار درباره عادیسازی چپ افراطی و گسترش شبکههای اسلامگرا
هانسن برای جلوگیری از تشدید تنشها در آلمان، خواستار بازنگری اساسی در شیوه مواجهه با افراطگرایی سیاسی است.
او معتقد است که در کنار راست افراطی، باید توجه بیشتری به اسلامگرایی و چپ افراطی نیز معطوف شود.
این پژوهشگر نگرانی از اینکه انتقاد از اسلامگرایی ممکن است نژادپرستانه تلقی شود را بیاساس میداند و بر ضرورت تفکیک انتقاد از ایدئولوژیهای افراطی از پیشداوری علیه گروههای اجتماعی تأکید دارد.
به اعتقاد هانسن، خطر چپ افراطی همچنان بیش از اندازه کوچک جلوه داده میشود.
او از همین رو خواستار افزایش آگاهی عمومی و تغییر بنیادین در سیاستهای ادغام اجتماعی در آلمان است.
هانسن تاکید میکند که نباید اجازه داد شبکههای اسلامگرا، از جمله اخوانالمسلمین یا حامیان حماس، آزادانه در آلمان گسترش یابند و نفوذ خود را در جامعه و سیاست این کشور تقویت کنند.