ناسا در ۵۰ سال گذشته ۹ فضاپیما را روی مریخ فرود آورده و چین هم در سال ۲۰۲۱ بر این سیاره نشسته‌است، اما هنوز هیچ کشوری نمونه‌ای از مریخ، چه برسد از ماه‌های آن، به زمین نیاورده‌است.
ژاپن فضاپیمایی را در سفری بی‌سابقه به مریخ راهی کرده است؛ ماموریتی که قرار است روی ماه فوبوس این سیاره فرود بیاید و تکه‌ای از آن را به زمین بازگرداند.
آگهی
آگهی
آژانس اکتشافات هوافضای ژاپن که هدایت این پروژه را بر عهده دارد، این فضاپیما را بامداد سه‌شنبه از پایگاه اصلی فضایی در جزیره تانگاشیما پرتاب کرد. یک ساعت بعد، زمانی که فضاپیما طبق برنامه از مرحله بالایی موشک جدا شد، مسئولان اعلام کردند ماموریت پرتاب با موفقیت انجام شده است.
کنترل‌گران پرواز در اتاق فرمان با تشویق، دست دادن و در آغوش گرفتن یکدیگر شادی کردند.
پنج آژانس فضایی از این ماموریت پنج‌ساله حمایت می‌کنند؛ ماموریتی که قرار است یک نمونه‌گیر رباتیک و یک مریخ‌نورد کوچک را بر سطح فوبوس، بزرگ‌تر و نزدیک‌تر از دو ماه کوچک مریخ، قرار دهد.
ماموریتی بی‌سابقه برای مریخ و ماه‌های آن
هزینه این ماموریت که با نام «اکتشاف ماه مریخ» یا MMX شناخته می‌شود، ۵۷۸ میلیون دلار است و محور آن فضاپیمای ۵ تنی است که انتظار می‌رود تا اواخر تابستان آینده به مریخ برسد. این فضاپیما ابتدا مدار فشرده فوبوس را دنبال می‌کند و سپس مریخ‌نورد فرانسوی-آلمانی «ایدفیکس» را رها می‌کند؛ رباتی که نام خود را از تریر سفید داستان‌های مصور آستریکس گرفته است.
ایدفیکس که اندازه‌ای بزرگ‌تر از یک مایکروویو ندارد، به صورت خودکار روی فوبوس سقوط می‌کند و در گرانش بسیار ضعیف این ماه چند دقیقه روی سطح می‌جهد تا سرانجام متوقف شود.
تام استتلر اخترفیزیکدان ناسا که در این پروژه مشارکت دارد گفت: «سطح آدرنالین بسیار بالاست، هیجان زیادی وجود دارد و واقعا آدم را به وجد می‌آورد.»
ناسا طی ۵۰ سال گذشته ۹ فضاپیما را بر سطح مریخ فرود آورده و چین نیز در سال ۲۰۲۱ بر این سیاره فرود آمد؛ با این حال تاکنون هیچ‌کس بر فوبوس یا ماه دیگر آن دیموس قدم نگذاشته و هیچ ماموریتی هم نمونه‌ای از مریخ، چه برسد به ماه‌های آن، به زمین بازنگردانده است. اگر این ماموریت موفق باشد، غبار، خاک و سنگ‌های فوبوس در سال ۲۰۳۱ به زمین می‌رسد.
تحلیلگران معتقدند ژاپن با توجه به دو ماموریت موفق بازگرداندن نمونه از سیارک‌ها، در این رقابت دست برتر را دارد.
فوبوس صخره‌ای ناهموار و شبیه سیب‌زمینی است که حدود ۲۲ کیلومتر قطر دارد. مطالعه آن می‌تواند توضیح دهد ماه‌های مریخ و شاید ماه‌های دیگر چگونه شکل گرفته‌اند.
بعد از فرود مریخ‌نورد ایدفیکس چه خواهد شد؟
ژولین باروخ از آژانس فضایی فرانسه گفت چهارچرخ ایدفیکس طوری طراحی شده که اگر وارونه فرود بیاید بتواند خود را راست کند. با این حال به گفته او اگر ربات در خاک نرم فرو برود یا بین سنگ‌ها گیر کند، دیگر هیچ تضمینی وجود ندارد. او افزود پس از باز شدن صفحه‌های خورشیدی، ایدفیکس دیگر قادر به راست شدن نیست و به همین دلیل با سرعتی بسیار اندک، حدود یک میلی‌متر در ثانیه (۰.۰۴ اینچ در ثانیه) حرکت خواهد کرد.
باروخ گفت ایدفیکس در نقش «پیش‌آهنگ ایمنی» ۱۰۰ روز روی فوبوس پرسه خواهد زد. هدف کنترل‌گران پرواز ژاپنی این است که هنگام فرود فضاپیمای مادر، یک فرودگر ثابت چهارپایه، برای جمع‌آوری نمونه‌ها در اواخر ۲۰۲۸ یا ۲۰۲۹، از مناطق پوشیده از غبار ریز و زمین‌های بسیار ناهموار دوری کنند.
فرودگر تنها دو ساعت روی فوبوس خواهد ماند؛ در این مدت با حفاری و مکش، دست‌کم ۱۰ گرم (یک‌سوم اونس) ماده جمع‌آوری می‌کند و سپس دوباره به فضا برمی‌گردد. این فضاپیما در ادامه طی چند عبور نزدیک از کنار دیموس آن را مطالعه می‌کند، در سال ۲۰۳۰ از همسایگی مریخ خارج می‌شود و در سال ۲۰۳۱ با تحویل نمونه‌ها در صحرای استرالیا به زمین بازمی‌گردد.
این ماموریت کاری مخاطره‌آمیز است و شکست‌های پیشین رد خود را در این مسیر گذاشته‌اند. خود نام ماه‌ها هم چندان آرامش‌بخش نیست: فوبوس در یونانی به معنای «ترس» و دیموس به معنای «هراس» است. این دو در اسطوره‌شناسی، دوقلوهای آرس، خدای جنگ، هستند که در اسطوره رومی به نام مریخ شناخته می‌شود.
امید دانشمندان برای فهم چگونگی شکل‌گیری دو ماه مریخ
روسیه در هر سه تلاش خود برای ماموریت فوبوس، و همچنین در بسیاری از پروژه‌های مریخی دیگر، ناکام ماند. ژاپن نیز در تنها ماموریت دیگرش به مریخ نتوانست فضاپیمایی را در مدار این سیاره قرار دهد. حتی ناسا هم در جست‌وجوی پاسخ به این پرسش بزرگ که آیا زمانی زندگی روی مریخ وجود داشته است، سهمی از شکست‌ها داشته است.
دانشمندان با مطالعه این دو ماه امیدوارند بفهمند آیا فوبوس و دیموس در پی برخوردی کهن میان مریخ و یک جرم فضایی سنگین ایجاد شده‌اند یا اینکه در اصل سیارک‌هایی سرگردان بوده‌اند که در دام گرانش مریخ افتاده‌اند.
در هر دو حالت، انتظار می‌رود بر سطح فوبوس نشانه‌هایی از خود مریخ پیدا شود؛ موضوعی که این نمونه‌ها را به فرصتی دوگانه و جذاب برای رمزگشایی از چگونگی شکل‌گیری سیاره‌ها و ماه‌ها، و شاید حتی دستورالعمل پیدایش زندگی، تبدیل می‌کند. لیندسی هیز مدیر موقت بخش علوم سیاره‌ای ناسا گفت این یافته‌ها به طراحی ماموریت‌های آینده مریخ، از جمله ماموریت‌های سرنشین‌دار، جهت خواهد داد.
مارکوس گربنشتاین رئیس بخش مریخ‌نورد در آژانس فضایی آلمان گفت: «این فرصتی است که یک بار در عمر پیش می‌آید. ما بخشی از نخستین ماموریت بازگرداندن نمونه از سامانه مریخی هستیم.»
ژاپن تنها کشوری نیست که به ذخایر علمی نهفته در سنگ و خاک سامانه مریخ چشم دوخته است. چین قصد دارد در سال ۲۰۲۸ ماموریت بازگرداندن نمونه از خود مریخ را پرتاب کند. در همین حال ناسا هنوز در حال بررسی است که چگونه بیش از ۳۰ لوله نمونه جمع‌آوری‌شده توسط مریخ‌نورد پرسویرنس، رکورددار جدید رانندگی در خارج از زمین، را به زمین بازگرداند.
ژاپن و چین ممکن است در رقابتی شانه‌به‌شانه برای بازگرداندن نمونه‌ها از سامانه مریخ قرار گیرند، چرا که هر دو کشور سال ۲۰۳۱ را هدف گرفته‌اند.
ژاپن ۳۵۰ میلیون دلار (۳۰۸ میلیون یورو) در این ماموریت سرمایه‌گذاری می‌کند. سهم ناسا ۸۷ میلیون دلار (۷۷ میلیون یورو)، آژانس فضایی فرانسه حدود ۶۸ میلیون دلار (۶۰ میلیون یورو), آژانس فضایی آلمان حدود ۵۶ میلیون دلار (۴۹ میلیون یورو) و آژانس فضایی اروپا حدود ۱۷ میلیون دلار (۱۵ میلیون یورو) است.