ناسا در ۵۰ سال گذشته ۹ فضاپیما را روی مریخ فرود آورده و فضاپیمای چین هم در سال ۲۰۲۱ روی این سیاره نشسته است، اما هنوز هیچ کشوری نمونه‌ای از مریخ (چه برسد از قمرهای آن) به زمین نیاورده است.
ژاپن فضاپیمایی را در سفری بی‌سابقه راهی مریخ کرده است؛ فضاپیمایی که قرار است روی قمر «فوبوس» این سیاره فرود بیاید و تکه‌ای از آن را به زمین بازگرداند.
آگهی
آگهی
آژانس اکتشافات هوافضای ژاپن که هدایت این پروژه را بر عهده دارد، این فضاپیما را بامداد سه‌شنبه از پایگاه فضایی این کشور در جزیره تانگاشیما پرتاب کرد. یک ساعت بعد، زمانی که فضاپیما طبق برنامه از مرحله بالایی موشک جدا شد، مسئولان اعلام کردند ماموریت پرتاب با موفقیت انجام شده است.
کنترل‌گران پرواز در اتاق فرمان، با تشویق و دست دادن و در آغوش گرفتن یکدیگر شادی کردند.
پنج آژانس فضایی از این ماموریت پنج‌ساله حمایت می‌کنند؛ ماموریتی که قرار است یک نمونه‌گیر رباتیک و یک مریخ‌نورد کوچک را بر سطح «فوبوس» که بزرگ‌تر و نزدیک‌تر از دو قمر دیگر مریخ است، قرار دهد.
ماموریتی بی‌سابقه برای مریخ و قمرهای آن
هزینه این ماموریت که با نام «اکتشاف ماه مریخ» یا MMX شناخته می‌شود، ۵۷۸ میلیون دلار است و بخش اصلی ماموریت، بر یک فضاپیمای ۵ تنی متمرکز است که انتظار می‌رود تا اواخر تابستان آینده به مریخ برسد.
این فضاپیما ابتدا مدار فشرده «فوبوس» را دنبال می‌کند و سپس مریخ‌نورد فرانسوی-آلمانی «Idefix» را رها می‌کند.
«ایدفیکس» که اندازه‌ای بزرگ‌تر از یک مایکروویو ندارد، بصورت خودکار روی قمر «فوبوس» سقوط می‌کند و در گرانش بسیار ضعیف این ماه چند دقیقه روی سطح می‌جهد تا سرانجام متوقف شود.
تام استاتلر، اخترفیزیکدان ناسا که در این پروژه مشارکت دارد می‌گوید: «سطح آدرنالین بسیار بالاست، هیجان زیادی وجود دارد و واقعا آدم را به وجد می‌آورد.»
ناسا طی ۵۰ سال گذشته ۹ فضاپیما را روی سطح مریخ فرود آورده و فضاپیمای چین نیز در سال ۲۰۲۱ بر این سیاره فرود آمد؛ اما تاکنون هیچ‌کس بر «فوبوس» یا قمر دیگر که «دیموس» نام دارد، قدم نگذاشته و هیچ ماموریتی هم نمونه‌ای از مریخ (چه برسد از قمرهای آن) به زمین نیاورده است.
اگر این ماموریت موفق باشد، غبار، خاک و سنگ‌های فوبوس در سال ۲۰۳۱ میلادی به زمین می‌رسد.
تحلیلگران معتقدند ژاپن با توجه به دو ماموریت موفق بازگرداندن نمونه از سیارک‌ها، در این رقابت دست برتر را دارد.
قمر «فوبوس» صخره‌ای ناهموار و شبیه سیب‌زمینی است که حدود ۲۲ کیلومتر قطر دارد. مطالعه آن می‌تواند توضیح دهد قمرهای مریخ و شاید قمرهای دیگر چگونه شکل گرفته‌اند.
بعد از فرود مریخ‌نورد «ایدفیکس» چه خواهد شد؟
به گفته ژولین باروخ از آژانس فضایی فرانسه، چهارچرخ «ایدفیکس» طوری طراحی شده که اگر وارونه فرود بیاید، بتواند خود را به حالت درست بازگرداند. با این حال به گفته او اگر ربات در خاک نرم فرو برود یا بین سنگ‌ها گیر کند، دیگر نمی‌توان پیش‌بینی کرد چه پیش خواهد آمد.
او افزود پس از باز شدن صفحه‌های خورشیدی، «ایدفیکس» دیگر قادر به تغییر وضعیت خود (برای اصلاح جهت) نخواهد بود؛ به همین دلیل با سرعتی بسیار آهسته (تنها ۱ میلی‌متر در ثانیه) حرکت خواهد کرد.
باروخ گفت که ایدفیکس نقش یک «پیش‌قراول ایمنی» را ایفا خواهد کرد و به مدت۱۰۰ روز روی فوبوس به کاوش خواهد پرداخت. هدف این است که وقتی فضاپیمای اصلی (یک کاوشگر ثابتِ چهارپایه) در اواخر سال ۲۰۲۸ یا ۲۰۲۹ برای جمع‌آوری نمونه‌ها بر سطح فوبوس فرود می‌آید، از مناطق دارای خاک سست یا ناهمواری‌های شدید دوری کند.
این کاوشگرِ ثابت تنها دو ساعت روی فوبوس خواهد ماند و پیش از برخاستن و بازگشت به فضا، با حفاری و مکش، حداقل ۱۰ گرم از مواد سطح آن را جمع‌آوری خواهد کرد.
سپس، در حالی که از نزدیکی قمر «دیموس» (Deimos) عبور می‌کند، به مطالعه آن خواهد پرداخت. این کاوشگر در سال ۲۰۳۰ از منظومه مریخ خارج می‌شود و با شتاب به سمت زمین بازمی‌گردد تا در سال ۲۰۳۱ نمونه‌ها را در بیابان‌های استرالیا تحویل دهد.
این مأموریتی پرخطر است زیرا مسیر حرکت آن با بقایای اجرام فضایی پوشیده شده است. نام این قمرها نیز چندان اطمینان‌بخش نیست: «فوبوس» در زبان یونانی به معنای «ترس» و «دیموس» به معنای «هراس» است.
آن‌ها پسران دوقلوی «آرس» خدای جنگ هستند که در اساطیر رومی با نام «مریخ» شناخته می‌شود.
امید دانشمندان برای فهم چگونگی شکل‌گیری دو قمر مریخ
روسیه در هر سه تلاش خود برای کاوش در «فوبوس» همچنین در دیگر از ماموریت‌های مربوط به مریخ، ناکام مانده است. ژاپن نیز در تنها ماموریت دیگر خود به سوی مریخ، نتوانست فضاپیمایی را در مدار سیاره سرخ قرار دهد. حتی ناسا هنوز نتوانسته پاسخی برای این پرسش بنیادین که «آیا زمانی در مریخ حیات وجود داشته است یا خیر؟» داشته باشد.
دانشمندان با مطالعه این دو قمر امیدوارند بفهمند آیا فوبوس و دیموس در پی برخوردی کهن میان مریخ و یک جرم فضایی سنگین ایجاد شدند یا اینکه در اصل سیارک‌هایی سرگردان بوده‌اند که در دام گرانش مریخ افتاده‌اند.
در هر صورت، دانشمندان انتظار دارند آثاری از مریخ را روی فوبوس بیابند؛ بدین ترتیب این نمونه‌ها حکم یک فرصت طلایی را دارند که می‌تواند به روشن شدن رازهای شکل‌گیری سیارات و قمرها، حتی شاید کشف «دستورالعمل» پیدایش حیات کمک کند.
لیندزی هیز، سرپرست موقت بخش علوم سیاره‌ای در ناسا می‌گوید که این یافته‌ها به شکل‌دهی ماموریت‌های آینده به مریخ، از جمله ماموریت‌های سرنشین‌دار کمک خواهند کرد.
مارکوس گربنشتاین، رئیس بخش مریخ‌نورد در آژانس فضایی آلمان می‌گوید: «این فرصتی است که یک بار در عمر پیش می‌آید. ما بخشی از نخستین ماموریت بازگرداندن نمونه‌ها از سامانه مریخی هستیم.»
ژاپن تنها کشوری نیست که به ذخایر علمی نهفته در سنگ و خاک قمرهای مریخ چشم دوخته است. چین نیز قصد دارد در سال ۲۰۲۸ میلادی فضاپیمایی برای آوردن نمونه از مریخ پرتاب کند.
در همین حال، ناسا همچنان در حال بررسی روش‌هایی برای بازگرداندن بیش از ۳۰ لوله حاوی نمونه است که توسط کاوشگر «استقامت» (Perseverance) قهرمان جدید کاوش‌های رباتیک در سیارات دیگر، جمع‌آوری شده‌اند.
ژاپن و چین ممکن است در رقابتی شانه‌به‌شانه برای بازگرداندن نمونه‌ها از مریخ و قمرهایش قرار گیرند، زیرا هر دو کشور سال ۲۰۳۱ را هدف گرفته‌اند.
ژاپن ۳۵۰ میلیون دلار (۳۰۸ میلیون یورو) در این ماموریت سرمایه‌گذاری می‌کند. سهم ناسا ۸۷ میلیون دلار (۷۷ میلیون یورو)، آژانس فضایی فرانسه حدود ۶۸ میلیون دلار (۶۰ میلیون یورو)، آژانس فضایی آلمان حدود ۵۶ میلیون دلار (۴۹ میلیون یورو) و آژانس فضایی اروپا حدود ۱۷ میلیون دلار (۱۵ میلیون یورو) است.