چشم‌ها روایت می‌کنند: گفت‌وگو با عکاس گتی، الکس پنتلینگ، درباره ثبت ستاره‌های بزرگ فوتبال جهان
الکس پنتلینگ، عکاس گتی، از جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ گزارش تهیه کرد و در گفت‌وگو با یوروپین لنز برداشت‌هایش و برگزیده‌ای از عکس‌های محبوبش را به اشتراک گذاشت.
برای عکاسی از بزرگ‌ترین فوتبالیست‌های جهان در اوج رقابت، روی بزرگ‌ترین صحنه فوتبال دنیا، به چه چیزهایی نیاز دارید؟
آگهی
آگهی
الکس پنتلینگ، عکاس گتی، بیش از یک دهه است که بزرگ‌ترین لحظه‌های ورزشی را ثبت می‌کند؛ از جام‌های جهانی فیفا و شب‌های لیگ قهرمانان تا فرمول یک و بازی‌های المپیک. در این مسیر، او از برخی شناخته‌شده‌ترین ستاره‌های ورزش جهان عکاسی کرده است؛ از جمله مکس فرستاپن راننده فرمول یک، فوتبالیست‌هایی مانند لیونل مسی، کریستیانو رونالدو، هری کین و سوپراستار ۱۹ ساله لامین یامال.
جام جهانی امسال برخی از چشمگیرترین عکس‌های فوتبالی او را رقم زد. او به یورونیوز کالچر گفت که ثبت چنین لحظه‌هایی بیشتر حاصل آمادگی و غریزه است تا شانس محض: «می‌توانید برنامه‌ریزی کنید، می‌توانید در ذهن‌تان ایده داشته باشید، اما وقتی این ایده‌ها در لحظه عوض می‌شود باید واکنش نشان دهید.»
بعد از جام جهانی فراموش‌نشدنی امسال، با پنتلینگ گفت‌وگو کردیم تا درباره مسیر ورودش به عکاسی، چالش‌های کار در بالاترین سطح ورزش و داستان پشت برخی از عکس‌های مورد علاقه‌اش از تورنمنت ۲۰۲۶ صحبت کنیم.
کمی از مسیر ورودتان به عکاسی و راهی که شما را به عکاسی ورزشی رساند بگویید.
الکس پنتلینگ: همیشه می‌دانستم می‌خواهم به نوعی در ورزش درگیر باشم. واقعیت این است که در ابتدا کمی اتفاقی بود. در مدرسه در واقع می‌خواستم معماری بخوانم، اما ترکیب دروس به گونه‌ای بود که نمی‌توانستم هم معماری و هم درس مرتبط با ورزش مورد علاقه‌ام را همزمان انتخاب کنم. تازه فهمیدم معماری در دانشگاه دوره‌ای هفت‌ساله است و همین کمی دلسردم کرد.
یک نفر عکاسی را پیشنهاد داد و من با خودم گفتم امتحانش می‌کنم؛ می‌دانم این آن داستان عاشقانه‌ای نیست که انتظارش را دارید. اما امتحانش کردم و عاشقش شدم. بعد فهمیدم شغلی وجود دارد که دو علاقه اصلی‌ام را کنار هم می‌آورد: ورزش و عکاسی.
بنابراین جدی‌تر دنبالش رفتم و در دانشگاه ناتینگهام ترنت ادامه تحصیل دادم. در ابتدای دوره هنوز واقعا سراغ عکاسی ورزشی نرفته بودم؛ دوره بیشتر بر عکاسی هنری تمرکز داشت و من طبیعت بی‌جان، عکاسی خیابانی، پرتره و از این دست کارها انجام می‌دادم.
سال دوم، استادی از ایتالیا داشتیم که هم‌دوره یکی از همکارانم، جولیان فینی، در ناتینگهام ترنت بود. او من را به جولیان معرفی کرد و همین شد زمینه کارآموزی در گتی کنار عکاس دیگری به نام مایکل ریگان؛ یکی از بهترین عکاسان فوتبالی ما. از آنجا هم این تجربه به استخدام در گتی منتهی شد.
چه بخش از کارتان با برنامه‌ریزی دقیق پیش می‌رود و چه بخش با واکنش در لحظه؟
همه چیز را برنامه‌ریزی می‌کنید اما واکنش در لحظه مهم‌تر است، چون آنچه برنامه‌ریزی کرده‌اید عملا هیچ‌وقت دقیقا همان‌طور اتفاق نمی‌افتد. ممکن است به ورزشگاهی برسید و فکر کنید می‌خواهید به‌خاطر نور یا به این دلیل که می‌خواهید تیم خاصی را در نیمه اول در حال حمله به سمت خودتان ثبت کنید، در نقطه‌ای مشخص بنشینید. بعد کاپیتان‌ها سکه را می‌اندازند، زمین‌ها را عوض می‌کنند یا باران می‌گیرد؛ در فوتبال متغیرهای زیادی وجود دارد که همه چیز را تغییر می‌دهد.
فکر می‌کنم همین است که باعث شده این کار را دوست داشته باشم. هیچ روزی را به‌عنوان عکاس فوتبال دقیقا مثل روز دیگر تجربه نمی‌کنید چون هیچ مسابقه‌ای شبیه مسابقه دیگر نیست. ممکن است همین امسال دوباره بازی چلسی و تاتنهام را عکاسی کنم اما این بازی نه شبیه سال گذشته خواهد بود و نه سال قبل از آن. می‌توانید برنامه‌ریزی کنید، می‌توانید در ذهن‌تان ایده داشته باشید اما وقتی این ایده‌ها در لحظه تغییر می‌کند باید واکنش نشان دهید.
عکاسی از یک بازی جام جهانی نسبت به یک مسابقه معمولی لیگ برتر چه تفاوتی دارد؟
کاملا حس متفاوتی دارد. لیگ برتر فوق‌العاده است؛ شاید چون انگلیسی هستم کمی جانب‌دارانه حرف بزنم اما واقعا فکر می‌کنم بزرگ‌ترین لیگ فوتبال جهان است و این که در بریتانیا هر هفته به آن دسترسی داریم شگفت‌انگیز است. اما وقتی پای فیفا و جام جهانی وسط می‌آید با چیزی واقعا ویژه روبه‌رو هستید.
مساله فقط آرژانتین و انگلیس و فرانسه نیست. خوش‌شانس بودم که برای کشورهایی مثل کوراسائو و تیم‌های کوچک‌تر هم کار می‌کردم؛ بازی برای این کشورها تقریبا به همان اندازه لذت‌بخش بود چون می‌دیدید حضور در جام برای آنها و هوادارانشان چه معنایی دارد. این جنبه ماجرا را خیلی دوست دارم. پس در مجموع، از نظر شکل کار همچنان همان شغل را انجام می‌دهید اما احساس و بار عاطفی پشت تصاویر و مسابقه‌ها کاملا متفاوت است.
هنوز هم قبل از این بازی‌های بزرگ مضطرب می‌شوید؟ شما باید لحظه‌های بزرگ و ستاره‌های بزرگ را ثبت کنید؛ فشار را حس می‌کنید؟
بله، صددرصد. مثلا مسی را در نظر بگیرید؛ مطمئنم به او خواهیم رسید. می‌دانید او احتمالا یکی از بزرگ‌ترین فوتبالیست‌های تمام دوران خواهد بود و مردم در ده، بیست، سی یا چهل سال آینده به عکس‌های او در حال بازی نگاه خواهند کرد. شما این فرصت را دارید که عکس‌هایی بگیرید که قرار است مردم بعدها ببینند. این برایم خیلی هیجان‌انگیز است.
از نظر اضطراب، بله، همیشه هست؛ گرفتن عکس لحظه گل، شادی بعد از آن، این که در جای درست باشید. اما با گذشت زمان آسان‌تر می‌شود. خوش‌شانس بودم که فینال جام جهانی قطر را عکاسی کردم؛ مسابقه‌ای که شاید یکی از بزرگ‌ترین بازی‌های تاریخ باشد. من در سکوها بودم و یادم هست مسی گل اولش، همان پنالتی، را در سمتی از زمین زد که رو‌به‌روی من بود و دستانم واقعا می‌لرزید، آن‌قدر مضطرب بودم که مبادا لحظه را از دست بدهم. فکر می‌کنم چون آن اولین جام جهانی من بود و فشار زیادی روی من بود که کار خوبی انجام دهم تا بتوانم دوباره چنین تورنمنت‌هایی را پوشش دهم. حالا دیگر آن سطح از اضطراب را ندارم، هرچند هنوز نشانه‌هایی از آن باقی است.
بیایید کمی دقیق‌تر به بعضی از عکس‌هایی که از جام جهانی امسال گرفته‌اید نگاه کنیم. پرتره شما از دیوید آلابا در تونل تصویری کاملا سینمایی است؛ بیشتر قاب در تاریکی فرو رفته. هدف‌تان چه بود؟
فیفا در این تورنمنت‌ها دسترسی فوق‌العاده‌ای در اختیار ما می‌گذارد. اجازه داریم پیش از شروع بازی، وقتی بازیکنان برای ورود به زمین در تونل صف می‌کشند، آنجا باشیم و این همیشه به عکس‌های نمادین منجر می‌شود؛ دو تیم در کنار هم، داورها، توپ‌جمع‌کن‌ها، بازیکنان با گرمکن‌هایشان، همه متمرکز. این عکس‌ها شلوغ‌ترند، اتفاق‌های زیادی در آنها جریان دارد و از نظر ثبت مستند لحظه ارزش خودشان را دارند.
اما چیزی که من تلاش می‌کنم انجام دهم و فکر می‌کنم خیلی از همکارانم هم همین کار را می‌کنند، استفاده از تونل در وقت استراحت بین دو نیمه است نه فقط قبل از بازی. این ورزشگاه، استادیوم کانزاس‌سیتی، احتمالا محبوب‌ترین محل کار من در این جام بود. تونلی که بازیکنان از آن وارد زمین می‌شدند بلند و باریک بود و در انتها به جای این که مستقیما به پله‌ها برسد، دو شاخه می‌شد؛ تیم میزبان یک طرف می‌رفت، تیم مهمان طرف دیگر و دیواری روبه‌رو بود. در بازی‌های شب، نورافکن‌ها پرتو نوری مستقیم روی صورت بازیکنان می‌انداختند.
باید صبور باشید؛ در خیلی از مسابقه‌ها این شات را امتحان کردم و نتیجه آن‌طور که می‌خواستم نشد. در این مورد خاص، دیوید آلابا منتظر بود چند نفر از هم‌تیمی‌هایش از رختکن برگردند و لحظه‌ای مکث کرد و به نور خیره شد. این شد یک عکس واقعا خوب. فکر می‌کنم رنگ‌ها هم خوب از کار درآمدند؛ برندینگ آبی در مقابل پیراهن قرمز.
درباره عکسی که از لیونل مسی در حال زدن کرنر گرفته‌اید برایمان توضیح دهید.
حتما. وقتی برای اولین بار وارد ورزشگاه شدم، معماری آن برایم جذاب بود؛ بسیاری از استادیوم‌های آمریکایی همین‌طورند چون به‌خاطر مقیاس‌شان کاملا با چیزی که در بریتانیا داریم متفاوت‌اند. چیزی که در استادیوم کانزاس‌سیتی مشخصا دوست داشتم این بود که سقف نداشت، بنابراین در طول روز نور بیشتری وارد می‌شد و نورافکن‌ها برجسته‌تر دیده می‌شدند. می‌دانستم عکس‌های واید به‌خاطر زیبایی خود ورزشگاه خیلی خوب از کار در می‌آیند.
وقتی برای فیفا کار می‌کنیم، دسترسی انحصاری داریم که از پشت نیمکت‌ها و درست کنار زمین، بدون وجود تابلوهای ال‌ای‌دی در جلوی ما عکس بگیریم؛ برخلاف عکاسانی که جاهای دیگر مستقرند و نمی‌توانند از زاویه‌ای به این پایینی کار کنند. وقتی به این بازی آمدم، می‌دانستم چنین شاتی را می‌خواهم. کرنر شاید از نظر فنی و بدنی پرهیجان‌ترین حرکت یک فوتبالیست نباشد، اما به‌عنوان عکس، به شما اجازه می‌دهد با لنز واید خیلی به بازیکن نزدیک شوید. وقتی پا را عقب می‌کشد، شاید در یکی از ورزیده‌ترین حالت‌های ممکن یک فوتبالیست قرار می‌گیرد. حدود ۲۰ فریم از این حرکت گرفتم اما بهترین‌شان زمانی بود که پای او کاملا کشیده شده بود؛ فرم بدنی خیلی چشم‌نواز با نورافکن‌هایی درست بالای سرش.
زاویه پایین دوربین او را در قاب تقریبا قهرمانانه نشان می‌دهد؛ تکنیکی که در سینما برای القای حس قدرت از پایین به بالا فیلم‌برداری می‌کنند. آیا عمدا به دنبال همین تاثیر بودید؟
دقیقا. زاویه پایین تفاوت زیادی ایجاد می‌کند. واقعیت این است که شرایط کار آن پایین چندان راحت نیست؛ فضای زیادی ندارید. کمک‌داور آنجاست، بازیکنی که قرار است کرنر را بزند. حدود ۲۰ دقیقه قبل از این صحنه، آرژانتین صاحب کرنر شد و وقتی مسی برای زدن آن جلو رفت با خودم گفتم این همان لحظه است. اما بازیکن دیگری کنارش آمد و آنها کرنر را کوتاه بازی کردند، بنابراین فرم بدنی که دنبالش بودم به دست نیامد. خوشبختانه بار دوم، خودش توپ را مستقیم به محوطه فرستاد. اما بله، زاویه پایین واقعا تفاوت ایجاد می‌کند؛ اگر ایستاده بودم، عکس هرگز همین اثر را نداشت.
این تصویر چشمگیر از رونالدو را هم ثبت کرده‌اید که پرتغال را به زمین می‌آورد. در آن صحنه چه دیدید که باعث شد طور دیگری آن را عکاسی کنید؟
بله، باز هم باید از فیفا بابت این سطح دسترسی تشکر کنم. همانند عکس مسی، اجازه داریم قبل از بازی وارد تونل شویم. حدود ده، پانزده دقیقه پیش از آن که تیم‌ها برای گرم‌کردن وارد زمین شوند، به تونل رفتم و می‌دانستم رونالدو به‌عنوان کاپیتان تیم را جلو خواهد برد؛ همان شاتی بود که می‌خواستم.
اما نور در این تونل به خوبی بعضی جاهای دیگر نبود و تعداد زیادی نیروهای انتظامات حضور داشتند که قاب را برای عکس‌ها شلوغ می‌کردند. بنابراین از تونل بیرون آمدم و فکر کردم چه کار دیگری می‌توانم بکنم. نوشته‌های بالای تونل را دوست داشتم و در نزدیکی آن دریایی از هواداران پرتغال بود که معلوم بود می‌خواهند با تلفن‌هایشان از رونالدو عکس بگیرند، چون همه دقیقا برای دیدن او آنجا بودند. همچنین متوجه شدم عکاسان پشت تابلوهای ال‌ای‌دی عقب داده‌شده قرار گرفته‌اند و باید پشت خط مشخصی بمانند. با خودم گفتم اگر از پشت آن خط عکاسی کنم و عکاسان با دوربین‌هایشان و هواداران با موبایل‌هایشان را در قاب بگذارم، نشان می‌دهد تمام تمرکز روی اوست.
در عکسی که از لامین یامال گرفته‌اید و او تنها روی زمین قدم می‌زند، نوعی احساس‌برانگیزی خاص دیده می‌شود.
بله، فکر می‌کنم این عکس در استادیوم لس‌آنجلس گرفته شد. خود ورزشگاه چیزی درونش دارد؛ فکر نمی‌کنم قبلا جایی شبیه آن را دیده باشم. معماری آن برای کار ما فوق‌العاده است و سقف نیمه‌شفاف دارد، بنابراین آفتاب مستقیم وارد نمی‌شود اما ستون‌های نوری نرم‌تر به داخل می‌تابد که می‌تواند به عکس‌های خیلی خوبی منجر شود.
نکته جالب دیگر این بود که اگر درست یادم باشد این بازی مرحله یک‌هشتم یا یک‌چهارم نهایی بود و فیفا تازه استفاده از پیروتکنیک‌ها را قبل از سوت آغاز شروع کرده بود. بعد از سرود ملی تیم‌ها، مشعل‌ها یا آتش‌بازی‌هایی از داخل ورزشگاه شلیک شد که نوعی مه در هوا ایجاد می‌کرد؛ این دود در عکس دیده می‌شود و فکر می‌کنم تاثیر زیادی دارد.
این صحنه درست بعد از سرودها بود؛ بازیکنان برای نوشیدن آب یا محلول الکترولیت، هرچه پیش از بازی مصرف می‌کنند، به کنار زمین آمده بودند و یامال لحظه‌ای را برای خودش گرفت. خوب شد که هیچ بازیکن دیگری داخل قاب نبود؛ تقریبا انگار همه آنجا هستند تا فقط او را تماشا کنند.
اسپانیا در حال جشن گرفتن با جام در رختکن؛ بودن وسط آن هیاهو چه حسی داشت و چطور به آن عکس رسیدید؟
این یکی را هرگز فراموش نمی‌کنم. من روی زمین بودم، پیش از آن که بازیکنان به رختکن برگردند و وظیفه‌ام این بود که خودم را به آنجا برسانم. امیدوار بودیم اسپانیا اجازه ورود بدهد و خوشبختانه این اتفاق افتاد. سعی کردم زمان‌بندی را طوری تنظیم کنم که خیلی از اتفاق‌های روی زمین را از دست ندهم؛ مثلا بازیکنان کنار خانواده‌هایشان و غیره، و در عین حال به‌موقع به رختکن برگردم.
حدود ده، پانزده دقیقه بیرون در رختکن منتظر ماندم تا از طرف فیفا اجازه ورود گرفتیم. و داخل رختکن فوق‌العاده بود؛ دیوید رایا و خیلی‌های دیگر روی بازیکنان، و راستش روی من، شامپاین می‌پاشیدند، وضعیت دوربین وقتی برگشتم چندان تعریفی نداشت اما تجربه بی‌نظیری بود. همه جا سوژه بود؛ بازیکنانی که جداگانه جشن می‌گرفتند و بعد همه با هم. نیکو ویلیامز در مقطعی سراغم آمد چون می‌خواست عکس معروف مایکل جردن زیر دوش با جام را بازسازی کند، و رفتیم آن را هم گرفتیم. آن‌قدر اتفاق می‌افتاد که تقریبا نمی‌دانستید چه چیزی را باید عکاسی کنید، چون هر بار که یک عکس می‌گرفتید حس می‌کردید در گوشه‌ای دیگر چیزی را از دست می‌دهید؛ وضعیتی که برای یک عکاس واقعا کم‌نظیر است.
