بارندگی و طوفان باعث انباشت مواد قابلاشتعال روی زمین شده و وزیر کشور بار دیگر بر لزوم پاکسازی جنگلها تاکید دارد. در مناطق آسیبدیده کار بازگشایی مسیرها ادامه دارد و نسبت به ۲۰۲۵ شمار نیروها و هواگردها اندکی افزایش یافته است.
سال ۲۰۲۵ مخربترین فصل آتشسوزی را که تاکنون در اتحادیه اروپا ثبت شده است به همراه داشت؛ در این سال بیش از یک میلیون هکتار طعمه حریق شد و پرتغال در زمره کشورهایی قرار گرفت که شعلهها در آن تاثیر پررنگتری بر جا گذاشتند.
آگهی
آگهی
به گفته مرکز مشترک پژوهشی کمیسیون اروپا (منبع به زبان پرتغالی)، در خاک پرتغال ۹۹۹ مورد آتشسوزی ثبت شد که ۲۸۴ هزار و ۱۲ هکتار را سوزاند. مساحت سوخته نسبت به ۲۰۲۴ دو برابر شده است؛ موضوعی که سال ۲۰۲۵ را به دومین سال بد دهه گذشته تبدیل میکند؛ پس از سال نحس ۲۰۱۷ که بیش از ۵۰۰ هزار هکتار را نابود کرد و بیش از ۱۰۰ کشته بر جای گذاشت.
همان نهاد تایید میکند که روند وخامت ادامه دارد و میگوید احتمال وقوع رخدادهای حدی اقلیمی رو به افزایش است؛ رخدادهایی که در آنها مگاآتشسوزیها، یعنی آتشسوزیهای بسیار بزرگ و خشن، دست بالا را دارند، سریعتر گسترش مییابند و به همین دلیل مهار آنها دشوارتر است. این الگوی تازه از سال ۲۰۱۷ بهویژه مشهود شده است؛ زمانی که به دلیل تکرار بیشتر موجهای گرما، طولانیتر شدن تابستانها و دورههای خشکسالی، شرایط تغییر کرد.
در سال ۲۰۲۶، اکنون اثر طوفانهای ابتدای سال نیز به این ترکیب بحرانی اضافه شده است: وزش تندبادهای آغاز سال تاج درختان را کند و خود درختان را سرنگون کرد و با پراکنده کردن برگها و دیگر پوشش گیاهی، حجمی از مواد خشکشونده را روی زمین بر جا گذاشت که با بالا رفتن دما به سرعت خشک میشوند، جرقهزنی را آسانتر و سرعت اولیه گسترش آتش را بیشتر میکند.
علاوه بر این سوخت ریز، حجم عظیمی از مواد چوبی، از شاخه تا تنه، بهصورت لایههای متراکم روی هم انباشته شده که قدرت و دوام آتش را چند برابر میکند. بر اساس برآوردی که شهرداری لریا با استفاده از پهپاد انجام داده و روزنامه «اکسپرسو» آن را منتشر کرده است، تنها در همین شهرستان، بین پنج تا هشت میلیون درخت هم در محدوده شهری و هم در عرصههای جنگلی از دست رفته است.
وزیر کشور نیز نسبت به این تهدیدها هشدار داده و از ابتدای آوریل، پیدرپی از مردم خواسته است «سهم خود را انجام دهند» و زمینهای اطراف خانههایشان را پاکسازی کنند.
لوئیس نوش که خبرگزاری لوسا از او نقل قول کرده است، با اشاره به «عوامل تازه، استثنایی و منفی» ناشی از زنجیره طوفانها، پیشبینی کرد: «تابستانی وحشتناک» در راه است و تاکید کرد که پوشش گیاهی برای پاکسازی بیشتر شده و جادههای بیشتری مسدود مانده است.
او یادآور شد که قانون مداخله در املاک خصوصی را محدود میکند، با این حال از مالکان خواست مسیرهای با دسترسی دشوار را مشخص کنند تا تیمهای حفاظت مدنی بتوانند تلاشهای خود را بر آن نقاط متمرکز کنند.
مدلی برای ارزیابی خطر تعریف شده تا عملیات در مناطقی که بیشتر از این بلای طبیعی آسیب دیدهاند در اولویت قرار گیرد و بهویژه به کانونهای جمعیتی کوچکتر کمک شود.
لوئیس نوش بر همکاری میان حفاظت مدنی، نیروهای امنیتی، شهرداریها و نیروهای مسلح در قالب فرماندهی یکپارچه پیشگیری و عملیات (CIPO) تاکید کرد؛ ساختاری که وزارتخانههای کشور، دفاع، کشاورزی و دریا را در بر میگیرد و ماموریت آن باز کردن مسیرها و بهبود دسترسیها در مناطق جنگلی است.
او توضیح داد: «در ۲۲ شهرستان، ۱۰ هزار کیلومتر جاده، مسیر روستایی، آتشبر و زمین برای پاکسازی شناسایی شده است و تنها در یک هفته، سه هزار کیلومتر، یعنی تقریبا یکسوم آن، پاکسازی شده است.» او افزود که CIPO که در ابتدا قرار بود تا ۳۱ مه در مناطق مرکز و لیسبون و دره تژو فعالیت کند، اکنون تاریخ پایان مشخصی ندارد و در صورت وخیمتر شدن وضعیت آتشسوزیها میتواند همچنان مفید باشد.
مارینیا گرانده بیش از ۱۵۴ کیلومتر از مسیرهای جنگلی را باز کرده است
چندن هفته است که در مارینیا گرانده صدای ارهبرقیها به گوش میرسد که در مسیرهای میان جنگلهای کاج و اوکالیپتوس، تودههای چوب را میبُرند و راه باز میکنند.
این عملیات گسترده که از ابتدای مارس هفت روز هفته در جریان است، توسط تیم بزرگی انجام میشود که اداره حفاظت مدنی شهرداری، دفتر فنی جنگل، نظامیان گارد ملی جمهوریخواه (GNR)، موسسهحفاظت از طبیعت و جنگلها (ICNF)، نیروی ویژه حفاظت مدنی، آتشنشانان داوطلب مارینیا گرانده و ویرا د لریا و نیز نیروهای مسلح را گرد هم آورده است.
پاولو وینسنته، رئیس شورای شهر مارینیا گرانده، در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه (AFP) تاکید کرد: «طوفان در شب ۲۷ به ۲۸ ژانویه به ما ضربه زد و هنوز هم خسارتهای زیادی در میدان باقی است.»
شهرداری در یادداشت (منبع به زبان پرتغالی) منتشرشده در وبسایت رسمی خود اطلاع داد که خسارتهای قابل توجهی در شبکه راههای جنگلی شناسایی شده که حدود ۲۸۹ کیلومتر را در بر میگیرد. شهرداری هشدار میدهد: «بسیاری از این مسیرها برای دسترسی خودروهای امدادی و نیز پیشگیری و مقابله با آتشسوزیهای روستایی حیاتیاند.»
اولویت، ایجاد پیوند میان مسیرهای جنگلی است تا ایمنی تردد در این نقاط و دسترسی به تجمعهای شهری نزدیکتر تضمین شود.
تا ۶ مه، ۱۵۴,۲۲ کیلومتر از شبکه راههای جنگلی بازگشایی شده بود؛ رقمی بالاتر از هدف اولیه ۱۱۵ کیلومتر. شهرداری در همان یادداشت افزود: «با توجه به پیشرفت مناسب عملیات، گستره مداخله و نیازهای شناساییشده در میدان، هدف جدید ۱۷۸,۳۱ کیلومتر تعیین شده است.»
مانوئل کالهاناش، بازنشسته ۷۹ ساله، در گفتوگو با AFP گفت: «اگر مقامها بتوانند تمام آن چوب را بیرون ببرند، من احساس آرامش بسیار بیشتری میکنم، چون حجم عظیمی از سوخت برای آتشسوزیهاست… اینجا در ملک خودم، سعی میکنم تا حد ممکن آن را خارج کنم.»
این کارها تنها به باز کردن مسیرها محدود نمیشود، بلکه پاکسازی زمینها و ایجاد نوارهای مدیریت سوخت را هم در بر میگیرد؛ مناطقی که در آنها پوشش گیاهی کاهش مییابد یا قطع میشود؛ وظایفی که به گفته شهرداری برای کاهش خطر آتشسوزیهای روستایی حیاتی است.
بر اساس اطلاعیه منتشرشده در وبسایت شهرداری، این مداخله در مجموع ۱۹۸,۹۵ هکتار را در بر میگیرد «از جمله نوارهای حاشیه شبکه راههای شهری و مناطق تماس با نواحی صنعتی مارینیا گرانده و ویرا د لریا».
دانشمندان گروه World Weather Attribution (منبع به زبان پرتغالی) (WWA) چند روز پیش هشدار دادند که سال ۲۰۲۶ میتواند از نظر آتشسوزیهای جنگلی در جهان، از افراطیترین سالهای ثبتشده باشد؛ به دلیل همافزایی تغییرات اقلیمی با تشدید پدیده النینو.
شهردار مارینیا گرانده هشدار میدهد: «برای تابستان، دورهای بهویژه گرم پیشبینی شده و در منطقه ما این جنگلهای کاج مانند بشکه باروت هستند.»
مواد بازدارنده از مهمترین سلاحها در مقابله با آتش خواهد بود
سازمان ملی مدیریت اضطراری و حفاظت مدنی (ANEPC (منبع به زبان پرتغالی)) اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۶ توجه ویژهای به منطقه لریا خواهد شد (با تمرکز دوباره بر پدروگان گرانده)؛ منطقهای که به دلیل حجم مواد قابل اشتعال موجود در زمینها، بیش از همه از طوفان «کریستین» آسیب دید.
ماریو سیلویستره، فرمانده ملی مدیریت اضطراری و حفاظت مدنی، در گفتوگو با خبرگزاری لوسا گفت در میان مناطق بحرانی، دو منطقه دیگرِ واقع در جنگلهای داخلی ــ کویمبرا و کاستلو برانکو ــ و همچنین شمال پرتغال و آلگاروه نیز قرار دارند.
مقامها میخواهند آتشسوزیها را در همان دقایق نخست مهار کنند و قصد دارند استفاده از مواد بازدارنده، یعنی ترکیبهای شیمیاییای که میتوانند سرعت یا حتی پیشروی شعلهها را متوقف کنند، بهطور گسترده گسترش دهند.
ماریو سیلویستره گفت: «امسال چهار مرکز دیگر از ناوگان هوایی با مواد بازدارنده کار خواهند کرد و تعداد آنها به پنج میرسد. هدف ما این است که نرخ موفقیتی را که اکنون در حمله اولیه داریم، باز هم بالاتر ببریم.»
این ماده در سال ۲۰۲۵ تنها در یک مرکز هوایی به کار رفت، اما با توجه به نتایج خوب بهدستآمده، به گفته ماریو سیلویستره، در سال ۲۰۲۶ «یکی از اصلیترین ابزارها» خواهد بود تا بتوان با آتشهایی مقابله کرد که امروز نسبت به ده سال پیش با خشونت بیشتری گسترش مییابند.
در چارچوب همین رویکرد پیشگیرانه، در هر یک از زیربخشهای کشور، تیمهای تخصصی شناسایی مستقر خواهند شد که وظیفه دارند اطلاعات ضروری درباره خطر و نوع آتشسوزی را به فرمانده عملیات منتقل کنند تا توان ارتباطی سامانه و سرعت مداخله افزایش یابد.
همچنین گروههای موسوم به «حمله گسترده» افزایش یافتهاند و تعداد آنها از یک گروه به چهار گروه رسیده است. این نیرو ظرفیتی تاکتیکی و پیشرفته دارد و برای وضعیتهایی فراخوانده میشود که به مداخله طولانیمدت نیاز دارند.
همه این تغییرات در یک تمرین عملیاتی فشرده آزمایش خواهد شد تا هماهنگی میان تمام دستگاههای درگیر در این عملیات تضمین شود.
آرایش ویژه مقابله با آتشسوزیهای روستایی (DECIR) در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته اندکی تقویت شده است.
مرحله بحرانیتر ــ موسوم به «دلتا» ــ بین اول ژوئیه تا ۳۰ سپتامبر خواهد بود؛ زمانی که DECIR شامل ۱۵ هزار و ۱۴۹ نیروی عملیاتی در قالب ۲ هزار و ۵۹۶ تیم، ۳ هزار و ۴۶۳ خودروی زمینی و ۸۱ هواگرد خواهد بود. دو بالگرد Black Hawk نیروی هوایی با ظرفیت بالاتر در حمل آب و اجرای عملیات پیچیدهتر، برای نخستین بار به طور ویژه در مقابله با آتشسوزیها به کار گرفته خواهند شد.
در این دوره که سختترین دوره سال به شمار میآید، ۵۰ بلدوزر زنجیری در اختیار مقامها خواهد بود؛ دو برابر سال ۲۰۲۵، و ICNF نیز ۱۸ دستگاه دیگر تامین خواهد کرد؛ این موضوع را رویی روچا، معاون وزیر حفاظت مدنی، در مصاحبه با JN/TSF (منبع به زبان پرتغالی) اعلام کرد.
از روز جمعه گذشته، اولین تقویت ناوگان سال موسوم به «سطح براوو» در میدان مستقر شده که تا پایان مه ادامه خواهد داشت: در این چارچوب، ۱۱ هزار و ۹۵۵ نیروی عملیاتی، در قالب ۲ هزار و ۳۱ تیم rکه از سوی ۲ هزار و ۵۹۹ خودروی امدادی و ۳۷ هواگرد پشتیبانی میشوند، در حالت آمادهباش قرار دارند.
به گفته فرمانده ملی مدیریت اضطراری و حفاظت مدنی، این طرح میتواند بر اساس ارزیابیهایی که در مراحل مختلف اجرای آن انجام میشود، دستخوش تغییر شود.