بارندگیهای شدید باعث انباشت مواد قابلاشتعال روی زمین شده و وزیر کشور بر پاکسازی جنگلها تاکید میکند. در مناطق آسیبدیده بازگشایی راهها ادامه دارد و نسبت به ۲۰۲۵ شمار نیروها و هواگردها اندکی افزایش یافته است.
سال ۲۰۲۵ مخربترین فصل آتشسوزیهای ثبتشده در اتحادیه اروپا (EU) را به همراه داشت و بیش از یک میلیون هکتار طعمه حریق شد؛ پرتغال هم در زمره کشورهایی بود که شعلهها در آن اثر چشمگیرتری برجای گذاشتند.
آگهی
آگهی
به گزارش مرکز مشترک پژوهشی کمیسیون اروپا (منبع به زبان پرتغالی) در خاک پرتغال ۹۹۹ آتشسوزی ثبت شد که ۲۸۴ هزار و ۱۲ هکتار را سوزاند. مساحت سوخته نسبت به سال ۲۰۲۴ دو برابر شد و در نتیجه، ۲۰۲۵ به دومین سال بد دهه اخیر بدل شد؛ سالی که تنها پس از سال نحس ۲۰۱۷ قرار میگیرد؛ دورهای که بیش از ۵۰۰ هزار هکتار را به خاکستر بدل و بیش از ۱۰۰ قربانی بر جا گذاشت.
همین نهاد بر تداوم روند وخیمتر شدن وضعیت صحه میگذارد و از افزایش احتمال رخدادهای حدی اقلیمی خبر میدهد؛ رخدادهایی که در آن ابرآتشسوزیها نقش اصلی را بازی میکنند؛ آتشهایی خشونتبارتر که سریعتر گسترش مییابند و مهارشان دشوارتر است. این الگوی جدید بهویژه از سال ۲۰۱۷ به بعد، در پی تکرار بیشتر موجهای گرما، بلندتر شدن تابستانها و دورههای خشکسالی، آشکارتر شدهاست.
اکنون در سال ۲۰۲۶، اثر توفانها نیز به این ترکیب بحرانی اضافه شدهاست؛ تندبادهای آغاز سال، تاج درختان را کند و درختان را واژگون کرد و برگها و دیگر پوشش گیاهی را بر زمین پخش کرد؛ پوششی که با بالا رفتن دما به سرعت خشک میشود، آتشگیری را آسانتر میکند و سرعت اولیه گسترش شعلهها را بالا میبرد.
در کنار این سوخت ریزدانه، حجم بزرگی از مواد چوبی، از شاخه تا تنه، به صورت لایههای متراکم انباشته شده که نیروی تخریبی و مدتزمان سوختن آتش را چند برابر میکند. بنا بر پایش هوایی که شهرداری لِیریا با کمک پهپاد انجام داده و روزنامه «اکسپرسو» آن را منتشر کرده، تنها در همین شهرستان بین پنج تا هشت میلیون درخت در مناطق شهری و جنگلی از بین رفتهاست.
وزیر اداره داخلی با بازتاب دادن این تهدیدها، از ابتدای آوریل پیدرپی به مردم هشدار داده و از آنها خواسته «سهم خود» را انجام دهند و زمینهای اطراف خانههایشان را پاکسازی کنند.
لوئیس نوِش، که خبرگزاری لوسا سخنانش را بازتاب داد، پیشبینی کرد: «تابستانی وحشتناک» در پیش است و دلیل آن را همان «عوامل تازه، فوقالعاده و منفی» برآمده از زنجیره توفانها دانست و دوباره یادآور شد که پوشش گیاهی بیشتری برای پاکسازی وجود دارد و شمار بیشتری از جادهها مسدود است.
او با یادآوری این که قانون، دخالت مستقیم در املاک خصوصی را محدود میکند، در عین حال از مالکان خصوصی خواست مسیرهای با دسترسی دشوار را مشخص کنند تا تیمهای حفاظت مدنی بتوانند تلاش خود را بر آن نقاط متمرکز کنند.
مدلی برای ارزیابی خطر طراحی شده تا عملیات در مناطقی که از این فاجعه طبیعی بیشتر آسیب دیدهاند در اولویت قرار گیرد و بهویژه هستههای جمعیتی کوچکتر مورد حمایت قرار گیرند.
لوئیس نوِش بر همکاری میان حفاظت مدنی، نیروهای امنیتی، شهرداریها و نیروهای مسلح در قالب فرماندهی یکپارچه پیشگیری و عملیات (CIPO) تاکید کرد؛ ساختاری که وزارتخانههای اداره داخلی، دفاع، کشاورزی و دریا را گرد هم میآورد و مأموریتش بازگشایی مسیرها و بهبود دسترسیها در مناطق جنگلی است.
او گفت: «در ۲۲ شهرستان، ۱۰ هزار کیلومتر جاده، مسیر روستایی، آتشبُر و زمینی که باید پاکسازی شود شناسایی کردهایم و ظرف یک هفته سه هزار کیلومتر آن، یعنی تقریبا یکسوم، پاکسازی شدهاست» و افزود که فرماندهی CIPO که در ابتدا قرار بود تا ۳۱ مه تنها در مناطق مرکز، لیسبون و دره تِژو فعال باشد، اکنون تاریخ پایان مشخصی ندارد و اگر چشمانداز آتشسوزیها وخیمتر شود میتواند همچنان مفید باشد.
مارینیا گراند بیش از ۱۵۴ کیلومتر مسیر جنگلی را بازگشایی کردهاست
چندین هفته است که در مارینیا گراند صدای ارهموتورهایی شنیده میشود که تودههای چوب را در مسیرهای میان جنگلهای کاج و اوکالیپتوس قطع و پاکسازی میکنند.
این عملیات گسترده از ابتدای ماه مارس، هفت روز هفته و با مشارکت تیم بزرگی انجام میشود که در آن اداره خدمات شهرداری حفاظت مدنی، دفتر فنی جنگل، نظامیان گارد ملی جمهوریخواه (GNR)، مؤسسه حفاظت از طبیعت و جنگلها (ICNF)، یگان ویژه حفاظت مدنی، آتشنشانان داوطلب مارینیا گراند و ویِیرا دو لِیریا و نیز نیروهای مسلح حضور دارند.
پائولو ویسنته، شهردار مارینیا گراند، در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه (AFP) تاکید کرد: «توفان در شب ۲۷ به ۲۸ ژانویه به ما ضربه زد و هنوز هم خسارتهای زیادی در منطقه باقی است.»
به گفته شهرداری در اطلاعیهای (منبع به زبان پرتغالی) که در وبسایت رسمی منتشر شده، خسارتهای قابلتوجهی در شبکه راههای جنگلی شناسایی شده که مساحتی حدود ۲۸۹ کیلومتر را در بر میگیرد. شهرداری هشدار میدهد بسیاری از این مسیرها «برای دسترسی خودروهای امدادی و نیز برای پیشگیری و مقابله با آتشسوزیهای روستایی حیاتی هستند».
اولویت با ایجاد ارتباط میان راههای جنگلی است تا ایمنی تردد در این مسیرها و دسترسی به نزدیکترین نقاط شهری تضمین شود.
تا ششم مه، ۱۵۴٫۲۲ کیلومتر از شبکه راههای جنگلی بازگشایی شده بود؛ رقمی بالاتر از هدف اولیه ۱۱۵ کیلومتر. شهرداری در همان اطلاعیه افزود: «با توجه به روند مطلوب عملیات، گستره مداخله و نیازهای شناساییشده در منطقه، هدف جدیدی معادل ۱۷۸٫۳۱ کیلومتر تعیین شدهاست.»
مانوئل کالهاناش، بازنشسته ۷۹ ساله، در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه گفت: «اگر مقامها بتوانند همه آن چوبها را از آنجا خارج کنند من خیلی خیالم راحتتر میشود، چون حجم بسیار زیادی سوخت برای آتشسوزی است… اینجا در ملک خودم سعی میکنم تا حد ممکن آن را جمع کنم.»
این عملیات تنها شامل بازگشایی مسیرها نیست، بلکه پاکسازی زمینها و ایجاد نوارهای مدیریت سوخت را نیز در بر میگیرد؛ نواحیای که در آنها پوشش گیاهی کاهش مییابد یا قطع میشود؛ اقدامهایی که به تاکید شهرداری برای کاهش خطر آتشسوزیهای روستایی حیاتی است.
بر اساس اطلاعیه منتشرشده در وبسایت شهرداری، مجموع مساحت مداخله پیشبینیشده ۱۹۸٫۹۵ هکتار است؛ «شامل نوارهای حاشیه شبکه راههای شهرداری و مناطق حائل میان این مسیرها و مناطق صنعتی مارینیا گراند و ویِیرا دو لِیریا».
دانشمندان گروه World Weather Attribution (منبع به زبان پرتغالی) (WWA) چند روز پیش هشدار دادند که سال ۲۰۲۶ ممکن است در سطح جهانی از نظر آتشسوزیهای جنگلی به یکی از افراطیترین سالها تبدیل شود؛ آن هم به دلیل همافزایی تغییرات اقلیمی با تشدید پدیده النینو.
شهردار مارینیا گراند هشدار داد: «تابستانی بهویژه گرم پیشبینی شده و برای منطقه ما این جنگلهای کاج یک بشکه باروت به حساب میآید.»
مواد بازدارنده از مهمترین سلاحها در نبرد با آتش خواهد بود
سازمان ملی اضطرار و حفاظت مدنی (ANEPC (منبع به زبان پرتغالی)) اعلام کردهاست که در سال ۲۰۲۶ توجه ویژهای به شهرستان لِیریا خواهد شد؛ منطقهای که پدروگان گراند دوباره در آن در کانون توجه قرار میگیرد و از همه بیشتر از توفان «کریستین» آسیب دیده و اکنون به دلیل انبوه مواد سوختی روی زمین در کانون نگرانی قرار دارد.
ماریو سیلویستره، فرمانده ملی اضطرار و حفاظت مدنی، در گفتوگو با خبرگزاری لوسا گفت که در میان مناطق بحرانی، دو شهرستان دیگر واقع در کمربند جنگلهای داخلی، یعنی کویمبرا و کاستِلو برانکو و همچنین شمال و آلگاروِه هم قرار دارند.
مقامها میخواهند آتشسوزیها را در همان دقایق نخست مهار کنند و قصد دارند استفاده از مواد بازدارنده، یعنی مادهای شیمیایی که میتواند سرعت پیشروی شعلهها را کم یا حتی متوقف کند، را بهطور گسترده در دستور کار بگذارند.
ماریو سیلویستره گفت: «امسال چهار مرکز دیگر برای استقرار هواگردهایی که از مواد بازدارنده استفاده میکنند به کار گرفته میشود و تعداد آنها به پنج مرکز میرسد. هدف ما این است که نرخ موفقیت در حمله اولیه، که اکنون هم بالاست، باز هم افزایش یابد.»
این ماده در سال ۲۰۲۵ تنها در یک مرکز هوایی به کار رفت، اما با توجه به نتایج مثبت، سیلویستره میافزاید که در سال ۲۰۲۶ این ماده «یکی از برگهای برنده اصلی» خواهد بود تا بتواند جلوی آتشهایی را بگیرد که امروزه نسبت به ده سال پیش با خشونت بیشتری گسترش مییابند.
در همین چارچوبِ پیشدستانه، در هر یک از زیرمنطقههای کشور، تیمهای تخصصی شناسایی مستقر خواهند شد تا اطلاعات حیاتی درباره خطر و نوع آتشسوزی را به فرمانده عملیات منتقل کنند. هدف از این کار بهبود ظرفیت ارتباطی سامانه و تضمین مداخله زودتر است.
همچنین گروههای حمله گسترده نیز از یک گروه به چهار گروه افزایش یافتهاند. این نیروها از توان تاکتیکی پیشرفته برخوردارند و برای وضعیتهایی فراخوانده میشوند که به مداخله طولانیمدت نیاز دارد.
تمام تغییرات اعمالشده در یک تمرین عملیاتی فشرده آزموده خواهد شد تا هماهنگی میان همه نهادهای درگیر در این عملیات تضمین شود.
سامانه ویژه مقابله با آتشسوزیهای روستایی (DECIR) در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته افزایش اندکی نشان میدهد.
مرحله بحرانی موسوم به «دلتا» از یکم ژوئیه تا ۳۰ سپتامبر ادامه خواهد داشت؛ دورهای که در آن سامانه DECIR از ۱۵ هزار و ۱۴۹ نیروی عملیاتی در قالب دو هزار و ۵۹۶ تیم، سه هزار و ۴۶۳ خودروی زمینی و ۸۱ هواگرد برخوردار خواهد بود. دو بالگرد بلک هاوک نیروی هوایی که ظرفیت بیشتری برای حمل آب و اجرای عملیات پیچیدهتر دارند، برای نخستین بار در مهار آتشسوزیها به کار گرفته خواهند شد.
در این دوره که سختترین بازه زمانی به شمار میآید، ۵۰ ماشین زنجیری سنگین در اختیار مقامها خواهد بود؛ دو برابر سال ۲۰۲۵، و قرار است ICNF نیز ۱۸ دستگاه دیگر فراهم کند. این موضوع را روئی روشا، معاون وزیر حفاظت مدنی، در گفتوگو با روزنامه «ژورنال دِ نوتیسیاش» و رادیوی TSF (منبع به زبان پرتغالی) اعلام کرد.
از جمعه گذشته، نخستین تقویتکننده توان سال با عنوان «سطح براوو» در میدان مستقر شده و تا پایان ماه مه ادامه خواهد داشت: ۱۱ هزار و ۹۵۵ نیروی عملیاتی در قالب دو هزار و ۳۱ تیم در آمادهباش هستند که از دو هزار و ۵۹۹ خودروی امدادی و ۳۷ هواگرد پشتیبانی میشوند.
به گفته فرمانده ملی اضطرار و حفاظت مدنی، طرح اعلامشده میتواند بر اساس ارزیابیهایی که در مقاطع مختلف اجرا انجام میشود، دستخوش تغییر شود.