تصویر تازهای از پدیده کیهانی موسوم به سحابی «گوی بلورین» منتشر شده که لحظات پایانی و باشکوه مرگ یک ستاره را به نمایش میگذارد.
این تصویر، یک جرم آسمانی درخشان را نشان میدهد که در واقع یک منظومه دوستارهای است که در آن یک ستاره در حال مرگ با ستارهای دیگر همراه شده و ساختاری شبیه یک گوی بلورین در فضا ایجاد کرده است.
آگهی
آگهی
دانشمندان این تصویر را با استفاده از ابزار «طیفنگار چندجرمی جمینای» ثبت کردند که بر روی تلسکوپ «رصدخانه شمالی جمینای» در کوه آتشفشانی خاموش «مائونا کیا» در هاوایی قرار دارد. این پروژه بخشی از فعالیتهای «آزمایشگاه ملی پژوهش نجوم اپتیکی و فروسرخ بنیاد ملی علوم آمریکا» (NOIRLab) است.
یکی از این اخترشناسان این آزمایشگاه به نام «تراویس رکتر» در این خصوص گفت که پژوهشگران هر از گاهی چند ساعت در شب را برای رصد آسمان و یافتن سوژههایی الهامبخش اختصاص میدهند.
او گفت: «هدف این کار نشان دادن شگفتیهای جهان است؛ بنابراین این سحابی یک هدف علمی از پیش تعیینشده نبود، بلکه صرفا به این دلیل انتخاب شد که ظاهر بسیار زیبایی داشت.»
جزئیات خیرهکننده
این تصویر جزئیات خیرهکننده یک سحابی سیارهای را نشان میدهد که در فاصله حدود ۱۵۰۰ سال نوری از زمین و در صورت فلکی ثور قرار دارد.
سحابی یا میغواره، به ابر عظیمی از غبار، گاز و پلاسما در فضاهای میانستارهای گفته میشود. سال نوری نیز فاصلهای است که نور در یک سال طی میکند که معادل حدود ۹.۴۶ تریلیون کیلومتر است.
بنابراین، این بدان معنا است که نوری که در این تصویر دیده میشود حدود ۱۵۰۰ سال پیش از آن جرم آسمانی تابیده شده است.
سحابی سیارهای چیست؟
از این جهت به این اجرام، سحابی سیارهای گفته میشود که در تلسکوپهای کوچک، ظاهری شبیه سیاره دارند.
این اجرام زمانی شکل میگیرند که ستارههای در حال مرگ، لایههای بیرونی خود را به فضا پرتاب میکنند.
در نتیجه این فرایند، تودهای از گاز و غبار اطراف هسته ستاره شکل میگیرد؛ هستهای که به صورت یک جرم موسوم به «کوتوله سفید» باقی میماند.
آقای رکتور، استاد فیزیک و نجوم در دانشگاه آلاسکا در آنکوریج، گفت: «این اجرام شکلهای خاص خودشان را دارند. واقعا بسیار زیبا هستند و معمولا ساختارهایی پیچیده اما متقارن دارند.»
این تصویر خیرهکننده به دانشمندان کمک میکند تا ببینند که یک منظومه دو ستارهای وقتی یکی از ستارهها زودتر از دیگری به پایان عمر خود میرسد، چگونه تحت تاثیر قرار میگیرد.
منظومه دو ستارهای چیست؟
سحابی گوی بلورین با نام (NGC 1514) یک منظومه دو ستارهای را در خود جای داده است؛ دو ستارهای که همزمان در کنار هم شکل گرفتهاند و به دور یکدیگر میچرخند. به گفته ناسا، بیش از نیمی از ستارههای کهکشان در منظومههای چندستارهای قرار دارند.
رکتور گفت: «ستاره اول در حال بیرون ریختن لایههای بیرونی خود است و ستاره دوم، صرفا به خاطر گردش به دور آن، این روند را تشدید کرده و باعث شکلگیری ساختارهای پیچیده و زیبا میشود.»
رنگهای این سحابی به دلیل وجود فیلترهایی در طیفنگار است که اجازه عبور طولموجهای خاصی از نور را میدهد؛ طولموجهایی که مربوط به انواع مشخصی از گازها هستند.
رنگهای مایل به قرمز ناشی از هیدروژن داغ و رنگ آبی روشن مربوط به اکسیژن داغ است. این گازها معمولا در سحابیهای سیارهای بیشترین مقدار را دارند.
چرا عکسهای یک سحابی متفاوت است؟
ویلیام هرشل، ستارهشناس آلمانی-بریتانیایی که اصطلاح «سحابی سیارهای» را به دلیل شباهت این اجرام به سیارات ابداع کرد، نخستین بار سحابی گوی بلورین را در سال ۱۷۹۰ میلادی مشاهده کرد.
یکی از ستارههای این منظومه دوتایی هر ۹ سال یکبار به دور ستاره دیگر میچرخد که به گفته آقای رکتور، دورهای نسبتا طولانی است و یکی از دلایل شکل غیرمعمول و ابری این سحابی به شمار میرود.
وقتی آن ستارهای که در حال گردش است حرکت میکند، گازهایی را که از ستارهی دیگر در حال بیرون ریختن است به هم میزند و آنها را میچرخاند. همین چرخش و بههمخوردن گازها باعث شکل گرفتن سحابی میشود.
ظاهر یک سحابی بسته به طولموج نوری که با آن مشاهده میشود میتواند متفاوت باشد. به همین دلیل است که اخترشناسان، این اجرام را در طولموجهای مختلف مطالعه میکنند.
با وجود اینکه ویلیام هرشل بیش از دو قرن پیش این سحابی را کشف کرد، دانشمندان همچنان در حال مشاهده و مطالعه آن هستند. با پیشرفت فناوری، تلسکوپها میتوانند جزئیات بیشتری را ثبت کرده و تصاویر دقیقتری تولید کنند.
سحابیهای سیارهای مرحله مرگ نسبتا کوتاهی دارند که حدود ۱۰ هزار سال طول میکشد. این بازه زمانی کوتاه، از نظر نجومی، به دانشمندان اجازه میدهد این اجرام را در مرحله پایان عمرشان مشاهده کنند