تعیین قیمت بلیت هواپیما کار سادهای نیست. از فروش پویا تا سیاست های دولتی و تغییر عوامل جهانی، مبلغی که مسافران در نهایت میپردازند میتواند کاملا غیرقابل پیش بینی باشد.
واقعیت این است که سفر هوایی اصلا ارزان نیست و مالیاتها و عوارض، سهم قابل توجهی در قیمت نهایی بلیت دارند.
آگهی
آگهی
بحثها درباره عوارض بلیت پرواز در اروپا پس از آن دوباره داغ شد که وزارت دارایی (منبع به زبان انگلیسی) آلمان اعلام کرد هیات دولت فدرال با طرح بازگرداندن مالیاتهای پرواز به سطح سال 2024 موافقت کرده است.
این تغییرات که قرار است از ژوئیه امسال اجرایی شود، باعث کاهش مالیات مسافران هوایی در همه بازههای مسافتی خواهد شد؛ به طوری که نرخ پروازهای کوتاهبرد از 15.53 به 13.03 یورو، پروازهای میانبرد از 39.34 به 33.01 یورو و پروازهای دوربرد از 70.83 به 59.43 یورو کاهش مییابد.
وزارت دارایی فدرال در این بیانیه مطبوعاتی تاکید کرده است: «مهم است که این کاهشها مستقیما به مسافران منتقل شود.»
با این حال، این طرحها برای اجرا شدن هنوز به تصویب پارلمان فدرال، بوندستاگ، نیاز دارد.
اما آیا این کاهشها واقعا فشار بر جیب مسافران را کم میکند و بلافاصله به بلیتهای ارزانتر منجر میشود؟
پیچیدگیهای پشت قیمتگذاری بلیت هواپیما
مدل قیمتگذاری بلیت هواپیما عوامل متعددی را دربر میگیرد. نخست این که، همانطور که همه ما هنگام خرید دیرهنگام بلیت تجربه کردهایم، قیمتها ثابت نیست.
شرکتهای هواپیمایی از سیستم «قیمتگذاری پویا» بر اساس «ضریب پر شدن» استفاده میکنند؛ یعنی نسبتی از صندلیها که در هر پرواز پر میشود.
وقتی رزروها به لحظات آخر موکول میشود و صندلیهای خالی کم است، خطوط هوایی میدانند که تقاضا، بهویژه در فصلهای تعطیلات، بالا خواهد بود؛ در نتیجه، الگوریتمهای قیمتگذاری در زمان واقعی کرایهها را تنظیم میکنند و قیمت افزایش مییابد.
موضوع وقتی پیچیدهتر میشود که عوارض اضافی دولتها و فرودگاهها را هم در نظر بگیریم. مطالعات (منبع به زبان انگلیسی) نشان میدهد نخستین طرحهای مالیات بر پرواز در اروپا در دهه 1990 در ایتالیا، فرانسه و بریتانیا اجرا شد تا درآمدی برای بودجه دولتها ایجاد کند.
بعدها و از دهه 2010، کشورهایی مانند اتریش، آلمان، هلند، نروژ، سوئد و پرتغال برای کاهش هزینههای زیستمحیطی سفرهای هوایی، این نوع مالیاتها را وضع کردند.
پژوهش آژانس بینالمللی انرژی (منبع به زبان انگلیسی) مستقر در پاریس نشان میدهد که صنعت هوانوردی در سال 2023 مسئول 2.5 درصد از انتشار جهانی دیاکسید کربنِ مرتبط با انرژی بوده است؛ در حالی که «بین سالهای 2000 تا 2019 سریعتر از راهآهن، جاده و حملونقل دریایی رشد کرده است». در آن سال، انتشارهای ناشی از هوانوردی به 90 درصد اوج خود پیش از همهگیری کووید-19 رسید.
دو برابر شدن مالیات پرواز در بلژیک
در سال 2025، خبرگزاری بلگا (منبع به زبان انگلیسی) گزارش داد که دولت فدرال بلژیک قصد دارد مالیات پروازهای کوتاهبرد را تا سال 2027 از هر صندلی 5 به 10 یورو افزایش دهد و بهنقل از روزنامه بروکسل تایمز (منبع به زبان انگلیسی) انتظار میرود این رقم تا سال 2029 به 11 یورو برسد.
نخستوزیر، بارت د وِور (منبع به زبان انگلیسی)، درباره اقدامات جدید ریاضتی گفت: «همه این را در کیف پولشان احساس خواهند کرد؛ انکاری در کار نیست. باید بپذیریم که این کشور سالهای زیادی است که از نظر مالی بهخوبی مدیریت نشده است.»
سخنگوی شرکت هواپیمایی بروکسل ایرلاینز نیز با تکرار همین دیدگاه گفت: «این شرکت نمیتواند این مالیات اضافی را از جیب خود بپردازد و ناچار است آن را به مسافران منتقل کند.»
لغو عوارض پرواز در سوئد
در همین حال، پارلمان سوئد، ریکسداگ (منبع به زبان انگلیسی)، رسما اعلام کرد که عوارض سفرهای هوایی از ژوئیه 2025 لغو میشود.
این کشور اسکاندیناوی نخستین بار در سال 2018 مالیات هوانوردی را برقرار کرد؛ به طوری که بلیتها شامل عوارض اضافی بین 60 کرون (5.50 یورو) تا 400 کرون (36.60 یورو) به ازای هر مسافر، بسته به مقصد، میشد.
لغو این مالیات با استقبال شرکت «سوِدایویا»، اپراتور دولتی 10 فرودگاه سوئد از جمله استکهلم آرلاندا و مالمو، روبهرو شد.
یوناس آبراهامسون (منبع به زبان انگلیسی)، رئیس و مدیرعامل سویداویا، گفت: «مالیات هوانوردی دسترسی هوایی سوئد، رقابتپذیری و رشد آن را محدود کرده است. علاوه بر این، از گذار ضروری اقلیمی نیز حمایت نکرده، زیرا همه انواع سوخت، از جمله سوخت جتها با منشأ زیستی، را یکسان در نظر میگیرد.»
انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (یاتا (منبع به زبان انگلیسی)) نیز از این تصمیم «استقبال» کرد. رافائل شوارتزمان، معاون منطقهای یاتا در اروپا، افزود: «چنین عوارضی برای مسافران هوایی نتیجه معکوس دارد و از نظر زیستمحیطی هم چندان موثر نیست.»
عوارض مسافر هوایی در بریتانیا
از آوریل 2026 در بریتانیا نرخهای جدید و بالاتری برای عوارض مسافر هوایی (Air Passenger Duty یا APD) اجرا شد؛ عوارضی که هر مسافر بر اساس مسیر سفر خود میپردازد.
عواملی که بر میزان این عوارض تاثیر میگذارند شامل فاصله پرواز است که به دو گروه تقسیم میشود: باند A برای مقاصد اروپایی و باند B برای مقاصدی چون ایالات متحده، امارات متحده عربی، مالدیو، کاستاریکا و سریلانکا. کلاس پروازی نیز بر مبلغ نهایی عوارض اثر میگذارد.
برای مثال، عوارضی که مسافران کلاس اقتصادی در پرواز از بریتانیا به مقاصدی چون استرالیا، نیوزیلند، ژاپن، ویتنام و تایلند و برخی کشورهای دیگر میپردازند، از 94 پوند (108 یورو) به 106 پوند (122 یورو) افزایش مییابد.
با این حال، بر پروازهای مستقیم دوربرد از فرودگاههای ایرلند شمالی، مشروط بر این که نخستین بخش سفر به مقصدی در باند B باشد، این عوارض اعمال نمیشود.
افزایش عوارض در دیگر کشورها چطور بوده است؟
در فرانسه (منبع به زبان انگلیسی)، «مالیات همبستگی بلیت هواپیما» در سال 2025 بهطور چشمگیری افزایش یافت. این مالیات که بر همه پروازهای خروجی از فرانسه اعمال میشود، براساس آخرین نرخها باعث شده عوارض پروازهای اقتصادی و پریمیوم به اروپا از 2.63 به 9.50 یورو برسد، در حالی که مسافران کابین بیزینس اکنون به جای 20.27، 30 یورو میپردازند.
مالیات پروازهای میانبرد برای کابینهای اقتصادی و پریمیوم از 7.51 به 15 یورو و برای کابینهای بیزینس و «لا پرمیر» از 63.07 به 80 یورو افزایش یافته است. در پروازهای دوربرد نیز عوارض کلاسهای اقتصادی و پریمیوم از 7.51 به 40 یورو و برای کابینهای بیزینس و لا پرمیر از 63.07 به 120 یورو رسیده است.
نروژ (منبع به زبان انگلیسی) پس از تعلیق موقت دوساله، در سال 2022 دوباره عوارض بلیت هواپیما را برقرار کرد. این کشور در سال 2026 یک سیستم دو نرخی اجرا میکند: نرخ پایین 61 کرون (5.42 یورو) برای پروازهای داخل اروپا و نرخ بالای 350 کرون (31.12 یورو) برای سایر مقاصد.
مسافران ترانزیتی، کارکنان خطوط هوایی که در کابینهای بیزینس سفر میکنند، کودکان زیر دو سال و مسافران ناتو از پرداخت این عوارض معاف هستند.
اوضاع خارج از اروپا چگونه است؟
در آن سوی اقیانوس اطلس و در پروازهای داخلی ایالات متحده، «صندوق اعتماد فرودگاه و شبکه هوایی» (AATF) از طریق مالیات فدرال بر بلیت، 7.5 درصد کرایهها را دریافت میکند.
سایر عوارض شامل «مالیات بخش داخلی» است که برای هر مسافر و هر بخش پرواز متصل به یک فرودگاه بزرگ، 5.20 دلار (4.51 یورو) محاسبه میشود، و همچنین کارمزدی ثابت به مبلغ 5.60 دلار (4.81 یورو) برای هزینههای مرتبط با امنیت پرواز.
برای پروازهای خروجی از آمریکا نیز مسافران باید عوارض خروج/ورود بینالمللی به مبلغ 23.40 دلار (20.31 یورو)، و همچنین کارمزد خدمات گمرکی و کارمزد خدمات مهاجرت به ترتیب 7.39 دلار (6.41 یورو) و 7 دلار (6.08 یورو) بپردازند.
سنگاپور اما در بحبوحه تنشهای منطقهای در خاورمیانه ناچار شده است برنامه خود را برای تبدیل شدن به نخستین کشورِ وضعکننده مالیات سوخت سبز برای مسافران، موقتا کنار بگذارد.
سازمان هوانوردی کشوری سنگاپور (CAAS) در ابتدا قصد داشت «عوارض سوخت هوانوردی پایدار» (SAF) را از آوریل 2026 اجرا کند. اما با اشاره به «تاثیر درگیریِ ادامهدار»، اعلام کرد (منبع به زبان انگلیسی) که اجرای آن را به اکتبر 2026 موکول خواهد کرد.
این درگیری تاثیر ویرانگری بر هزینه سوخت داشته است. بسته شدن تنگه هرمز، طبق تحلیل یاتا (منبع به زبان انگلیسی)، قیمت سوخت جت در آسیا و اقیانوسیه را به میانگین هفتگی 208.79 دلار (181.23 یورو) برای هر بشکه رسانده است.