سرانجام بسته جامع هوش مصنوعی اتحادیه اروپا منتشر شده، اما برخی آن را کماهمیت میدانند. هرچند این بسته هنوز باید رسما تصویب شود، تمرکز اکنون بر دومین مرحله سادهسازی مقررات دیجیتال، یعنی بسته دیجیتال است که برای توسعه هوش مصنوعی و داده حیاتی است.
ساعت ۴ بامداد پنجشنبه، پارلمان اروپا و شورای اتحادیه اروپا بر سر یک توافق موقت (منبع به زبان انگلیسی) درباره «اومنیباس هوش مصنوعی» (AI Omnibus) به دست یافتند؛ ابتکاری در اتحادیه اروپا برای سادهسازی مقررات هوش مصنوعی.
آگهی
آگهی
اما روند سادهسازی خود به هیچ وجه ساده نبود. بحثهای داغ بر سر کمبود جاهطلبی، پیشنهادهای دقیقه آخری برای معافیت ماشینآلات، چالشهای حقوقی علیه خود تلاشهای سادهسازی و نیز نگرانی برخی از این که اومنیباس هوش مصنوعی قانون اصلی هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (AI Act) را تضعیف کند، بر مذاکرات سایه انداخت.
با وجود دشواری مذاکرات و شادی طبیعی مذاکرهکنندگان اصلی از نتیجه، هنوز تردیدهایی باقی است. برخی معتقدند قانونگذاران اروپایی میتوانستند برای کمک به کسبوکارهای اروپایی در عبور از مقررات پیچیدهای که ظاهرا کمتر کسی برای آن آماده است، کار بیشتری انجام دهند؛ با وجود سرمایهگذاریهای اتحادیه اروپا در میزهای خدمات هوش مصنوعی، اظهارات بلندپروازانه درباره سادهسازی و برنامهها برای «سندباکس»های نظارتی هوش مصنوعی.
توافقهای اومنیباس هوش مصنوعی؛ نه عالی، نه فاجعه
داغترین بحث هفتههای اخیر در اتحادیه اروپا به معافیتهای پیشنهادی برای تجهیزات پزشکی، اسباببازیها، آسانسورها، ماشینآلات و شناورهای آبی مربوط میشد؛ در حالی که برخی کشورهای عضو مدعی بودند آلمان به موقع همکاری نکرده و همین به نتیجهای ناقص منجر شده است. نتیجه (منبع به زبان انگلیسی) مذاکرات شبانه روز گذشته این بود که مقررات قانون هوش مصنوعی که با قواعد بخشی همپوشانی دارد، فقط برای محصولات حوزه ماشینآلات حذف خواهد شد. این نتیجه بسیار محدودتر از انتظارات است، در حالی که قرار است همپوشانیهای مربوط به تجهیزات پزشکی، اسباببازیها، آسانسورها و شناورها از طریق «اقدامات اجرایی» برطرف شود؛ ابزارهایی که معمولا مدتها پس از بروز مشکلاتی که قرار است حل کنند، به نتیجه میرسند.
همچنین مذاکرهکنندگان توافق کردند تعریف «مولفه ایمنی» را محدودتر کنند و پردازش دادههای شخصی را برای شناسایی و اصلاح سوگیریها در سامانههای پرخطر و غیرپرخطر مجاز بدانند.
یک تحول مثبت، توافق برای گسترش معافیتهای بنگاههای کوچک و متوسط (SME) به شرکتهای کوچک و با ارزش متوسط در بازار (شرکتهایی با گردش مالی تا ۲۰۰ میلیون یورو) است؛ اقدامی که میتواند به شکلی عملی از رشد شرکتهای فناوری اتحادیه اروپا حمایت کند.
در پی رخدادهای اخیر درباره تولید محتوای برهنهسازی با هوش مصنوعی، مقررات سختگیرانهتری برای سامانههای هوش مصنوعی اعمال خواهد شد که میتوان از آنها برای ایجاد محتوای سوءاستفاده جنسی از کودکان یا تصاویر برهنگی و محتوای جنسی صریح «دیپفیک» بدون رضایت افراد استفاده کرد. این سامانهها تا ۲ دسامبر ۲۰۲۶ فرصت خواهند داشت با مقررات جدید منطبق شوند.
از نظر ضربالاجلها، اجرای مقررات مربوط به سامانههای پرخطر به ۲ دسامبر ۲۰۲۷ (برای سامانههای مستقل هوش مصنوعی پرخطر) و ۲ اوت ۲۰۲۸ (برای سامانههای پرخطر هوش مصنوعی تعبیهشده در محصولات) موکول شد. دوره گذار برای اعمال واترمارک بر محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی اما کوتاهتر شد و از ۲ فوریه ۲۰۲۷ به ۲ دسامبر منتقل شد.
مهلت ایجاد سندباکسهای نظارتی هوش مصنوعی نیز به تعویق افتاده است، احتمالا به دلیل تاخیرهای گستردهتر در اجرا. این مهلت که در ابتدا برای ۲ اوت ۲۰۲۶ برنامهریزی (منبع به زبان انگلیسی) شده بود، اکنون به ۲ اوت ۲۰۲۷ منتقل شده است. چارچوب سندباکس هوش مصنوعی هم به دلیل محدودیتهای چشمگیر در دستورالعملهای کمیسیون اروپا و هم تمرکز بیش از حد بر ابزارهای غیرالزامآور مورد انتقاد است.
تمرکز به «اومنیباس دیجیتال» منتقل میشود؛ تلاش برای بازگشت از مسیر رقیقشده
در حالی که شورای اتحادیه اروپا و پارلمان اروپا هنوز باید اومنیباس هوش مصنوعی را به طور رسمی تصویب کنند، اکنون تمرکز به دومین بخش از تلاشهای سادهسازی اتحادیه اروپا یعنی بسته «اومنیباس دیجیتال» (منبع به زبان انگلیسی) معطوف میشود؛ بستهای که محور آن توسعه هوش مصنوعی و داده است.
اتاق هوش مصنوعی اروپای مرکزی (منبع به زبان انگلیسی) همراه با ۱۵ انجمن دیگر (از جمله سازمان مادر ما، Consumer Choice Center Europe)، با انتشار (منبع به زبان انگلیسی) یک نامه سرگشاده از کشورهای عضو اتحادیه اروپا خواستند مسیر خود را در قبال پیشنهادهای تضعیفشده مربوط به اومنیباس دیجیتال اصلاح کنند. در این نامه بر لزوم ایجاد توازن بهتر میان حفاظت از دادهها و اهداف راهبردی گستردهتر اتحادیه اروپا مانند نوآوری و رشد اقتصادی تاکید شده و متون مصالحهای کنونی در جهت عکس این هدف ارزیابی شده است.
یکی از مهمترین چالشهای اومنیباس دیجیتال تعریف این است که دادهها چگونه و به چه شکلی میتوانند برای توسعه هوش مصنوعی و پژوهش علمی به کار گرفته شوند. طیف سیاسی در اتحادیه اروپا در این باره دوپاره شده است: صنعت و شرکتهای در حال رشد استدلال میکنند که بدون دسترسی به داده، برنامههای اتحادیه برای رقابتپذیری در حوزه هوش مصنوعی بیمعناست، در حالی که دیگران از وضع موجود دفاع میکنند و نگرانند حتی پیشنهادهای محدود نیز اساس مفهوم چارچوب حفاظت از داده اروپایی را تهدید کند. تا اینجا به نظر میرسد وضع موجود دست بالا را دارد؛ ما پیشتر (منبع به زبان انگلیسی) نوشته بودیم که پیشنهاد اولیه کمیسیون برای ایجاد توازن میان دو جهان حفاظت از داده و رشد اقتصادی و نوآوری در شورای اتحادیه به شکل چشمگیری تضعیف شده است.
برآورد ما این است که مباحث اصلی در ماههای پیش رو بر این محورها متمرکز خواهد بود: الف) تعریف داده شخصی (یا تعریف آنچه پس از مسترسازی کافی، دیگر داده شخصی محسوب نمیشود)؛ ب) معافیتهای پردازش مرتبط با هوش مصنوعی بر مبنای منافع مشروع (ماده ۸۸c)؛ ج) پردازش تصادفی دادههای حساس (ماده ۹(۵)).
امضاکنندگان نامه اتاق هوش مصنوعی تاکید دارند که پیشنهادهای اولیه کمیسیون درباره مسترسازی، معافیتهای مرتبط با هوش مصنوعی و منافع مشروع، رویکردی عملگرایانه داشت، اما پیشنویس کنونی عملا این روند را معکوس کرده و آن را به وضعیت پیشین بازمیگرداند. بدون تمایزهای روشن، شرکتها و پژوهشگران همچنان در معرض برداشتهای پراکنده در کشورهای عضو قرار میگیرند و ناچارند به دستورالعملهای هیات حفاظت از داده اروپا (EDPB) تکیه کنند؛ دستورالعملهایی که تمرکز آنها بر حفاظت از داده است و به طور ذاتی برای تقویت رشد اقتصادی و نوآوری طراحی نشدهاند.
پیشنهادهای فعلی درباره دامنه دادههای علمی قابل استفاده برای توسعه هوش مصنوعی نشان میدهد این تعریف در حال محدود شدن است؛ روندی که در عمل با جاهطلبی اتحادیه اروپا برای پر کردن فاصله میان پژوهش قوی و توان ضعیف تجاریسازی در تضاد است. در این نامه خواسته شده تعریفی گسترده، شفاف و الزامآور ارائه شود تا قواعدی قابل پیشبینی برای تحقیق و توسعه در بخشهای دولتی و خصوصی فراهم شود.
در نهایت، طبق پیشنهادهای اومنیباس دیجیتال، فرسودگی مشهور ناشی از پیامهای مکرر پذیرش کوکیها ممکن است با سازوکار جدیدی (ماده ۸۸b) جایگزین شود که خطر ایجاد آشفتگی بیشتر در نظام رضایتگیری، بدتر شدن تجربه مصرفکننده و ناتوانی در برآورده کردن الزامات مقررات عمومی حفاظت از دادهها (GDPR) برای رضایت مشخص و آگاهانه را به همراه دارد.
این مطلب ابتدا در وبسایت EU Tech Loop منتشر شده و بر اساس یک توافق در یورونیوز بازنشر شده است. دیدگاههای مطرحشده در این مقاله متعلق به نویسنده است و به هیچ وجه موضع تحریریه یورونیوز را بازتاب نمیدهد.