پس از تغییر نام و تمرکز کامل بر واقعیت مجازی، متا در حال کاهش فعالیتهای خود در متاورس است. کارشناسان به یورونیوز نکست میگویند این روند میتواند به نفع واقعیت مجازی باشد.
آغاز سال ۲۰۲۶ آخرین میخ بر تابوت متاورس بود؛ دنیای دیجیتالی که زمانی مارک زاکربرگ آن را آینده تعاملات انسانی میدانست.
پس از آنکه همه تخممرغهایش را در این سبد مجازی گذاشت و حتی نام شرکتش را تغییر داد تا نقش محوری متاورس در کسبوکارش را نشان دهد، مدیرعامل متا عملاً این ایده را کنار گذاشته است.
متا اوایل ژانویه از تعدیل نیرو در بخش ریلیتیلبز خبر داد و حدود ۱۰ درصد از مشاغل را، عمدتاً مرتبط با توسعه متاورس (از جمله مهندسان داده، مهندسان نرمافزار و توسعهدهندگان بازی)، حذف کرد.
گزارش درآمد سهماهه چهارم شرکت در روز چهارشنبه زیان سنگین این بخش را تایید کرد؛ متا گفت کسبوکار واقعیت مجازی آن در سال گذشته ۱۹.۱ میلیارد دلار (۱۶ میلیارد یورو) زیان داده و تنها در سهماهه چهارم ۶.۲ میلیارد دلار (۵.۲ میلیارد یورو) از دست رفته است.
زاکربرگ در تماس تشریح درآمد به سرمایهگذاران گفت: «متا به توسعه کسبوکار واقعیت گسترده (XR) ادامه خواهد داد، بهویژه پوشیدنیهای مجهز به هوش مصنوعی مثل عینکهای ریبن شرکت.»
حالا که شاخصترین حامی متاورس به سراغ افقهای تازه میرود، واقعیت مجازی (VR) و جهانهای دیجیتال چه میشود؟ کارشناسان به یورونیوز نکست گفتند خروج متا لزوماً خبر بدی نیست.
چرا متاورس شکست خورد؟
وقتی زاکربرگ یکسره به متاورس شیرجه زد، جهان چهره دیگری داشت. جامعه هنوز از همهگیری کووید-۱۹ کمر راست نکرده بود؛ دورکاری رونق داشت و زندگی اجتماعی به پلتفرمهای دیجیتال مانند زوم منتقل شده بود.
بهگفته جورج جیجیاشویلی، تحلیلگر ارشد در گروه پژوهشی و مشاورهای اومدیا که بیش از یک دهه تحولات واقعیت مجازی را دنبال کرده، این وضعیت برای متا یک فرصت طلایی بود تا خود را بهعنوان رهبر پلتفرم بزرگ بعدی رایانش جا بیندازد.
جیجیاشویلی به یورونیوز نکست گفت: «متا از اینکه کاملاً به آیاواسِ اپل و اندروید و پلیاستورِ گوگل وابسته است، واقعاً دلخور است.»
او افزود: «بنابراین اولویت شماره یک متا و مارک زاکربرگ این بود که شرط ببندند متاورس پلتفرم محاسباتی بعدی خواهد شد و شرکتی باشند که آن پلتفرم تازه را رهبری میکند.»
اما این شرط به دلایل گوناگون جواب نداد. نخست اینکه فناوری آن زمان، و هنوز هم، به اندازهای پخته نیست که از پلتفرمی مصرفی مثل آنچه متا در سر داشت پشتیبانی کند.
جیجیاشویلی گفت: «چشمانداز آن پلتفرم با وضعیت موجود فناوری همخوان نبود.» او ادامه داد: «از نظر فناوری، رویای متاورس مستلزم پیشرفتهای سریع در هدستها، عینکها و عینکهای هوشمند و امثال آن بود؛ چیزی که به این زودی رخ نمیدهد.»
پر اولا کریستنسون، استاد مهندسی سامانههای تعاملی در دانشگاه کمبریج، گفت: «دستوپاگیر بودن هدستهای واقعیت مجازی یکی از موانع اصلی توسعه متاورس است.»
او و گروه پژوهشیاش در مطالعهای در سال ۲۰۲۲ از افراد خواستند یک هفته کاری ۴۰ ساعته را تماموکمال در یک محیط کاری مجازی بگذرانند و با استفاده از هدست واقعیت مجازی کارهای اداری روزمرهشان را انجام دهند.
کریستنسون به یورونیوز نکست گفت: «برایمان مهم بود ببینیم آیا واقعاً میشود یک هفته کامل کار دانشی را در واقعیت مجازی انجام داد یا نه.» او افزود: «پاسخ این است که میشود، اما از آن متنفر خواهید شد.»
شرکتکنندگان در این پژوهش از کاهش بهرهوریِ ادراکشده، افزایش سرخوردگی و اضطراب، بروز بیشتر «بیماری شبیهساز» و خستگی چشمی بالاتر خبر دادند.
کریستنسون گفت: «ارگونومیک نیست؛ باید با کابلها سروکله بزنید؛ اگر بخواهید جرعهای قهوه بنوشید باید هدست را بالا بدهید. همیشه چیزهای کوچک و ظریفی هست که درست کار نمیکند.»
او افزود: «افزون بر سختافزارِ دستوپاگیر، متاورس انگیزههای کافی برای کاربران و کسبوکارها فراهم نمیکرد.»
او گفت: «بهنظر من متاورس بهعنوان یک روایت، اشتباه بود. متاورس این تصور را ایجاد کرد که در دنیایی واقعیتمجازی مثل فیسبوک زندگی میکنیم. بهگمانم این چشمانداز چندان جالبی نیست.»
آینده واقعیت مجازی چه خواهد بود؟
هرچند متا ممکن است از بهکار بردن واژه «متاورس» فاصله بگیرد، آخرین تماس تشریح درآمد این شرکت سرنخهایی درباره مسیر پیشِروی صنایع واقعیت مجازی (VR) و واقعیت گسترده (XR) به دست میدهد.
زاکربرگ در این تماس و با اشاره به پلتفرم اجتماعی متا هورایزن که برای متاورس بهینه شده، گفت: «برای ریلیتیلبز از این پس بیشتر سرمایهگذاریها را به سمت عینکها و پوشیدنیها هدایت میکنیم و همزمان تمرکزمان این است که هورایزن را روی موبایل به موفقیتی بزرگ تبدیل کنیم و طی چند سال آینده اکوسیستم واقعیت مجازی را سودآور سازیم.»
حامیان اولیه دیگرِ متاورس نیز به تعریف گستردهتری از این اصطلاح چرخیدهاند. برای نمونه، شرکت پژوهشی و مشاورهای گارتنر که پیشبینی کرده بود تا سال ۲۰۲۶ یک نفر از هر چهار نفر روزانه دستکم یک ساعت را در متاورس خواهد گذراند، گفت متاورس فقط بد فهمیده شده است.
این شرکت در گزارشی که ۵ ژانویه منتشر و با یورونیوز نکست به اشتراک گذاشته شد، نوشت: «متاورس یک فناوری، روند، کاربرد یا موردِ استفاده واحد نیست، بلکه ترکیبی از اینهاست؛ ترکیبی که ایجاب میکند رهبران محصول ارزش تجاری هدفمندتری ایجاد کنند و در عین حال با ایجاد همآفرینی و شراکتهای کانالی، مزیت رقابتی به دست آورند.»
پژوهشگرانی مانند کریستنسون که پیشتر بهعنوان مشاور با متا همکاری کرده، این چرخش را فرصتی برای فناوریهای XRِ یکپارچه با هوش مصنوعی میدانند تا از توجه و سرمایه تازه بهرهمند شوند.
او گفت: «بهنظر من اینکه کمتر درباره متاورس حرف بزنیم و بیشتر درباره واقعیت گسترده و اینکه چگونه میتواند به تعامل ما با هوش مصنوعی در جهان فیزیکی کمک کند، گفتوگوی بسیار مفیدی است.»
او افزود: «واقعیت افزوده [...] کاربردهای قانعکننده زیادی دارد. عینکتان تبدیل به گوشیتان میشود و عینک شما آنچه را در جهان فیزیکی رخ میدهد میبیند و میتواند اطلاعات دیجیتال را نیز در جهان فیزیکی نمایش دهد. بنابراین، عینکتان عملاً به یک رابط هوش مصنوعی بدل میشود.»
بهگفته کریستنسون، این فناوری میتواند برای نسل جدید رباتهای همهمنظوره بازی را عوض کند و به کاربران امکان دهد بدون دستورات صوتیِ دستوپاگیر رباتهای خانگی را هدایت کنند.
پلتفرمهای اجتماعی مجازی کاربران را در مرکز قرار میدهند
برای دیگر «متاورسها» یا پلتفرمهای نزدیک به متاورس، چرخش متا از جهانهای مجازی تقریباً هیچ اهمیتی نداشت. حتی برخی مدیران از اینکه این ایده رو به افول است، خوشحال به نظر میرسیدند.
کیم کورییر، رئیس بازاریابی و مشارکتها در بنیاد دیسنترالند که یکی از محبوبترین جهانهای مجازی متاورس را اداره میکند، گفت: «ما موافقیم آن نسخهای از اینترنت که مردم متاورس مینامیدند، تمام شده است.»
او در ایمیلی به یورونیوز نکست گفت: «آن ایده با انتظارات غیرواقعبینانه و حدسوگمانهای فراوان درباره یک پلتفرم واحد و عظیم در آینده همراه بود که همه ما با هدستهای واقعیت مجازی به آن سر میزنیم.»
او گفت: «بهطور آشکاری از آزمایشهای شرکتی به سوی فعالیتهای جامعهمحور تغییر جهت دادهایم.» او ادامه داد: «دیدارها و گردهماییهای بیشتری داریم و فضاهای بیشتری بر پایه علایق مشترک ساخته میشود، نه نمایش و «لحظههای مناسب رسانهها»».
کورییر گفت این پلتفرم اکنون ماهانه حدود ۲۴ رویدادِ برگزارشده توسط جامعه دارد که نشاندهنده جذابیت تعاملات کاربرمحور است.
او گفت: «در مجموع، علاقه سفتهبازانه کمتر شده و افراد بیشتری واقعاً کنجکاوند ببینند در این فضا چه چیزهایی ممکن است.» او افزود: «اینها کسانی هستند که میخواهند مشارکت کنند، نه اینکه فقط بیایند، ارزشی استخراج کنند و بروند.»
رویکرد کاربرمحور همچنین به موفقیت انفجاری پلتفرمهای بازی چون روبلاکس و فورتنایت انجامیده که میان نسلهای جوان محبوبیت فراوان دارند. بهگفته جیجیاشویلی، چرخش متا به موبایل برای پلتفرم هورایزن پاسخی مستقیم به محبوبیت این پلتفرمها به نظر میرسد.
جیجیاشویلی گفت: «انصافاً فکر نمیکنم در اینکه مردم چنین چیزی را میخواهند، خیلی هم اشتباه کرده باشند.» او افزود: «حق با آنهاست که هرچه بیشتر جهانهای ما دیجیتال، آنلاین و بههمپیوسته میشود؛ فقط مردم نسخه ۲۰۲۱ متاورسِ متا را نخواستند.»
او گفت: «در آینده یا نسخه دیگری خواهد بود، یا تکاملِ فورتنایت یا روبلاکس خواهد بود، یا بازیگران کاملاً تازهای ظاهر خواهند شد.»