کارشناسان امنیتی هشدار میدهند اروپا پس از رونمایی از بلندپروازانه ترین پروژه بادی فراساحلی خود باید امنیت زیرآبی زیرساختهایش را تقویت کند.
طرحهای بلندپروازانه برای تبدیل دریای شمال به «بزرگترین مخزن انرژی سبز جهان» باعث نگرانی کارشناسان امنیتی شده است.
ماه گذشته نزدیک به دوازده کشور اروپایی متحد شدند تا از «ترن هوایی سوختهای فسیلی» پیاده شوند و متعهد شدند تا سال ۲۰۵۰، ۱۰۰ گیگاوات پروژه مشترک بادی فراساحلی در آبهای مشترک اجرا کنند. این ظرفیت برای تامین برق بیش از ۱۴۰ میلیون خانه کافی خواهد بود.
بلژیک، دانمارک، فرانسه، آلمان، ایسلند، ایرلند، لوکزامبورگ، هلند، نروژ و بریتانیا روز ۲۶ ژانویه بیانیه هامبورگ را امضا کردند و تعهد دادند ۹٫۵ میلیارد یورو اختصاص دهند تا به این ترتیب یک تریلیون یورو سرمایه در اروپا بسیج شود، ۹۰ هزار شغل ایجاد شود و هزینه تولید برق طی ۱۵ سال آینده ۳۰ درصد کاهش یابد.
سه سال پیش، کشورهای حاشیه دریای شمال در واکنش به یورش غیرقانونی پوتین به اوکراین و «استفاده ابزاری» از منابع انرژی اروپا، متعهد شدند تا سال ۲۰۵۰، ۳۰۰ گیگاوات ظرفیت بادی فراساحلی در دریای شمال ایجاد کنند.
اکنون قرار است یک سوم این ظرفیت از پروژه های مشترک انرژی پاک تامین شود. این طرحها شامل تاسیسات جدید «هیبریدی» بادی فراساحلی خواهد بود؛ مزارع بادی در دریا که از طریق اینترکانکتورهای چندمنظوره، به طور مستقیم به بیش از یک کشور متصل میشوند.
با این حال، همزمان با آنکه زیرساخت انرژی از نیروگاههای سوخت فسیلی به مناطق دورتر منتقل میشود، کارشناسان نگرانند که این تاسیسات به هدفی حیاتی برای کشورهای متخاصم تبدیل شود.
در سال ۲۰۲۳، یک تحقیق مشترک شبکه های عمومی دانمارک، نروژ، سوئد و فنلاند نشان داد روسیه برنامه ای برای خرابکاری در مزارع بادی و کابلهای ارتباطی در دریای شمال دارد.
در این تحقیق آمده است که روسیه ناوگانی از شناورها در اختیار دارد که در ظاهر کشتی صیادی یا تحقیقاتی هستند اما در عمل به پایش زیرآبی و نقشه برداری از نقاط حساس برای خرابکاری احتمالی مشغولند.
چرا مزارع بادی فراساحلی «هدف جذابی برای خرابکاری» هستند
جیمز بور، کارشناس رسمی امنیت، به یورونیوز گرین میگوید در سطح کلان، هر شکل از تولید انرژی فراساحلی با اتصالات متعدد «وابستگیهای تازه ای ایجاد میکند».
او اضافه میکند: «در عمل، مساله این است که ریسک را کجا متمرکز میکنیم نه اینکه آسیب پذیری را به شکل blunt افزایش دهیم.»
او میگوید: «هر زیرساخت تولید انرژی در مقیاس بزرگ راههای تازه ای برای حمله باز میکند، اما این تغییر از مدلی است که در آن زنجیره های تامین سوخت و ژئوپلیتیک نقش اصلی را دارند، به مدلی که در آن زیرساخت فیزیکی، داده ها و سامانه های کنترل اهمیت بیشتری پیدا میکنند.»
این کارشناس امنیت هشدار میدهد که اختلال فیزیکی در زیرساخت، از جمله حمله به تاسیسات تولید، ایستگاههای تقویتی فراساحلی و کابلهای زیر دریا، از مهمترین ریسکهای این نوع توسعه است.
بور میگوید: «پایش مستمر این تاسیسات دشوار است و به همین دلیل هدفی جذاب برای خرابکاری عوامل خصمانه بسیار توانمند و باانگیزه به شمار میروند.»
او ادامه میدهد: «با این حال، وارد کردن آسیب به آنها کار ساده ای نیست و اقدامی بسیار آشکار محسوب میشود، در حالی که فرآیند تعمیر و بازیابی بارها آزموده شده است. خسارتها معمولا موضعی است و یک سامانه خوب طراحی شده، افزونگی کافی دارد تا تاثیر هر حادثه منفرد را محدود کند.»
با دیجیتالی شدن هرچه بیشتر پروژه های انرژی سبز، ریسکهای ترکیبی سایبری و فیزیکی نیز مطرح است.
بور استدلال میکند: «نفوذ در این حوزه محتملتر از حملات فیزیکی پرسر و صدا است، اما پیامدهای واقع بینانه آن بیشتر اختلال یا کاهش کارایی است تا فروپاشی فاجعه بار.»
او می افزاید: «این ریسکها در سایر بخشهای حیاتی به خوبی شناخته شده اند و اگر از مرحله طراحی به آنها پرداخته شود و نه به صورت الحاقی، قابل مدیریت هستند.»
آیا پایش زیرآبی اروپا به اندازه کافی قوی است؟
شرکت فناوری دفاعی اروپایی «یورو اتلس» (EUROATLAS) که در حال توسعه وسایل زیرآبی خودران برای تامین امنیت و نگهداری زیرساخت حیاتی زیر دریا است، استدلال میکند کشورهای حاشیه دریای شمال در حال ساخت یک سامانه برق زیرآبی در مقیاس قاره ای هستند بدون آنکه در «معماری متناظر امنیت زیرآبی» سرمایه گذاری کنند.
ورینیا کودرین از یورو اتلس میگوید: «نظارت خودران دائمی زیرآبی به اندازه رادار در حریم هوایی برای امنیت انرژی حیاتی میشود.»
در حالی که پایش زیرآبی اهمیت بیشتری پیدا میکند، بور معتقد است این فقط بخشی از یک رویکرد بسیار گسترده تر برای تقویت تاب آوری است.
او اضافه میکند: «افزونگی، توان تعمیر سریع، شبکه های بخشبندی شده و هماهنگی بین المللی معمولا برای امنیت انرژی موثرتر از هر فناوری منفردی هستند.»
«امنیت انرژی همان امنیت ملی است»
وزارت امنیت انرژی و کربن خالص صفر بریتانیا (DESNZ) اعلام کرده است که بریتانیا و متحدانش در اتحادیه اروپا برای حفاظت از مردم خود و تقویت امنیت ملی، «بیش از پیش» بر انرژی پاک تکیه کرده اند.
یک سخنگوی این وزارتخانه به یورونیوز گرین میگوید: «امنیت انرژی همان امنیت ملی است.»
او اضافه میکند: «این توافق تاریخی باعث میشود همراه با متحدان اروپایی خود، بزرگترین مخزن انرژی پاک جهان را فعال کنیم. این پیمان امنیت انرژی پاک شامل تدابیر ویژه ای برای تقویت تاب آوری در برابر تهدیدها و حفاظت از داراییهای انرژی فراساحلی است.»
جین کوپر از انجمن انرژیهای تجدیدپذیر بریتانیا (RenewableUK) که نماینده نزدیک به ۵۰۰ شرکت فعال در صنعت انرژیهای تجدیدپذیر است، اضافه میکند: «ما همکاریهای امنیتی خود را تقویت میکنیم تا اطمینان یابیم زیرساخت حیاتی انرژی در دریای شمال از آسیب در امان میماند، تا بتوانیم همواره حجم عظیم برق پاک مورد نیاز بریتانیا و همسایگانمان را به طور قابل اعتماد تولید کنیم.»
بیانیه هامبورگ چگونه امنیت را تقویت میکند؟
در بیانیه هامبورگ با اشاره به تشدید تنشهای ژئوپلیتیک تاکید شده است که حفاظت و تاب آوری زیرساخت انرژی دریایی «نیازمند هماهنگی نزدیک و رویکرد راهبردی مشترک برای مقابله با انواع تهدیدها از جمله خرابکاری فیزیکی، حملات سایبری و سایر حملات ترکیبی است».
قرار است این هدف از طریق «هماهنگی تقویت شده» میان همه نیروهای نظامی، نهادهای امنیتی غیرنظامی و بخش خصوصی، تقویت دفاع سایبری، برگزاری منظم رزمایشهای امنیتی و «اقدام علیه کشتیهای غیر استاندارد» برای جلوگیری از تهدیدهای احتمالی محقق شود.
در این بیانیه آمده است: «از وزیران انرژی و وزیران مسئول دفاع، تاب آوری و آمادگی یا حوزه های مرتبط دیگر میخواهیم همکاری در زمینه تاب آوری و دفاع فیزیکی و سایبری از زیرساخت انرژی فراساحلی در دریاهای شمال را تقویت کنند.»
هرچند زیرساخت انرژی پاک میتواند هدف حمله قرار گیرد، بور معتقد است که این زیرساخت «به طور منحصر به فرد شکننده» نیست.
او میگوید: «در بسیاری جهات، یک سامانه متنوع و به هم پیوسته انرژیهای تجدیدپذیر از سامانه ای که وابستگی سنگینی به سوخت فسیلی دارد مقاومتر است، به شرطی که امنیت به عنوان یک دغدغه اصلی مهندسی و حکمرانی در نظر گرفته شود نه حاشیهای که بعدا به آن پرداخته شود.»