این پرونده پس از آن که مقامهای اتحادیه اروپا در نوامبر از لغو وضعیت «راهبردی» معدن باروسو خودداری کردند سطح تنش را بالا برده است.
یک مناقشه دیرینه بر سر استخراج لیتیوم در شمال پرتغال به بالاترین مرجع قضایی اروپا رسیده است.
گروههای محیط زیستی و محلی با طرح شکایت در دیوان دادگستری اتحادیه اروپا، به تصمیم کمیسیون اروپا برای اعطای عنوان «راهبردی» به پروژه لیتیوم باروسو اعتراض کردهاند.
انجمن ساکنان «اتحاد برای دفاع از کوواس دو باروسو» (UDCB) و سازمان حقوقی محیط زیست «کلاینتارث» روز پنجشنبه ۵ فوریه این شکایت را ثبت کردند و میگویند کمیسیون پس از انتشار شواهد تازه درباره خطرهای احتمالی زیستمحیطی، اجتماعی و ایمنی، این طرح را دوباره ارزیابی نکرده است.
محور این پرونده، قانون مواد خام حیاتی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴ است؛ پروژههایی که «راهبردی» تشخیص داده میشوند از روند صدور مجوز سریعتر، دسترسی آسانتر به منابع مالی و موانع کمتر برای تامین مواد مورد نیاز محصولات سبز مانند خودروهای برقی و باتریها برخوردار میشوند.
سنگین و سبک کردن امنیت تامین در برابر پیامدهای محلی
این معدن پیشنهادی که در نزدیکی بوتیکاش، در منطقه ناهموار ترش اوش مونتش (به معنای «پشت کوهها») واقع است، بر فراز آنچه بزرگترین ذخیره شناختهشده اسپدومن در اروپا به شمار میرود قرار خواهد گرفت؛ کانیای که منبع مهم لیتیوم مورد استفاده در باتریها و قطعات تلفن همراه است.
در عین حال، این معدن در دل چشماندازی بکر قرار دارد که از سوی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد به عنوان یک «سامانه میراث کشاورزی مهم در سطح جهان» به رسمیت شناخته شده است.
گروههای محیط زیستی مدتها است استدلال میکنند که اعطای وضعیت راهبردی به این طرح، خطرهای مستند برای منابع آب، تنوع زیستی و معیشت محلی را نادیده میگیرد.
با این حال، کمیسیون اروپا در مارس ۲۰۲۵ باروسو را در میان ۴۷ پروژه «راهبردی» در سراسر اتحادیه قرار داد.
در ژوئن سال گذشته، کارزارکنندگان از کمیسیون خواستند این پروژه را از فهرست خارج کند. کمیسیون این درخواست را در نوامبر رد کرد و استدلال کرد که راستیآزمایی پایبندی به قوانین محیط زیستی اتحادیه اروپا بر عهده مقامهای پرتغالی است.
سپس، مقامهای اتحادیه اروپا در دسامبر اعلام کردند که این پروژه وضعیت خود را حفظ خواهد کرد و با استناد به ارزیابیها گفتند تدابیر کاهش اثرات و پایش، فشار بر منابع آب محلی را با وجود مخالفت گروههای محیط زیستی محدود میکند.
UDCB و کلاینتارث در بیانیهای مشترک گفتند در نظر گرفتن این طرح به عنوان پروژهای در راستای منافع عمومی و نادیده گرفتن خطرهای آن «اصول بنیادین حقوقی اتحادیه اروپا را تضعیف میکند» و میتواند مناطق روستاییای مانند این منطقه را به «مناطق قربانی» برای گذار انرژی تبدیل کند.
رقابت اروپا برای دستیابی به مواد اولیه باتری در جریان است
این مناقشه در حالی مطرح میشود که اتحادیه اروپا در تلاش است وابستگی خود به تامینکنندگان خارجی، به ویژه چین، را برای مواد حیاتی در تحقق اهداف اقلیمی و صنعتیاش کاهش دهد.
دولت پرتغال از این طرح حمایت کرده و ۱۱۰ میلیون یورو کمک مالی به شرکت توسعهدهنده، ساوانا ریسورسز، اختصاص داده است.
به گفته توسعهدهندگان، این معدن میتواند هر سال به اندازهای لیتیوم تولید کند که برای صدها هزار و احتمالا تا یک میلیون بسته باتری خودروی برقی کافی باشد؛ ظرفیتی که آن را به یکی از مهمترین منابع پیشنهادی این فلز برای اتحادیه تبدیل میکند.
با این حال نگرانیهای زیستمحیطی همچنان پابرجاست.
هرچند لیتیوم برای تولید باتریها ضروری است، استخراج و فرآوری آن میتواند بسیار آببر باشد و خطر آلودگی به همراه داشته باشد. استخراج آن همچنان بحثبرانگیز است.
ساوانا مدعی است که اصلاحات طراحی و تدابیر پایش، خطرها برای آبهای سطحی و زیرزمینی را به طور چشمگیری کاهش داده و رعایت مقررات اتحادیه اروپا درباره حفاظت از منابع آبی را تضمین میکند.
طرح باروسو به منزله یک آزمون برای عالیترین دادگاه اروپا است. رای این دادگاه میتواند بر دیگر پروژههای معدنی که ذیل قانون مواد خام حیاتی عنوان راهبردی گرفتهاند نیز تاثیر بگذارد و نشان دهد منافع معدنی و تجاری بر مخالفتهای محلی میچربد یا نه.