تاریخ پنهان لا کاسیتا باد بانی: استعمار، برده داری و مقاومت

بحث اجتماعی این هفته این بار دور جنجالی می‌چرخد که پدیده بزرگ موسیقی اسپانیایی‌زبان را تحت تاثیر قرار داده است. منظورمان، البته، کاسیتای بنیتو مارتینس اوکاسیو، بد بانی، است؛ بخشی از کنسرت او که در آن چند چهره عمومی، که تا همین اواخر عمدتا زن بودند، زنده مقابل دوربین‌ها می‌رقصند.

آگهی

آگهی

این رویداد از سوی فمینیست‌های محافظه‌کاری چون پائولا فراگا مورد انتقاد است (آیا زنانی که در آن دیده می‌شوند ـ مارتا اورتگا، استر اسپوسیتو و دیگران ـ به شیء تقلیل داده می‌شوند؟) اما روزنامه‌نگارانی مانند آنا رکنا و آلخاندرا مارتینس از آن دفاع می‌کنند. آنها معتقدند تلاشی سازمان‌یافته برای برجسته کردن تناقض‌های فمینیسم با هدف بهره‌برداری سیاسی از آن وجود دارد؛ به‌ویژه تمرکز بر زنانی که در کنسرت‌های سبکی شرکت می‌کنند که هرچند روزبه‌روز کمتر، اما هنوز هم بی‌ارزش شمرده می‌شود: رگیتون.

در مرکز این جنجال، هرچند زیر سایه جدال ایدئولوژیک پنهان شده، خود ساختمان فیزیکی قرار دارد. و مثل تمام جزییات پروژه در حال تور «Debí tirar más fotos»، این سازه نیز بار هویتی و اعتراضی پررنگی دارد که به هویت بوریکوا یا پورتوریکویی گره خورده است.

این جزیره آنتیلی به‌عنوان «ایالت آزادِ غیروابسته» به ایالات متحده تعلق دارد؛ وضعیتی که در ترانه‌های آلبوم «DTMF» و در مواضع عمومی بد بانی بارها به آن پرداخته شده است. این ساختار در عمل به این معناست که شهروندان آن از حقوقی کمتر از یک شهروند فدرال آمریکایی برخوردارند؛ آنها نه حق رای در انتخابات ریاست‌جمهوری دارند و نه نمایندگی با حق رای در کنگره، و شماری از فعالان استقلال‌طلب جزیره زندانی شده‌اند.

از مردمان بومی تا نیروی کار برده در مزارع شکر

مجله «آرکیترچر دایجست» توضیح می‌دهد که این بنا بر پایه یک خانه واقعی در هومائاکو ساخته شده، شهری در ساحل شرقی پورتوریکو که کوتاه‌فیلمی همنام با عنوان آلبوم در آن فیلم‌برداری شده است. سرود این شهر تاریخ آن را به‌روشنی به ساکنان نخستین جزیره، یعنی تاینوها، و همچنین به دیاسپورا و بردگی جمعیت آفروکاراییبی آن تا قرن نوزدهم پیوند می‌زند.

هومائاکوی کنونی در سال ۱۷۲۲ بر ویرانه‌های ماکائوی قدیم و به‌دست مهاجران جزایر قناری و تاینوهای هیبارو، یعنی ساکنان مناطق کوهستانی مرکز جزیره، بنیان گذاشته شد. این شهر نام خود را از خوماکائو گرفته است؛ یکی از آخرین رهبران بومی که با اسپانیایی‌ها جنگید. نوادگان او هنگام ورود مهاجران قناری این سنت مبارزه‌جویانه را زنده نگه داشتند و علیه تقسیم دوباره زمین‌های کشاورزی اعتراض کردند.

به‌دلیل انزوای نسبی این منطقه تا قرن هجدهم، معماری آن بسیار ویژه است. برنامه‌ریزی شهری هومائاکو از الگوی شبکه‌ایِ مقرر در «قوانین هند» بر پایه نسبت فضایی میدان و کلیسا پیروی می‌کند ـ چنان که تاریخ‌نگار نورما مدینا روایت می‌کند (منبع به زبان اسپانیایی) ـ اما ساکنان شهر همچنان از مصالحی مانند کاه، سفال و چوب بومی استفاده می‌کردند.

از قرن نوزدهم به بعد، عناصری برگرفته از نئوکلاسیسیسم اروپایی، از جمله بناهای سنگی و گِلی، وارد بافت شهر شد؛ رونقی که تا حدی مدیون شکوفایی تجارت شکر و متکی بر نیروی کار برده سیاه‌پوست بود؛ روندی که تنها به پورتوریکو محدود نمی‌شد و در سراسر آمریکای لاتین جریان داشت. این سبک در ساختمان‌های عمومی مانند شهرداری، زندان، پاسگاه و گورستان به‌کار گرفته شد.

از ۲۲ سپتامبر ۱۸۹۸، هومائاکو از اداره دولت اسپانیا به اداره ایالات متحده منتقل شد؛ رخدادی که هم‌عصران اسپانیایی آن را «فاجعه ۹۸» می‌نامیدند، زیرا با از دست رفتن سایر مستعمرات، از جمله فیلیپین و در نهایت کوبا همراه بود، و استتوسکوی جزیره ـ که هرگز به استقلال کامل نرسید ـ و همچنین مسیر توسعه معماری آن را دگرگون کرد.

همین درهم‌تنیدگی تاینو، اسپانیایی، آفریقایی و آمریکایی است که طراح کاسیتا، ماینا مگرودر اورتیس، را متوجه ظرفیت بناهای هومائاکو کرد؛ ظرفیتی فراتر از کوتاه‌فیلمی که تیم بد بانی در ابتدا ساخته بود.

به نوشته «ای‌دی»، الهام او برای بازآفرینی خانه کلیپ موزیکال برای تور، از خانه‌هایی می‌آید که میراث معماری قرن نوزدهم را در محله‌های مسکونی مهاجران آمریکایی دهه ۱۹۵۰ در خود جای داده‌اند. این سازه، که توسط تیمی به سرپرستی رافائل پرس ساخته شده، به‌طور مشخص از یک خانه متعلق به جامعه سفیدپوستان لویتاون در توآ باخا تقلید می‌کند؛ نخستین شهرکی که برای کهنه‌سربازان جنگ جهانی دوم در جزیره طراحی شد. ترکیبی بر ترکیب دیگر.

دکوراسیون داخلی این خانه نیز از اشیای آنتیلی و آثار هنرمندان پورتوریکویی الهام گرفته است؛ آثاری از هنرمندانی چون لورنسو اومار (هم‌بنیان‌گذار مرکز هنر پورتوریکو پس از دوره‌ای زندگی در ایالات متحده و مشهور به «ال ماسترو») و الکسیس دیاس، هنرمند و نقاش دیواری که نباید او را با بازیکن بیسبال، الکسیس عمر دیاس، که زاده خود هومائاکو است، اشتباه گرفت.

بد بانی، که در ادامه سنت ضد استعماری دیگر هنرمندان پورتوریکویی مانند رسیدنته و خواهرانش، خواننده iLe و تهیه‌کننده ادواردو کابرا، همه از اعضای پیشین گروه کایه ۱۳، حرکت می‌کند، تور خود در اسپانیا و اروپا را تا میانه ژوئیه ادامه می‌دهد.